اگر نفسانیت در ما تثبیت شد و خواستههای نفسانی حرکت ما را سامان داد، قهرا از حقیقت وجودی خودمان غافل می‌شویم و در این صورت بدون هیچ شکی از حق‌تعالی محجوب خواهیم بود. بنابراین جهاد با نفس و مخالفت با خواستههای نفسانی لازم و ضروری است. منظور از جهاد با نفس، جهاد با خود طفیلی است که همواره ما را به خواستههای پست و نازل نفسانی و دنیوی می‌کشاند و گرفتار شیطان می‌کند. اگر در این جهاد توانستیم نفس را بشکنیم یا به اسارت در بیاوریم که پیروزیم و جنبه روحانی و حقیقی ما که خود حقیقی ما است، جلوه می‌کند و زنده می‌شود. به آیات هفتم تا دهم سوره مبارکه شمس دقت فرمایید: «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا» «سوگند به نَفْس و كسی كه آن را درست كرد.» نفس در این آیه؛ همان حقیقت وجودی ما است، همان روح خدا که در ما دمیده شده است. «فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا» «سپس پليدكارى و پرهيزكارىاش را به آن الهام كرد». مقام این نفس چنان است که حقیقت پلیدکاری و پرهیزكاری را به ما الهام می‌کند، اما اگر این الهام را در خود نمی‌یابیم، باید به درون خود مراجعه کنیم که با این نفس چه کرده‌ایم که از کار افتاده است؟ آری! ما درباره این نفس که جلوه حقیقی وجود ما است، وظایفی داریم، وظیفه ما چیست؟ آن را تزکیه کنیم، یا به عبارتی پاکیزه کنیم و رشد دهیم: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا» «هر كس آن را تزکیه کرد قطعاً رستگار شد». اما اگر چنین نکردیم، چه می‌شود؟ یعنی اگر نفس را تزکیه نکنیم، چه بلایی سر آن می‌آید؟ باید گفت که در این صورت و با کمال تاسف آن را در زیر خروارها نفسانیت زنده به‌گور می‌کنیم: «وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا» «و هر كه زنده به‌گور کرد قطعا باخت.». ملاحظه می‌فرمایید که تنها راه محافظت از این نفس، پاک کردن و رشد دادن آن است و اگر ما چنین کردیم در همه مراحل زندگی راه صواب را از راه خطا بازمی‌شناسیم. اما هیهات که این نفس را که همان خود واقعی ما است، زیر خروارها نفسانیت و خواستههای نامشروع آن زنده به‌گور کرده‌ایم و آن را به نجاسات دنیا آلوده‌‌ایم؛ در این صورت هیچگاه راه نمی‌یابیم و همواره در پیچ و خم زندگی دنیوی گم می‌شویم و این کار نفس و خود طفیلی است که از آن به تثبیت نفسانیت در خود یاد کردیم. بنابراین مبارزه با خواستههای نفسانی لازم است و تا آن را نشکنیم، نمی‌توانیم خود حقیقی‌مان را بیابیم و اگر خود حقیقی‌مان را پیدا نکردیم، محجوب بودن از حق تعالی ضروری است: «تو خود حجاب خودی؛ حافظ از میان برخیز!» در این صورت است که هرچه انجام دهیم، هرچند ظاهر آن عبادت خدا و خدمت به خلق خدا باشد، چون باطن و حقیقتش تثبیت نفسانیت است، اعمالی بیهوده و چونان گردی پراکنده است که همان دم که از ما سر زد، نابود شد: «وَ قَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُوراً» «و به هرگونه كارى كه كردهاند، مىپردازيم و آن را گَردى پراكنده مىسازيم» [فرقان: 23].