عربستان از سال 2000 همواره حامي يمن بوده و مخالفان آن را به مثابه مخالفان خود انگاشته است. در جنگ‌هاي ششگانه دولت علي عبدالله صالح با شيعيان زيدي شمال يمن، عربستان همواره در تجهيز دولت يمن مي‌كوشيد و حتي در جنگ ششم به صورت مستقيم اقدام به اعزام نيرو کرد و با بمب‌هاي فسفري، تعدادي از حوثي‌ها را به شهادت رساند. در اعتراضاتي كه اين روزها در يمن صورت مي‌گيرد نيز، عربستان به عنوان حامي صالح، ظاهر شده است و با استفاده از اهرم شوراي همكاري خليج فارس سعي در كسب راه‌حلي براي خاتمه دادن اعتراضات مردمي و در قدرت نگه‌داشتن ديكتاتور اين كشور دارد. اما چه چيزي باعث شده است تا عربستان از سال 2000 به عنوان حامي جدي يمن نمايان شود؟ نكات زير را مي‌توان در پاسخ به اين سوال درنظر گرفت:
1- تغيير در يمن، آغاز مشكلات براي عربستان
در امپراتوري عثماني، ميان 2 خاندان آل‌حميدالدين و آل‌سعود بر سر برخي مناطق جنوبي عربستان فعلي يعني عسير و جيزان، اختلافات عميقي وجود داشت. اين مساله باعث شد تا ميان اين دو خاندان مهم جزيرهًْ‌العرب، درگيري صورت پذيرد كه با پيروزي آل‌سعود و تحميل پيمان طائف به آل‌حميدالدين به پایان رسيد. از مفاد اين پيمان كه در سال 1934 منعقد شد، واگذاري مناطق مورد اختلاف به آل‌سعود بود. آل‌حميدالدين گرچه زير بار اين پيمان رفت اما آن را موقت مي‌دانست و اين در حقيقت بستري جهت ادامه یافتن مشكلات مرزي 2 كشور بعد از فروپاشي عثماني شد. عربستان بنا به حفظ تماميت ارضي خود و برقراري امنيت مرزي، همواره سعي در تضعيف يمن داشت و اين مساله را در شكل‌هاي گوناگوني از جمله ممانعت از شكل‌گيري قراردادهاي نفتي ميان شركت‌هاي بين‌المللي و دولت يمن و تلاش در جهت تقويت مخالفان يمن نشان داد. تنها نكته‌اي كه موجب برخي حمايت‌هاي عربستان از يمن‌شمالي مي‌شد، استقرار هر دو در فهرست كشورهاي متحد آمريكا در منطقه بود كه در فضاي جنگ سرد، بايد در مقابل كشورهاي بلوك شرق كه یمن‌جنوبي نيز عضو آنان بود، بايستند. اما اين مساله نيز نمي‌توانست باعث چشم‌پوشي يمن‌شمالي از مناطق مورد اختلاف با عربستان شود. با اتحاد 2 يمن در سال 1990، ترس عربستان مضاعف شد چرا كه اين مساله مي‌توانست موجب شكل‌گيري يمني واحد با قدرت بيشتر شود و تهديدات بيشتري را معطوف به مرزهاي مورد اختلاف سازد، لذا عربستان در پي كارشكني برآمد. تلاش در جهت تجزيه يمن با كمك به علي سالم البيض، رهبر معترضان جنوبي در سال 94 نيز نتوانست كار به جايي ببرد. در نهايت در سال 2000، عربستان پس از سال‌ها فشار آوردن بر دولت يمن و شخص علي عبدالله صالح، بالاخره موفق شد پيمان جده را به امضاي وي برساند. بر اساس اين پيمان، قرارداد طائف نيز رسميت مي‌يافت. اين مساله یعني ثبات مرزي عربستان و حذف هرگونه تهديد از سوي دولت رسمي يمن. پيمان جده از آن لحاظ حائز اهميت است كه مي‌توان روابط رياض – صنعا را به 2 دوره قبل و بعد از اين پيمان تقسيم‌بندي کرد. پس از اين انعقاد، رويه ستيز به همزيستي تبديل شد. بر همين اساس دولت سعودي از سال 2000 همواره خود را در مقابل تحولات يمن، مسؤول دانسته و براي پيشگيري از هرگونه اختلاف نظر مرزي دوباره با اين كشور، به مداخله سياسي و نظامي مي‌پردازد. در واقع عربستان در يمن از سياست حفظ وضع موجود استفاده مي‌كند.
2- اتحاد شيعيان شمال يمن و جنوب عربستان
شيعيان در عربستان اصلي‌ترين گروه معترض به سياست‌هاي وهابيون را تشكيل مي‌دهند. اين گروه كه در مناطق شرقي عربستان و كمي هم در جنوب اين كشور واقع شده‌اند، همواره از سياست‌هاي سركوب، تبعيض اجتماعي و اقتصادي و خفقان مذهبي ناراضي بوده‌اند. به‌رغم اينكه عمده نفت عربستان از مناطق شرقي اين كشور، استحصال مي‌شود اما وضع امكاناتي و رفاهي اين مناطق بشدت ضعيف است. همجواري شيعيان زيدي يمن در شمال اين كشور با شيعيان جنوب عربستان موجب شده است تا آل‌سعود از هرگونه ارتباط ارگانيك اين دو گروه واهمه داشته باشد. اهميت اين قضيه زماني بيشتر درك مي‌شود كه بحث اكتشاف نفت در مناطق جنوب عربستان (جيزان) به اين مساله افزون شود. در صورت هرگونه هرج و مرج در يمن و احتمال از ميان رفتن وضع موجود، حوثي‌ها قدرتمندتر خواهند شد و همين مساله مي‌تواند انگيزه‌اي براي اعتراضات شيعيان جنوب عربستان شود.
3- قدرت‌گيري القاعده در يمن
اگرچه تاريخ دقيق شكل‌گيري القاعده در يمن مشخص نيست اما مي‌توان آن را نتيجه پيوستن نيروهاي پيكارجوي يمني به القاعده دانست. ريشه القاعده در يمن در حقيقت به سال‌هاي جنگ شوروي با افغانستان بازمي‌گردد. يمن در حقيقت دومين كشور بعد از عربستان، در تامين نيروهاي اسلامگرايي بود كه بعدها در افغانستان حضور يافته و لقب افغان‌العرب را به خود اختصاص دادند. پايان جنگ افغانستان مصادف بود با اتحاد 2 يمن در سال1990. اما بنا به دلايلي كه در اين يادداشت مجال آن نيست، القاعده به مخالف آمريكا و عربستان و همپيمانان منطقه‌اي آن تبديل شد. ورود يمني‌هاي پيكارجو به وطن همراه بود با نوعي مبارزه مسلحانه عليه منافع اين كشور. در 12 اكتبر 2000 القاعده یمن طي يك حمله انتحاري توسط يك قايق در بندر شهر عدن، ناو جنگي مدل
USS Cole DDG-
67 را نابود كردند و 17 نظامي آمريكايي نيز كشته شدند. القاعده در سال‌هاي 2003 و 2004 براي كشاندن جنگ به درون عربستان تلاش فراواني كرد و چندين عمليات موفقيت‌آميز نيز در آن كشور انجام داد اما در راه انداختن جنگ داخلي عليه نظام سعودي ناكام ماند. يكي از مهم‌ترين عمليات‌هاي القاعده عليه آمريكا در سال 2009 صورت گرفت كه در صورت موفقيت مي‌توانست تلفات بسياري را برجاي بگذارد. يك جوان نيجريه‌اي براي منفجر كردن يك هواپيماي مسافري بر فراز ديترويت در جشن‌هاي سال نو دسامبر 2009 اقدام كرده بود. اين جوان در يمن آموزش ديده بود و براي انجام عمليات مورد نظر از سوي فعالان محلي القاعده در يمن مجهز و اعزام شده بود.
(gurdian. Jan24. 2010) در سال 2009 و در حين درگيري‌هاي يمن، كشورهاي غربي و عربستان‌سعودي اعلام كردند كه به دليل درگيري ارتش يمن با شيعيان شورشي اين كشور در شمال و سعودي‌هاي جدايي‌طلب در جنوب، القاعده مي‌تواند با بهره‌برداري از اين وضعيت دامنه عمليات خود را در يمن گسترش دهد. در حال حاضر نيز هرگونه ناآرامي مي‌تواند موجب قدرت‌گيري القاعده یمن شود و اين مساله‌اي است كه براي عربستان بسيار خطرناك است. روزنامه نيويورك‌تايمز چند هفته قبل به نقل از منابع اطلاعاتي آمريكا ادعا كرده بود كه شورشيان القاعده در پاكستان به صورت سيل‌آسا خود را به یمن مي‌رسانند تا بتوانند اولا با همراهي با معترضان، باعث سقوط سريع‌تر علي عبدالله صالح شوند و ثانيا با سازماندهي نيروهاي خود كه تعداد آنها رو به افزايش است، از خلأ قدرت در يمن در صورت بركناري صالح، استفاده كرده و نيروهاي خود را در ساختار سياسي جديد سامان دهند. قدرت‌گيري القاعده در يمن براي عربستان از آنجا كه داراي مرزهاي زميني بسياري با اين كشور است خطرناك محسوب مي‌شود. از سوي ديگر اين مساله مي‌تواند موجب ارتباطات پيدا و پنهان اين گروه با نيروهاي القاعده در خود عربستان شود كه در صورت تحقق چنين امري، حركت‌هاي تروريستي در عربستان قابل پيش‌بيني خواهد بود.
نتيجه‌گيري
تحليل حمايت‌هاي عربستان از يمن در شرايط فعلي، جداي از نقش پدرگونه‌اي كه عربستان سعي دارد براي همه كشورهاي عربي بازي كند، از منظر ديگري نيز حائز اهميت است. عربستان به خوبي مي‌داند تغيير در هر يك از كشورهاي عربي، بي‌تاثير بر خود سعودي نيست اما هرگونه تغيير در يمن، مي‌تواند موجب تسريع تغييرات در عربستان شود. ناامني در مرزها و برهم خوردن ثبات مرزي ميان يمن و عربستان پس از سال 2000، از منظر ژئوپلتيكي موجب نگراني عربستان شده است. از سوي ديگر، نزديكي بيش از پيش شيعيان زيدي شمال يمن با شيعيان مناطق جيزان و عسير عربستان در جنوب، در كنار اعتراضات شيعيان شرق اين كشور، مي‌تواند فشار گاز انبري بر عربستان وارد کند و منابع و صنايع نفتي اين كشور را با خطر جدي روبه‌رو سازد. از سوي ديگر برهم خوردن نظم موجود در يمن موجب قدرت‌گيري بيشتر القاعده یمن خواهد شد و اين مساله نيز مشكلات امنيتي بسياري براي عربستان به‌وجود خواهد آورد. به نظر مي‌رسد عربستان در شرايط فعلي خواستار در قدرت نگاه داشتن علي عبدالله صالح است چرا كه هنوز به راه‌حلي كه بتواند باعث حفظ منافع خود و آرامش مردم يمن بشود، نرسيده است. در صورتي كه عربستان به چنين راه‌حلي برسد، بي‌شك از ديكتاتور يمن عبور خواهد كرد.