در دنیای امروز دریاها یا آب‌ها، بویژه آب‌های بین‌المللی، نقش بسیار ارزشمندی در تامین امنیت جهانی و كسب قدرت دارند. در حقیقت آن كسی كه بیشتر به دریا تسلط دارد، به همان اندازه دارای قدرت است. خوشبختانه امروز، جمهوری اسلامی ایران با فرمان فرماندهی معظم كل قوا، نگاه خود را از دریاهای خانگی كه همان خلیج فارس و دریای عمان باشد، به دوردست برده كه این نشان‌دهنده حضور جمهوری اسلامی ایران در ایفای نقش بین‌المللی است.
تا سال 1728 كه پرتغالی‌ها وارد خلیج‌فارس شدند، بحث ژئواستراتژیك، ژئوپلتیك، ژئواكونومیك یا هیدروپلتیك مطرح نبود اما وقتی از فرمانده آنها سوال كردند كه چرا وارد این منطقه شدید، گفت: هر كس اینجا را داشته باشد، در حقیقت قدرت برتر جهان است. بعد از 3دهه كه اینها بودند، هلندی‌ها وارد شدند و نزدیك به 3 دهه آنجا مستقر شدند. بعد اسپانیایی‌ها وارد شدند و نزدیك به 2 دهه و نیم حضور داشتند. پس از آن انگلیسی‌ها وارد شدند و حدود 3 قرن یا كمی بیشتر در این منطقه حضور داشتند. الان نزدیك 70 سال است كه آمریكایی‌ها در منطقه حضور دارند. حضور این كشورها نشان می‌دهد كه این منطقه می‌تواند قدرت‌آور باشد. خلیج فارس یك دریای ویژه است؛ منحصربه فردترین دریای جهان است. در این دریا علاوه بر بحث ژئواستراتژیك، بحث ژئوپلتیك و ژئواكونومیك هم مطرح است. 7/63 درصد انرژی جهان، اعم از نفت و گاز، در این منطقه وجود دارد. الان بحث جدیدی نیز به آن اضافه شده و آن بحث «هیدروپلتیك» است. كشورهای خاورمیانه با یك بحران كم‌آبی، بویژه آب شیرین، روبه‌رو هستند. جمهوری اسلامی ایران به عنوان پرآب‌ترین كشور دارای آب شیرین در خاورمیانه مطرح است.
الان كشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس برای تامین آب خودشان روزبه‌روز با بحران بیشتری مواجه می‌شوند. آنها روزانه حدود 4/2 میلیارد مترمكعب آب را از خلیج‌فارس می‌كشند و آب شیرین آن را استحصال می‌كنند و دوباره نمك آن را به دریا بازمی‌گردانند. اگر در طول یك دهه اخیر بررسی كنیم، چیزی حدود 9/2ای‌سی آب نسبت به قبل افزایش پیدا كرده كه این برای محیط‌زیست و دریا بسیار خطرناك است و كلاً در آینده نه‌چندان دور، دریا را با بحران مواجه میكند. به همین صورت به دنبال استحصال آب از عمق خلیج فارس هستند. این هم بحث جدیدی است كه به سایر مباحث مرتبط با خلیج فارس اضافه شده است. الان آمریكایی‌ها به دنبال یافتن آب برای عربستان بویژه در 50 كیلومتری غرب بحرین هستند. مهم‌تر از این بحث چك‌پوینت جهان است كه مهم‌ترین چك‌پوینت جهان، تنگه هرمز قلمداد شده است.
دریای عمان و اهمیت دفاع از دور
پس از خلیج فارس وارد دریای عمان می‌شویم. دریای عمان دارای مواهب خدادادی بی‌شماری است. این دریا به عنوان حیاط جمهوری اسلامی ایران مطرح است. در زیر این دریا هم انرژی بسیار زیادی وجود دارد و با توجه به چینش عمق خلیج فارس كه این چینش تا قسمت مركزی دریای عمان پیش رفته است، نفت و گاز در آن منطقه هم وجود دارد. استخراج نفت و گاز در دریای عمان، یك سری امكانات و تجهیزات نویی را طلب میكند چرا که استخراج نفت یا گاز از دریاهای عمیق، هزینه زیادی دارد. این مشكلات در خلیج فارس به عنوان یكی از دریاهای كم‌عمق وجود ندارد. در تمام دنیا استخراج نفت یا گاز، برای هر بشكه حدود 15 تا 20 دلار هزینه دارد. این رقم در خلیج فارس به 2 تا 3 دلار می‌رسد. از ویژگی‌های دیگر این منطقه، تمركز نفت جهان است؛ یعنی این نفت را می‌توان به راحتی و بلافاصله پس از استخراج، از این منطقه به مناطق مصرف منتقل كرد. حركت از تنگه مالاكا به ژاپن، كره و چین و از طریق كانال سوئز به كشورهای اروپایی آغاز می‌شود. چنین شاخصه جغرافیایی را در هیچ جای جهان، حتی در جاهایی كه می‌توانند نفت فراوانی داشته باشند، پیدا نخواهید كرد.
در بحث دریای عمان، اهمیت دفاع از دور برای ما مطرح است كه هم امنیت خلیج فارس و هم امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را تامین میكند. دشمن ما در چند دهه گذشته، دشمنی با توان یا قدرت دریاپایه بوده است. بنابراین برای دشمنی كه دارای قدرت دریاپایه است، امكانات مقابله با آن یا دفاع در مقابل این دشمن هم باید دریاپایه باشد. نگاه فرماندهی معززكل قوا در پرداختن به تجهیزات مدرن دریایی، بویژه شناورها كه نقش بسیار عمده‌ای دارند، در همین راستا است. امروز این پیوستگی خلیج فارس و دریای عمان به ما اینگونه دیكته میكند كه برای دفاع از این دریاها باید حضوری فراتر از این منطقه داشته باشیم. در حقیقت همان «دست بلند» كه حضرت آقا فرمودند و حضور امروز ايران تا دهانه ورودی دریای احمر و حتی زیر مدار 10 درجه را شامل می‌شود.
دست بلند دریایی
اقیانوس هند، آب‌های نیم‌كره شمالی و نیم‌كره جنوبی یا مناطق شرقی و غربی جهان را به هم وصل میكند. امنیت اقیانوس هند به 3نكته مهم بستگی دارد. اقیانوس هند 3شاخك دارد كه امنیت اقیانوس هند، به این شاخك‌ها بستگی دارد. امنیت این 3 شاخك نيز به حضور فعال در اقیانوس هند نیاز دارد. مهم‌ترین این 3 شاخك، خلیج فارس و دریای عمان هستند. شاخك‌های بعدی، دریای احمر و تنگه یا آبراه مالاكا است. دشمن برای اینكه بتواند حضور فعالی در خلیج فارس داشته باشد، اول از اقیانوس هند شروع كرده است. جزیره نیوگارسیا مهم‌ترین پایگاه استراتژیك آمریكاست كه تسلیحات استراتژیك آن هم در این پایگاه است، مثل هواپیماهای B52، B1 و B2. حضور جمهوری اسلامی ایران در منطقه مدار 10 درجه اقیانوس هند، در حقیقت ما را از یك قدرت منطقه‌ای به یك قدرت فرامنطقه‌‌ای تبدیل كرده است.
* رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح