۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۱:۰۹
نگاهی به کتاب «یک پیاله زندگی» نوشته سیدمحمد کاردان‌نشاطی

وضعیت آخر

آزاده صالحی

 

ادبیات خاصه ادبیات داستانی از دیرباز تا امروز همواره بر پایه حکایت‌ها و روایت‌ها گشته است. از این منظر، کم نبوده‌اند آثاری که به مدد رعایت شیوه‌های درست‌نویسی و استفاده بجا از عناصر داستانی و همین‌طور دستمایه قرار دادن موضوعات ملموس اجتماعی به آثاری جاودانه و ماندگار مبدل شوند و البته از این رهگذر نیز بوده‌اند کتاب‌هایی که به واسطه رعایت نکردن مولفه‌های نوشتاری در گذر زمان متوقف مانده و تنها موفقیتی که کسب کرده‌اند همان مرحله انتشار بوده است. رمان «یک‌پیاله زندگی» نوشته سیدمحمد کاردان‌نشاطی است که با طرح موضوعی نه چندان باورپذیر به رویارویی با مخاطب می‌نشیند اگرچه موفقیتی از این منظر به دست نمی‌آورد. نویسنده در داستان «یک پیاله زندگی» قصد دارد به روایت ماجرای آدم‌هایی بپردازد که از دل فقر و بی‌پناهی و تنهایی بیرون می‌آیند اما به واسطه عدم شخصیت‌پردازی نویسنده تا پایان داستان ابتر، بی‌هویت و بي‌شناسنامه می‌مانند و مخاطب را متوجه پیام اصلی اثر نمی‌کنند؛ شخصیت‌هایی که هریک از آنها در جای جای اثر، از سر یک اتفاق محو می‌شوند و جای خود را به شخصیت‌های دیگری می‌بخشند بی‌آنکه بتوانند در رساندن پیام اثر به مخاطب موفق شده باشند. به عنوان مثال در ابتدای رمان، مادر خانواده به فرزندانش می‌گوید: «پروانه را بیدار کن. صبحانه بخوریم. امروز پنیر هم داریم» اما همین یک جمله ساده به شکل هدایت نشده‌ای تا پایان فصل، مبهم باقی می‌ماند و در هیچ بخش دیگر داستان، نویسنده تلاشی برای ارائه یک تصویر ذهنی از فقر خانواده ارائه نمی‌دهد. (صص 6 و7 کتاب)

گرچه «یک پیاله زندگی» با شخصیتی به نام «مرضیه» که مادر خانواده است و شرح حال کسالت‌آور و طولانی «پروانه» دختر خانواده که از عقب‌ماندگی ذهنی رنج می‌برد، آغاز می‌شود اما به‌طور کلی و تا پایان داستان بر شخصیت «پرویز» استوار است. در عین اینکه همه این شخصیت‌ها به دلیل نداشتن هویت، ناتمام ارائه می‌شوند و ناتمام نیز صحنه را ترک می‌کنند اما فقط اینها نیست که مخاطب را از چنین اثری دلزده می‌کند. عناصری چون روایت خطی، ملال‌آور، باورناپذیر و مملو از اغراق اثر نیز دست به دست یکدیگر می‌دهند تا مخاطب از آنچه نویسنده قصد نوشتنش را کرده دور بماند و مقصود اصلی او را نفهمد. حوادث نیز در داستان مانند آدم‌ها، بی‌سر و ته و غالبا از سر تصویرسازی صرف مطرح می‌شوند؛ حوادثی که نه‌تنها چنگی به دل نمی‌زنند که در لرزاندن لحظه‌ای قلب خواننده نیز موفقیتی به دست نمی‌آورند. چنانچه مقوله مورد تعرض واقع شدن مرضیه و پروانه تا بلعیده شدن دختر همسایه توسط ماری که پرویز از آن در خانه نگهداری می‌کند، به دلیل نداشتن مولفه باورپذیری در هاله‌ای از ابهام و علامت سوال در ذهن مخاطب باقی می‌ماند. نویسنده نه‌تنها در زمینه چینش وقایع و شخصیت‌ها عملکرد موفقی از خود بروز نمی‌دهد که در فصل‌های میانی رمان از تصویر کردن عشق «زری» به «پرویز» نیز ناتوان است. از این جهت است که رمان «یک پیاله زندگی» نه رمانی خوشخوان و پرکشش تلقی می‌شود و نه در ردیف داستان‌های عشقی دهه70 قرار می‌گیرد بلکه مانند نوزادی نارس است که هنوز به درستی شکل نگرفته و در دستگاه میان مرگ و زندگی دست و پا می‌زند؛ نوزادی كه با آمدنش حیرتی را برنمی‌انگیزد، تاسفی ایجاد نمی‌کند و خنده را به لب منتظران نمی‌نشاند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده