نگاه حجت‌الاسلام پناهیان به منبر، به اهل منبر، به مستمعین و به خطبه، نگاهی مادرانه است؛ با همان دلسوزی، همان ظرافت، همان مهربانی، همان هنرمندی، همان هنرمردی و همان جوانمردی. این «نگاه مادرانه» را با وسواس نوشتم. باری! در محرم سال هشتاد و اشک، در لیالی محرم دانشگاه هنر، وقتی منبر استاد، تمام شد، به یکی از دوستان گفتم که حاج آقا پناهیان، خیلی مادرانه، جلسات‌شان را اداره می‌کنند، با این تفاوت که استاد «لالایی» را نه برای خواب، که اتفاقا برای «بیداری» می‌گویند. یک وقت هست که تو مادرانه، لالایی می‌گویی تا گریه طفل را آرام کنی اما یک وقت هست که تو هنرمردانه و هنرمندانه، لالایی می‌گویی که اشک درآوری. این کاری سخت‌تر است، لیکن لالایی همان لالایی است. همانجا بود گمانم که به دوستم گفتم: اینکه جلسات استاد، تبدیل به منبری خاص و متفاوت شده، در کنار خیلی از عوامل، در 2 نکته دیگر هم می‌تواند ریشه داشته باشد؛ نخست دامن شیرزنی است که حاج آقا را تربیت کرده و یکی هم نگاه ظریف، دقیق و هنری استاد پناهیان به رفتار و گفتار مادرانه مادرشان. باورم هست کلمه و جمله، حتی موعظه و خطابه، در سینه دایره گنجینه رنج استاد، بسان طفل می‌ماند در آغوش مادر. آرام است. طمأنینه دارد. نگران نیست و این آغوش گرم و نرم را با هیچ چیز دیگر و هیچ جای دیگر معاوضه نمی‌کند. من آن روز هم مثل امروز، نمی‌دانستم مادر استاد محبوب ما، آیا درس حوزوی خوانده یا نه؟ آیا مثلا اهل فضل است یا نه؟ آیا سواد آکادمیک دارد یا نه؟ آیا مجلسی است یا نه؟ فقط حتم داشتم و حتم دارم که مادر استاد، بشدت «مادر» بوده‌اند. هرگز هم ندیده‌ام این مادر را ولی باوری دارم برای خودم که شاید بیگانه باشد با فهم روزمره خیلی‌ها. اعتقاد من بر است که «پدر» را باید به فضل خودش سنجید اما «مادر» را اگر می‌خواهی ببینی، نگاه به فرزندانش بینداز که چگونه تربیت کرده. اینکه دکتر شریعتی گفته: «فاطمه، فاطمه است» البته زیباست اما اگر می‌گفت: «علی، علی است» گمانم به واقع نزدیک‌تر بود، چرا که من سهم «بی‌بی دو عالم» را در اینکه مثلا «حسنین»، سید جوانان اهل بهشت شده‌اند، بیش از «علی» می‌دانم. شاید «فاطمه، مادر است»، از «فاطمه، فاطمه است» هم قشنگ‌تر باشد. هیچ اندیشه کرده‌اید که چرا رسول گرامی اسلام که سلام و درود خدا بر او باد، آنجا که خواستند سخن به مدح فاطمه باز کنند، تاکید کردند: «فاطمه، مادر پدرش است»؟! چیست شأن و مقام مادری، که آخرین رسول هم در مقام توصیف زهرای مرضیه، تاکید بر آن می‌کنند؟! مادر بودن و مادری کردن، منزلت و نعمتی است که خدا فقط به زنان جامعه ارزانی داشته. یعنی مرد باید خودش باشد اما زن، به عنوان مظهر فداکاری و گذشت و ایثار، بالاترین رتبه‌اش رسیدن به مقام و مدار مادری است. مادر بودن، مدالی می‌ماند که فقط زیبنده و مخصوص زنان جامعه است. اگر مرد همان به که گلیم خود را از آب، بیرون بکشد اما توقع از زن، چون مادر است، چون باید به مرتبه بالا و رتبه والای مادری برسد، بسی افزون‌تر از این حرف‌هاست.
در فرهنگ اسلام، از مرد به عنوان «مدیر خانه» یاد شده، و از زن به عنوان «مادر خانه». هنر هم دست بر قضا با مفهوم مادر بودن و رسالت مادری، بیش از مقوله مدیریت، سر و کار دارد یعنی سر و کار زنان جامعه با هنر و هنرآفرینی، به شرط مادری کردن، بیش از مردان جامعه است. خیلی واضح است که هم شأن مادر از پدر بالاتر است و هم درجه مادری از پدری. برای اینکه گفتم، هیچ دلیلی محکم‌تر از این نیست که مرد را در وهله اول، به مدیر بودن- و نه حتی پدری کردن- می‌شناسند و می‌سنجند، لیکن زن را فقط و فقط به مادر بودن می‌شناسند و می‌ستایند. این مهم اتفاقا افزودن بر اعتبار زنان جامعه است. زنی که مادر می‌شود، برای خود رسالت سخت‌تری قائل است تا مردی که پدر خانواده یا مدیر خانه شده. این هم فطری زنان است. دقت کرده‌اید هیچ اسباب‌بازی‌ای برای دختر بچه‌ها، جای آن عروسک کوچکی را که در حکم بچه‌اش است، پر نمی‌کند؟! دقت کرده‌اید در خلوت بازی‌های کودکانه دختر بچه‌ها؟! انگار که «ساختن»، «آدم ساختن»، «تربیت» و از همه اینها مهم‌تر «مادر بودن» و «مادری کردن»، از همان کودکی در ذات زنان است. ای بسا دختر بچه‌های خردسالی که خود به آغوش گرم مادر نیاز دارند اما از این «حق»، با ایثار و گذشت، می‌گذرند و تمرین می‌کنند برای یک «وظیفه»، یک «تکلیف». پسربچه‌ها در همان بازی‌های کودکانه، به زبان بازی، نشان می‌دهند که برایشان، مدیر خانه بودن مهم‌تر از این است که پدر خانه باشند و به عبارتی، بازی‌های مدیریتی می‌کنند؛ تفنگ دست می‌گیرند، دوچرخه سوار می‌شوند، نقش خلبان را بازی می‌کنند، دستور می‌دهند، امر و نهی می‌کنند، دعوا می‌کنند، به هم می‌زنند، شر درست می‌کنند اما دخترها، نه! پارچه‌ای روی یک کنج دنج، احیانا کنار باغچه پهن می‌کنند و عروسک‌های رنگارنگشان را آرام می‌کنند و برایشان لالایی می‌خوانند، تا به هم نزنند، بلکه بسازند. من به سبب عدم سعادت، یا هر چه که تو فکر می‌کنی، هیچ موانست دور و نزدیکی با خانواده استاد علیرضا پناهیان ندارم، و هرگز هم مادر محترمه و مرحومه ایشان را ندیده‌ام، اما باورم هست که حاج‌آقا، این هنرمندی مادرانه را در خطبه‌هایشان، لابد ارث از یک مادر دلسوز و هنرمند برده‌اند. اینکه استاد عاشورایی ما، منبرشان را مادرانه اداره می‌کنند، لابد به مادری بازمی‌گردد که ایشان را خیلی مادرانه، مادری کرده‌اند. استاد هم گمانم از همان کودکی، دقیق بوده‌اند در این ظرافت‌های ظرفیت بزرگی به نام مادر. مادر و لالایی‌های شبانه‌اش. مادر و شیر دادن از سینه فطرت‌های ناب، زلال و آسمانی. مادر و شب نخوابیدن، الا که اول مطمئن شدن از خواب بچه. مادر و غذای طفل. مادر و دلیل اشک بچه. مادر و تربیت اولاد. مادر و مربی بودن. مادر و مقامی بلندمرتبه‌تر از مدیر بودن. مادر و یک عالمه دعا، یک عالمه نذر که این بچه‌ام، مهر و محبت و معرفت علی و فاطمه داشته باشد. مادر و شیر دادن‌های با وضو. با عشق عاشورا. با سفره ام‌البنین. مادر و دامن پاک و چادر مطهر. مادر و اشک و سوز و آه. مادر و مهر و مهربانی. مادر و قصه‌های کربلا. مادر و 6 ماهه حسین. مادر و علی‌اصغر. مادر و کتیبه‌های محتشم. مادر و زمزمه «گهواره خالی». مادر و ماجرای یک «قنداق خونی»... الا ای حضرت استاد! برای ما، منبر شما، بوی مادر شما می‌دهد. این منبر، بشدت مادرانه است. شأنی نداریم که در این سوگ، شما را تسلیت بگوییم، فقط می‌گوییم که در کربلا! زینب برای حسین، تمام سعی‌اش این بود که پر کند جای خالی فاطمه را. اگر فاطمه، مادر پدرش بود، لیکن زینب، مادر برادرش بود. مادر همه برادرانش. مادر اباالفضل.
راستی! دلم برای روضه علقمه شما تنگ شده است. با زبان روزه نوشتم این جمله آخر را. تشنه‌ام. تشنه‌ام؛ بیش از آب، تشنه منبرهای مادرانه. بخوان! به یاد روزگار جنگ بخوان! به یاد آنکه مادر، شما را از زیر قرآن رد می‌کرد و پشت سرت آب می‌ریخت که سالم بروی و سالم برگردی. بخوان! این را بخوان... «کجایید ای شهیدان خدایی، بلاجویان دشت کربلایی».