ضد صفت كبر، تواضع است. و آن عبارت است از: شكسته نفسى، كه نگذارد آدمى خود را بالاتر از ديگرى بيند. و لازمه آن، كردار و گفتار چندى است كه دلالت بر تعظيم ديگران و اكرام ايشان مى‌كند. و مداومت بر آنها اقوى معالجه است از براى مرض كبر. و اين از شرايف صفات و كرايم ملكات است. و اخبار در فضيلت آن بى‌نهايت است:
حضرت پيغمبر – صلى‌الله عليه و آله - فرمودند:
«هيچ‌كسی تواضع نكرد مگر اينكه خدا او را بلند گردانيد».
ز خاك آفريدت خداوند پاك
پس اى بنده افتادگى كن چو خاك
تواضع سر رفعت افرازدت
تكبر به خاك اندر اندازدت
به عزت هر آنكو فروتر نشست
به خوارى نيفتد زبالا به پست
به‌گردن فتد سركش و تند خوى
بلنديت بايد بلندى مجوى
مروى است: «خداوند يگانه به موسى – عليه‌السلام - وحى كرد: من قبول مى‌كنم نماز كسى را كه از براى عظمت من تواضع كند و بر مخلوقات من تكبر نكند و در دل خود خوف مرا جاى دهد و روز را به ذكر من به پايان رساند و به جهت من خود را از خواهش‌هاى نفس باز دارد».
روزى حضرت رسول – صلى‌الله عليه و آله - به اصحاب خود فرمودند: «چرا من حلاوت عبادت را در شما نمى‌بينم؟ عرض كردند: چه چيز است حلاوت عبادت؟ فرمودند: تواضع».
و از آن حضرت مروى است: «4 چيز است كه خدا كرامت نمى‌كند مگر به كسى كه خدا او را دوست داشته باشد: يكى؛ صمت و خاموشى، و آن اول عبادت است. دوم؛ توكل بر خدا. سيم؛ تواضع. چهارم؛ زهد در دنيا».
و نيز از آن جناب مروى است: «هر كه فروتنى كند از براى خدا، خدا او را برمى‌دارد و هر كه تكبر كند خدا او را مى‌افكند و هر كه قناعت كند خدا او را روزى مى‌دهد و هر كه اسراف كند خدا او را محروم مى‌گرداند و هر كه بسيار ياد مرگ كند خدا او را دوست مى‌دارد و هر كه بسيار ياد خدا كند خدا او را در بهشت در سايه خود جاى دهد».
حضرت عيسى – عليه‌السلام - فرموده است: «خوشا به حال تواضع‌كنندگان دردنيا، كه ايشان در روز قيامت بر منبرها خواهند بود».
خداى تعالى به داوود - عليه السلام - وحى فرمود: «همچنان كه نزديك‌ترين مردم به خدا متواضعانند، همچنين دورترين مردم از خدا متكبرانند».
مروى است: «سليمان پيغمبر – عليه‌السلام - هر صبح بر بزرگان و اغنيا و اشراف مى‌گذشت تا مى‌آمد به نزد مساكين، پس با ايشان مى‌نشست و مى‌گفت: مسكينى هستم با مساكين نشسته» .
و مروى است: «پدر و پسرى از مومنين بر حضرت اميرالمؤمنين – عليه‌السلام - وارد شدند. حضرت برخاست و ايشان را اكرام نمود و بر صدر مجلس نشانيد و خود دربرابر آنها نشست و فرمود طعامى آوردند و خوردند. سپس قنبر آفتابه و طشتى آورد تا دست ايشان را بشويد، حضرت از جاى برجست و آفتابه را گرفت كه دست آن مرد را بشويد آن مرد خود را بر خاك ماليد و عرض كرد: يا اميرالمؤمنين! چگونه راضى شوم كه خدا ما را بيند و تو آب به دست من بريزى؟ حضرت فرمود: بنشين ودست خود را بشوى؛ خدا تو را و برادرى از شما را مى‌بيند كه هيچ فرقى نداريد وبرادرتان مى‌خواهد به جهت خدمت تو در بهشت 10 برابر همه اهل دنيا به او كرامت شود. پس آن مرد نشست.
پس حضرت فرمود: قسم مى‌دهم تو را به حق عظيمى كه من بر تو دارم كه مطمئن دست خود را بشوى همچنان كه اگر قنبر آب به دست تو مى‌ريخت. پس حضرت دست او را شست...».
از حضرت امام جعفرصادق – عليه‌السلام - مروى است: تواضع، اصل هر شرف وبزرگى نفيس و مرتبه بلندى است و اگر تواضع را زبانى بود كه مردم مى‌فهميدند از حقايق عاقبت‌هاى پنهان خبر مى‌داد. و تواضع آن است كه از براى خدا و در راه خداباشد و ماسواى اين مكر است. و هر كه از براى خدا تواضع و فروتنى كند خدا او راشرف و بزرگى مى‌دهد بر بسيارى از بندگانش.
و از براى اهل تواضع، سيمایى است كه ملائكه آسمان‌ها و دانايان اهل زمين ايشان را مى‌شناسند.
و از براى خدا هيچ عبادتى نيست كه آن را بپسندد و قبول كند مگر اينكه در آن تواضع است. و نمى‌شناسد آنچه در حقيقت تواضع است مگر بندگان مقربى كه به وحدانيت خدا رسيده‌اند.
خداى تعالى مى‌فرمايد: بندگان خدا كسانى‌اند كه در روى زمين با تواضع راه مى‌روند و خداوند عز و جل بهترين خلق خود را به تواضع امر فرمود و گفت:
«و اخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين»
و تواضع مزرعه خشوع و خضوع وخشيت و حياست. و شرف تام حقيقى سالم نمى‌ماند مگر از براى كسى كه متواضع باشد در نزد خدا».
و حضرت امام حسن عسكرى – عليه‌السلام - فرمود: «هر كه تواضع كند در دنيا از براى برادر مؤمن خود، پس او در نزد خدا از جمله صديقان است و حقا كه او از شيعيان على بن ابى‌طالب است».
ملااحمد نراقي(ره) ـ كتاب شريف «معراج‌السعادهًْ»