دنیا همانند امواج دریاست که هیچ قرار و ثباتی ندارد و این امری است که شاید بسیاری از ما آن را تجربه کرده باشیم و آیا خردمند حاضر است که خانه خود را روی امواج دریا بنا کند؟ حضرت عیسی سلاماللهعلیه در بیانی میفرمایند: «من ذا الّذي يُبني على أمواج البحر داراً، تلكم الدّنيا فلا تتّخذوها قراراً» «چه كسى است كه روى امواج دريا خانهاى بسازد؟ اين خانه دنياست؛ آن را جاى ماندن خود نگيريد!» [المحجهًْالبيضاء؛ 6 /359 و جامع السعادات؛ 2/28] به تعبیر «امواج دریا» دقت فرمایید. «امواج دریا» مرتبه نفسانیت ما است که باعث میشود که در آن مرتبه حقیقت را آنچنانکه هست، نیابیم. به عبارت دیگر بنای خانه روی امواج دریا عبارتی از دوست داشتن دنیاست که انسان را در پهنه هستی به امواج میسپارد. اما حقیقت دوستی دنیا چیست؟ حقیقت و باطن دوستی دنیا توجه به غیر خداست.
یقین بدانیم که هرکس از ایمان ناب به خدا و پیامبراعظم و اهل بیت نبوت سلام الله علیهم اجمعین جدا شود، و در نفسانیت غوطهور شود، همانند کسی است که روی امواج دریا خانه ساخته و امواج دریا پیوسته او را از موجی به موج دیگر پرت میکند. آیا در این حالت هلاکت او حتمی نیست؟ در این صورت اگر نگوییم هلاکت حتمی است، باید اذعان کنیم که سلامت دل بینهایت مشکل، بل محال است و این بدبختیای است که انسان را به امواج ظلمت و طغیان رها میکند.
راه چیست؟ راه، مبارزه با نفس و نفسانیت است. قرآن داستان گرفتاری قوم بنیاسرائیل در دام گوساله سامری را بیان میفرماید که این عمل گناهی بزرگ و ستمی نابخشودنی بود که تنها راه توبه از آن، کشتن نفس است: «وَ إِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُمْ بِاتِّخَاذِکُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِکُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ عِنْدَ بَارِئِکُمْ فَتَابَ عَلَيْکُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» «و چون موسى به قوم خود گفت: اى قوم من! شما با [به پرستش] گرفتن گوساله، بر خود ستم كرديد، پس به درگاه آفريننده خود توبه كنيد و خودتان را به قتل برسانيد كه اين [كار] نزد آفريدگارتان براى شما بهتر است. پس [خدا] توبه شما را پذيرفت كه او توبهپذير مهربان است.» [بقره: 54] اما چرا باید هوای نفس را در درون خودمان بکشیم؟ زیرا هوای نفس ما را به هلاکت میرساند و نابود میکند.
منظور ما از کشتن نفس شکستن و کوبیدن نفس است تا از مرتبه نفسانیت رهایی یابیم؛ بگویید سرکوبکردن و مخالفتکردن با خود طفیلی است که ما را گرفتار کرده است و رهایی از بناکردن خانه بر امواج دریاست. پس باید هوای نفس را کشت تا امواج دریا را برای خود قرار نگیریم، زیرا حقیقت محبت و توجه به دنیا چیزی جز بنا کردن خانه بر امواج دریا نیست که ما در مرتبه نفسانیت آن را نمیبینیم، و اگر با تلاش مردانه نفسانیت را بشکنیم، حقیقت برایمان روشن میشود.