آقای هاشمی‌رفسنجانی در آخرین یادداشتي که در وب‌سایت وی منتشر شد، به بهانه فرارسیدن سالروز صدور فرمان مشروطیت، بر مبنای روشی که در چند سال اخیر در پیش گرفته است، با دستمایه قرار دادن موضوعی تاریخی به مسائل روز با سبک خاص خود پرداخت. آقاي هاشمی با يادآوري ثمرات مشروطه، به‌رغم انحراف ابتدایی این حرکت دینی و مردمی، نتايج آن را دموکراسی، مردم‌سالاری دینی و نهایتا رسیدن به مرحله انقلاب اسلامی دانسته است. اگر اشاره سربسته آقاي هاشمی به اختلاف‌هاي علما و روحانیون بزرگ دوران مشروطیت را در بستر تاریخی این واقعه ببينيم، شاید پیام‌های مهم و عبرت‌آموزي زيادي و البته بعضا مغایر با آنچه كه وي در فضای نزدیک به انتخابات ایران به دنبال آن است، داشته باشد. عبرت‌هایی که شاید بیش از همه، برای مخاطبان یادداشت آقاي هاشمی؛ یعنی علما و روحانیون بزرگ و بویژه شخص آقای هاشمی‌رفسنجانی قابل تامل است. پس از انحراف مسیر حرکت جنبش عدالتخانه از مسیر حضرت عبدالعظیم به سفارتخانه انگلستان و تبدیل این نهضت به نهضت مشروطه توسط روشنفکرانی ایرانی ـ انگلیسی، این جریان با هدف مشروعیت بخشیدن به حرکت‌های سیاسی خود به سراغ برخی فضلا و فرهیختگان جامعه رفته و با گرفتن چهره حق‌مدارانه، حرکت‌های ضد‌دینی مطبوعات را مطالبات مردم و آن را حرکتی گذرا در مرحله «گذار» از دوره استبداد تا رسیدن به آزادی مشروع و قانونی معرفی کرده و به تصویر می‌کشیدند و فضلای حوزه و فرهیختگان جامعه را به بهبود وضع موجود امیدوار می‌کردند. اما همراهی برخی علما با این حرکت موجب نشد تا آيت الله شهید شیخ‌فضل‌الله نوری از انحراف در مشروطیت بگذرد، چنانکه وی در موضع‌گیری‌اي شفاف و آشکار اظهار داشته بود که مشروطه‌ای که از دیگ پلو سفارت انگلیس سر بیرون آورد، به درد ما ایرانی‌ها نمی‌خورد، معلوم است این واقعیت را لمس کرده بود که این ائتلاف پس از بهره‌برداری لازم از جایگاه اجتماعی و دینی برخی فضلا و فرهیختگان جامعه، سیاست تخریب پل‌ها، پس از گذر را به مرحله اجرا در خواهد آورد. از این رو، در هنگام ملاقات آیات طباطبایی و بهبهانی با وی که در اعتراض به روند انحراف در مشروطه بست‌نشین حرم عبدالعظیم در شهر ری شده بود، به آیت‌الله بهبهانی هشدار داد تا به تهران باز‌نگردد و با خواسته‌های وی و مومنین متحصن در صحن همراه شود. در اين زمينه، کتاب «شیخ‌فضل‌الله نوری در ظلمت مشروطیت» روايت این واقعه و دغدغه‌های شیخ‌فضل‌الله نوری را درباره برخی نمایندگان بی‌دین مجلس و روزنامه‌های قداستشکن چنین بیان می‌کند: «در این دیدار، آقای طباطبایی از شیخ‌فضل‌الله پرسید که خواسته‌های شما چیست؟ شیخ گفت: بارها گفته‌ام اساس این مجلس و مشروطیت من بودم و هستم و فعلا هم در موضوع مشروطیت و مجلس و نمایندگان حرفی ندارم، در محدود کردن سلطنت و محدودیت ادارات دولتی و اختیارات وزیران حرفی نیست و این مجلس برای ما لازم است، ولی نمایندگان باید مسلمان باشند، اشخاص خارج از اسلام و بهایی نباید نماینده کشور اسلامی باشند. خواسته دوم ما این است که مشروطیت باید قوانین و احکامش سرمويی با قانون اسلام و قرآن مخالفت نداشته باشد، ما در این نوع مشروطیت هیچ حرفی نداریم. سومین خواسته ما این است که آزادی به صورت مطلق و کامل نادرست و کفر است. آیا آزادی قلم برای این است که مطبوعات نسبت به ائمه علیهم‌السلام هرچه می‌خواهند بنویسند؟ مگر شما روزنامه‌ها را نمی‌خوانید؟ در این موقع شیخ‌فضل‌الله روزنامه شماره 13 «کوکب دری» را که در آن به ائمه اطهارعلیهم السلام توهین شده بود به آقای طباطبایی داد و او با خواندن مطالب توهین‌آمیز آن به گریه افتاد. شیخ‌فضل‌الله گفت: اگر امروز جلوی این جراید را نگیریم، مورد خشم خدا و رسولش خواهیم بود. آقای طباطبایی گفت: شما به شهر بیایید، من ضامن می‌شوم که مجلس خواسته‌های شما را انجام دهد.
شیخ‌فضل‌الله گفت: شما به شهر بروید و اینها را در مجلس مطرح کنید، اگر مجلس خواسته‌های ما را انجام داد ما خود به شهر باز خواهیم گشت.2 سید پس از ناامیدی از بازگشت شیخ‌فضل‌الله از اتاق خارج شدند. وقتی مرحوم آقا سیدعبدالله از اتاق خارج شد، در اتاق با دست انداخت و شال کمر شیخ را گرفت، گفت: «آقا برویم شهر، شق عصای مسلمین نکنید».
مرحوم شیخ فرمود: «جناب آقا! اگر از من می‌شنوی شما اینجا بمانید، 3 مرتبه فرمود: والله، والله، والله مسلم بدان که هم مرا می‌کشند و هم تو را. اینجا بمانید تا یک مجلس شورای ملی اسلامی درست کنیم و از این کفریات جلوگیری کنیم». سید گفت: نه چنین نیست. شیخ گفت: اکنون باشد، معلوم شما خواهد شد. 2 سید پس از رفتن از نزد شیخ‌فضل‌الله به اتاق خادم حرم رفتند. یکی از نمایندگان همراه آنها گفت: شما این همه با شیخ‌فضل‌الله صحبت کردید، دیدید که سخنان او همه پسندیده و نیکو است. اگر انصاف باشد، باید به سخنان او توجه و با او همراهی کرد. تمام هدف او ترویج اسلام است. آقای بهبهانی گفت: با اینکه سخنان شیخ همه صحیح است و جوابی ندارد اما اگر بخواهیم از این مجلس صرف نظر کنیم، باید در مقابل ملت بایستیم و این موجب بحران و شورش می‌شود. پس امروز موقع این حرف‌ها نیست و باید با گذشت زمان وضع موجود را اصلاح کرد». خیلی زود پیش‌بینی شیخ‌فضل‌الله به واقعیت پیوست، نخست وی در میان سوت و کف کوفی‌صفتان تاریخ بر چوبه دار رفت و چند ماه بعد آیت‌الله بهبهانی ترور شد و آیت‌الله طباطبایی در انزوای حاصل از فضاسازی مشروطه‌خواهان انگلیسی، دار فانی را وداع گفت. به نظر می‌رسد در حاشیه هشدار آقاي هاشمی‌رفسنجانی به علما و روحانیون و یادآوری برخی اختلافات در دوران مشروطت بتوان این کلام رهبر فقید انقلاب اسلامی را بیان کرد که:« اگر روحانیون، خطبا، نویسندگان و روشنفکران متعهد سستی کنند و از قضایای مشروطیت عبرت نگیرند، به سر این انقلاب آن خواهد آمد که بر سر مشروطیت آمد»
(صحیفه نور، ج 15، ص 203).
منبع: سایت رجانیوز