بدان چيزى كه به اين اسم و رسم كسى به ديگرى مى‌دهد چند صورت است:
اول آنكه: كسى چيزى از براى بعضى برادران دينى خود بفرستد به قصد اظهار دوستى و محبت و تاكيد «قواعد» انس و صحت و هيچ غرض ديگر نداشته باشد و شكى نيست كه اين هديه است و حلال است، خواه با آن قصد ثواب اخروى نيز داشته باشد يا نه.
دوم آنكه: مقصود او از فرستادن چيزى طمع مالى باشد، مثل اينكه فقيرى هديه از براى غنى، يا غنى از براى غنى ديگر بفرستد به جهت طمع عوض بيشتر، يا مساوى و اين نيز نوعى از هديه است و در حقيقت هبه‌اى است به شرط عوض و هرگاه آنچه طمع و منظور او بوده به جا آورد حلال است. همچنان كه مقتضاى ادله و مفاد بعضى از اخبار است بلكه از بعضى اخبار مستفاد مى‌شود كه اگر طمع او را هم به جا نياورد حلال خواهد بود. همچنان كه مروى است، اسحق بن عمار به حضرت صادق عليه‌السلام عرض كرد: «مرد فقيرى هديه به جهت من مى‌فرستد و مقصودش آن است كه من عوض به او بدهم، من هديه او را مى‌گيرم و چيزى به او نمى‌دهم، آيا از براى من حلال است؟ فرمود: بلى حلال است، وليكن مگذار كه عطا
نكنى به او».
و احوط، اجتناب است از قبول آن در صورت ندادن عوضى كه در نظر دارد و هرگاه عوضى را كه مى‌خواهد از مال آن شخص نباشد بلكه از اموالى باشد كه مردم به او داده باشند كه به مصرف فقرا رساند، از قبيل زكات و خمس و امثال اينها و دیگر وجوه بر ظاهر كلام بعضى آن است كه اگر آن شخصى كه هديه فرستاده است به طمع گرفتن آن، از اهل استحقاق باشد و اگر اين هديه را هم نمى‌فرستاد باز به او مى‌داد، در اين صورت گرفتن آن
حلال است ولى احتياط، اجتناب از قبول آن است مطلقا.
سوم آنكه: مقصود او از فرستادن اين باشد كه آن شخص در كار معينى اعانت او كند. پس اگر آن كار، حرام يا واجب باشد، آن هديه نيست، بلكه رشوه است و گرفتن آن حرام است و اگر آن عمل، مباح باشد قبول هديه آن ضرر ندارد.
چهارم آنكه: غرض او از فرستادن، تحصيل دوستى و محبت باشد، ولیکن در دوستى و محبت او منظور اين باشد كه به واسطه جاه و مرتبه او متوسل به بعضى از مطالب خود شود و اگر اين جاه و مرتبه از براى او نمى‌بود آن را نمى‌فرستاد. پس اگر غرض آن شخص توسل به مطالب غيرمشروعه باشد، شكى در رشوه بودن آنچه فرستاده و حرمت آن نيست و اگر توسل به مطلب مشروع باشد، يا غرض او معلوم نباشد، ظاهر آن است كه حرام نباشد. اگرچه قبول آن مطلقا خالى از كراهت نيست زيرا هديه‌اى است مشابه رشوه.
مروى است: «حضرت پيغمبر صلى‌الله عليه وآله والى‌اى فرستادند كه زكات قبيله «ازد» را جمع کند، چون مراجعت کرد بعضى از آنچه آورده بود خود نگه داشت و گفت: اين هديه‌اى است كه به من داده‌اند. حضرت فرمود: اگر راست مى‌گویى چرا در خانه پدرت و خانه مادرت ننشستى تا هديه از براى تو بياورند؟ پس فرمود: چرا من هرگاه يكى از شما را به عملى نصب مى‌كنم، گویيد اين از شما و اين هديه من است، چرا در خانه مادرش نمى‌نشيند تا هديه از برايش بياورند؟!»
و بنابراين، سزاوار هر قاضى و والى و حاكمى و غيراينها از عمال سلاطين آن است كه فرض كند خود را بى‌منصب و شغل، معزول از هر كار و بار، در خانه مادرش نشسته است آنچه به او در آن وقت عطا مى‌كنند حال هم اگر بفرستند بگيرد و آنچه را كه نمى‌فرستند از آن اجتناب كند.
مرحوم ملا احمد نراقی(ره)
کتاب شریف «معراج‌السعادهًًْْ»