امید صبوری: برنامه تلویزیونی «هفت» جمعه‌شب بخش گزارش هفته خود را به یکی از موضوعات مهم و در عین حال مبهم این روزهای سینمای ایران اختصاص داد؛ بحث اکران فیلمهای خاص یا همان فرهنگی که در معاونت سینمایی وزارت ارشاد دولت دهم بار دیگر ذیل عنوان حمایت از اکران فیلمهای گروه «هنر و تجربه» در دستور کار قرار گرفته است. این طرح که نخستین‌بار در دفترچه سیاست‌های معاونت سینمایی نام آن بیان شده بود را می‌توان دنباله تلاش‌های مستمر اما کم و بیش ناکام مسؤولان سینمایی پیشین در دوره‌های مختلف برای حمایت از اکران فیلمهای فرهنگی در مقابل فیلمهای گیشه‌پسند دانست با این تفاوت که این‌بار صورت اجرایی شدن طرح اندکی متفاوت است و مسؤولان طرح حرکت چراغ خاموش تا رسیدن به هدف اصلی را پیشه کرده‌اند. از همین منظر هم حضور محمد درمنش به‌عنوان مسؤول اجرای این طرح در برنامه زنده تلویزیونی برای توضیح درباره این طرح قابل توجه است.
4 فیلم در 8 سینمای خوب
مجری طرح اکران فیلمهای خاص با حضور در برنامه «هفت» درباره تعریف «فیلم خاص» در سینمای ایران گفت: در گذشته تحت عناوین مختلف فیلم‌هایی در سینما اکران شده که برخی از آنها در واقع سوخت شده‌اند. از حدود
90 فیلمی که هرساله در سینما ساخته میشود حدود یک‌سوم آنها مخاطب خاص دارند ولی متاسفانه امکان اکران پیدا نمی‌کنند. وی ادامه داد: معتقدم فیلمهای مخاطب خاص فیلمهای خوبی هستند که می‌توانند مخاطب داشته باشند اما برای ورود به چرخه اکران با مشکل روبه‌رو می‌شوند. قرار است شرایط اکران در این طرح فراهم شود. 8 سینمای خوب در این طرح قرار گرفته‌اند. صحبت‌های اولیه‌ای با مدیران این سینماها صورت گرفته و قرار است حداقل گارانتی به این مدیران پرداخت شود تا مورد حمایت قرار گیرند. وی درباره چگونگی اکران این فیلم‌ها توضیح داد: قرار است ابتدا 4 فیلم متفاوت با ژانرهای مختلف در این
8 سالن به مدت یک ماه به مدت چرخشی اکران شوند. بعد از یک ماه فقط یک فیلم که از فروش کمتری برخوردار بوده از اکران برداشته شده و فیلم دیگری جایگزین آن میشود. این برنامه‌ها در حالی توسط محمد درمنش اعلام شد که معادله حمایت از اکران فیلمهای خاص خود دچار پیچیدگی‌های خاص شده و بعید است بدون مرور آنچه بر تجربه‌های پیشین گذشته است بتوان آن را به مرحله اجرا درآورد. در ادامه مروری کوتاه بر این تلاش‌‌ها خواهیم داشت.
آسمان باز (1383)
در دوره‌های مختلف تلاش‌های بسیاری برای حمایت از اکران فیلمهای فرهنگی در دستور کار مدیران قرار گرفته‌است که در مجموع هیچ‌یک به نتیجه مطلوب نرسید و از یادها رفت. در آستانه کلید خوردن طرحی نو با همین اهداف، بازخوانی آنچه بر ایده‌ها و طرح‌های مشابه گذشته است خالی از لطف نیست. شاید دانستن آنچه تا امروز سبب نرسیدن به مقصد شده است در تحقق آرزوها مثمرثمر واقع شود. یکی از اصلی‌ترین طرح‌هایی که با موضع حمایت از اکران فیلمهای فرهنگی مطرح شد و به‌دلیل نام متفاوتش تا به امروز هم در رسانه‌ها هر از گاهی از آن یاد میشود طرح «آسمان باز» بود؛ طرحی که در سال 1383 در دستور مدیران وقت خانه سینما قرار گرفت و مسؤولیت آن را سیدضیاء هاشمی عهده‌دار شد. گام نخست این طرح در آن سال با موفقیت برداشته شد و با اکران موفق فیلم‌هایی چون «قدمگاه» ساخته محمدمهدی عسگرپور، «گیلانه» ساخته رخشان بنی‌اعتماد و «ماهی‌ها عاشق می‌شوند» ساخته علی رفیعی بسیاری به سرانجام آن امیدوار شدند. گروه سینمایی «آسمان باز» با بودجه 50 میلیونی کار خود را آغاز کرد و به‌واسطه شروع به کار این گروه 3 سالن سینما در اختیار فیلمهای فرهنگی قرار گرفت. البته کمترین تعداد سالن‌های نمایش آثار 3 سالن بود و برخی فیلم‌ها که قابلیت جذب سالن بیشتر داشتند، فرصت بیشتری برای اکران به دست می‌آوردند. فروش خوب فیلم‌ها در این گروه و اعلام برنامه آتی و تبلیغات درباره آثار همه امیدهای رو به افول را جان داد تا اینکه تغییر مدیران سینما و نرسیدن بودجه، «آسمان باز» را در نیمه راه متوقف کرد.
اکران حمایتی ویژه(1387)
با ناکامی طرح «آسمان باز» آن هم در شرایطی که شروعی امیدوارکننده داشت و جز سلیقه مدیران هیچ عامل دیگری را نمی‌شد در ناکامی آن موثر شمرد تا سال‌ها دیگر کسی به یاد حمایت ویژه از فیلمهای فرهنگی (بویژه آن دسته از تولیدات که کمتر مورد اقبال سینماداران بودند و در رقابت با تولیدات گیشه خارج از گود می‌ماندند) نیفتاد تا سال 87 که محمود اربابی در مقام مدیرکل وقت اداره نظارت و ارزشیابی وزارت فرهنگ و ارشاد پیشگام اجرای طرحی نو شد. طرح «اکران حمایتی ویژه» که تعمدا اصطلاح «فیلم فرهنگی» در آن قید نشده بود از این لحاظ که توسط یک مدیر دولتی در آستانه اجرا قرار داشت مورد توجه بسیاری قرار گرفت اما در همان ابتدای راه به مشکل برخورد. زمان اجرای این طرح از مهرماه سال 1387 به آذرماه موکول و دلیل آن هم نبود بودجه کافی عنوان شد. گویا بودجه 20 میلیاردی سینما در آن سال چندان برای به نمایش درآوردن فیلمهای فرهنگی کافی نبود تا اینکه بالاخره برای زمین نماندن وعده مدیرکل اداره نظارت این طرح با اکران «آتش سبز» به کارگردانی محمدرضا اصلانی آغاز شد و در ادامه «خواب زمستانی» سیامک شایقی هم در جریان این طرح روی پرده رفت اما انتخاب نادرست سالن‌های سینما برای این طرح و گزینش سالن‌‌هایی از مناطق مرکزی و نبود سینماهای مناطق شمال شهر سرنوشت ناخوشایندی برای این طرح رقم زد و در ادامه همه چیز به فراموشی سپرده شد.
نگاهي ديگر(1388)
یک‌سال پس از ناکامی عجیب محمد اربابی در به ثمر رساندن طرح «اکران حمایتی ویژه» این‌بار بازهم یکی از اعضای جامعه اصناف برای اکران فیلمهای فرهنگی دست به زنو زد. مهدی کرم‌پور که در آن مقطع رئیس شورای صنفی اکران بود طرحی با نام «نگاهی دیگر» را در دستور کار این شورا قرار داد. بر اساس این طرح، در هر 2 گروه سينمايي فرهنگي، هر کدام 2 فيلم و در مجموع 4 فيلم به صورت اکران چرخشي طبق اعلام برنامه شوراي صنفي نمايش اکران می‌شد. در مصوبه شورا تاکید شده بود حداقل
70 سئانس موظف براي هر فيلم در نظر گرفته شود و حداقل زمان اکران فيلم‌هاي فرهنگي به 4 هفته افزايش یافته بود. در این طرح فيلم‌هاي «حيران» ساخته شاليزه عارف‌پور و «صداها» ساخته فرزاد موتمن، «خانه روشن» ساخته وحيد موسائيان و «استشهادي براي خدا» ساخته عليرضا اميني روی پرده رفتند که هریک با اعتراض عوامل مواجه شدند. سرانجام این طرح هم به دلیل عدم رضایت سینماگران و از همه مهم‌تر کمبود بودجه به محاق فراموشی رفت و ناکام ماند.
اکران عرضی و طولی(1388)
مهدی کرم‌پور در کنار طرح اکران ویژه «نگاهی دیگر» در مقطع مدیریت شورای صنفی اکران باب مساله‌ای نو را گشود که تا امروز به‌رغم اجرایی نشدن به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها برای رفع معضل نبود توازن در عرصه اکران مطرح است. کرم‌پور با طرح موضوع «اکران عرضی و طولی» در سینما و لزوم تفاوت قائل شدن میان فیلمهای گیشه‌ای و فیلمهای خاص پیشنهاد خود را برای افزایش سقف تعداد سالن‌های اکران چنین مطرح کرده بود: «می‌توانیم با افزایش تعداد سالن‌های نمایش و کاهش مدت زمان اکران به سمت اکران عرضی فیلمهای سینمایی برویم. این شیوه می‌تواند بر سینمای ایران تاثیر مثبت بگذارد. اکران عرضی می‌تواند تعداد تماشاگران بیشتر را راهی سالن‌های سینما کند. البته درباره فیلمهای خاص اکران عرضی جواب نمی‌دهد و باید این آثار در تعداد کمی سالن باکیفیت و در مدت زمان نسبتا طولانی به نمایش درآیند». امیرحسین علم‌الهدی از کاشناسان اقتصادی سینما نیز چندی پیش با حضور در برنامه «هفت» بار دیگر باب این بحث را گشود و گفت: «فیلمهای مخاطب عام باید اکران عرضی داشته باشند، بدین معنی که باید مدت کوتاهی اکران شوند ولی فیلمهای مخاطب خاص باید اکران طولی داشته باشند، بدین معنی که باید در مدت زمان طولانی یا بلندتری اکران شوند، زیرا در غیر این صورت فیلمهای مخاطب خاص زمین می‌خورند». این تقسیم‌بندی همچنان در حد ایده است و در مرحله اجرا آزموده نشده‌است.
هنر و تجربه (1390)
تازه‌ترین دورخیز برای حمایت از اکران فیلمهای فرهنگی از سوی علیرضا سجادپور و همراهانش در شورای صنفی اکران صورت گرفته است؛ اتفاقی که برای نخستین‌بار مدیران سینمایی و شورای صنفی اکران را همزمان دغدغه‌مند اکران ویژه فیلمهای فرهنگی کرده‌است و از این منظر شاید بیشتر بتوان به سرانجامش امید داشت. علیرضا سجادپور آغاز این طرح را اواخر اردیبهشت اعلام کرده بود اما این طرح همچنان در مرحله تصمیم‌گیری قرار دارد. سجادپور با انقضای زمان وعده داده شده برای اجرای این طرح در گفت‌وگویی اعلام کرد: «ما قرار داشتیم در 3 ماه اول سال این طرح را اجرایی کنیم، قطع به یقین هنوز از اجرای این طرح عقب نیستیم و اگر هم کمی دیر شده این زمان از دست رفته را جبران می‌کنیم».