گروه فرهنگ و هنر: همه چیز از یک ادعا آغاز شد؛ وارد آوردن اتهام مالی به بخشی از جامعه اصناف سینمایی آن هم از زبان رئیس صنف نوپای تهیهکنندگان. سیدضیاء هاشمی این بار هم به جای متن پرچمدار حاشیه‌های سینمای ایران شد؛ چه آن روز که در پاسخ به شکایت رسمی خانه سینما برابر ادعای او مبنی‌بر پولشویی و فساد مالی در این نهاد اعلام کرد: «ممنون از شكايت‌تان، با افتخار به دادگاه خواهم آمد. اگر شما درست گفتيد من از سينما مي‌روم.» و چه آن روز که به بهانه باز کردن باب رفاقت و دوستی در مراسم افطار تهیهکنندگان پشت تریبون رفت و خود اعتراف کرد: «اگر من راجع به پولشويي در خانه سينما گفته‌ام عبارت ناصوابي بود و حالا مي‌گويم بايد چشم‌هايمان را بشوييم و دگرگونه ببينيم.» همین اظهارنظر کوچک برای عقب‌نشینی از یک ادعای بزرگ کافی بود تا اژدهای خفته اختلافات صنفی میان خانواده(؟!) تهیهکنندگان بار دیگر از خواب برخیزد و تشت رسوایی و بی‌اخلاقی از بام صنف بر حیاط رسانه‌ها سقوط کند!
آغاز منازعات بر سر یک ادعا
هفته پیش منوچهر محمدی، عضو شورایعالی تهیهکنندگان به سیدضیاء هاشمی، رئیس اتحادیه تهیهکنندگان نامه‌ای نوشت و به او یادآوری کرد به خاطر صحبتی که کرده باید پاسخگو باشد. اگرچه بهتر بود محمدی برای تذکر داده به هاشمی از وسیلهای دیگر استفاده می‌کرد و به نامه‌نگاری آن هم از نوع سرگشاده متوسل نمی‌شد اما در هر حال لحن و ادبیات او شباهتی به آنچه هاشمی پاسخ داد، نداشت. تهیه‌کننده «زمهریر» آنچنان تند و عجیب به همکار و هم‌صنف خود پاسخ داد گویا دشمن دیرینه و بی‌سابقه‌اند. هاشمی در نامه‌اش نه‌تنها سوابق کاری محمدی را به باد انتقاد و اعتراض گرفت بلکه از اظهارنظر درباره خانواده او هم خودداری نکرد. محمدی، تهیه‌کننده «طلا و مس» در بخشی از نامه‌اش نوشته بود: «ای کاش آقای سیدضیاء هاشمی توضیح می‌دادند در جلسه رسیدگی دادگاه ایشان چه دفاعی و چه دلایلی از اتهاماتی که علیه خانه سینما داشته‌اند به سمع و نظر قاضی رسانده‌اند. ای کاش آقای سیدضیاء هاشمی اظهارات قاضی پرونده را هم که به ایشان چه نکاتی را گوشزد کرده‌اند ضمیمه اظهارات نادمانه خویش می‌کردند.» تهیه‌کننده «عصر روز دهم» در پایان نامه خود نوشت: «جنابعالي در پاسخ آقاي فرهاد توحيدي، رئيس هیات مديره خانه سينما مبني بر شكايت قضايي از جنابعالي با ادبياتي هل من مبارز در تاريخ 30/3/90 كه با خبرگزاري ايسنا داشتيد، فرموديد: «با افتخار به دادگاه خواهم آمد، اگر شما درست گفتيد من از سينما مي‌روم.» اظهارات اخير شما گواه روشني است كه خانه سينما درست گفته. جنابعالي از باب اينكه مسلمانيد و به مردانگي خود را شهره مي‌دانيد، با همان شجاعت اعلام كنيد كي از سينما خواهيد رفت؟»
حمله در پاسخ به یک یادآوری
سیدضیاء هاشمی اما در پاسخ به این نامه نوشت: «از خواندن اظهارات آقای منوچهر محمدی در یکی از روزنامه‌های سینمایی بسیار مفتخر شدم که منوچهرخان محمدی پس از سال‌ها سایه‌نشینی و پشت پرده بودن، این بار بر آن شده تا از پس پرده بیرون آید تا حرف‌های گذشته ما که چون پرده برافتد نمایان شود. حال که به ام‌التئوریسین رسیدیم و پدرخوانده معنوی پا از نهانخانه بیرون گذاشته و سر بیرون آورده، موجب مسرت است.» وی مدعی شد: «من برد به هر قیمتی را نمی‌خواهم و نمی‌خواستم. من 2 پسر دارم و بحمدالله در هیچ شورایی دامادی ندارم که ضامن چک‌هایم شود. نه اهل شمشیری‌ام نه برای مادیات استخاره می‌کنم و نه هیچ. می‌توانستم جوابت را ندهم تا بر دلت بماند اما دیدم یک بار که خود و عیار خود را نشان داده‌ای به این برکت هم که شده بی‌جوابت نگذارم تا همیشه خودت باشی، دیگران را تهمت نزنی و جلو نفرستی. خدا آخر و عاقبت‌مان را مانند هم نکند. من فکر می‌کنم می‌توان با هر اخراجی رستگار شد. من دوستی دارم از حوزه علمیه شاهرود اخراج شده باز هم خود را رستگار می‌داند».
می‌دانستم اهل افراط و تفریطی
در پاسخ به نامه هاشمی، منوچهر محمدی بار دیگر دست به قلم برد و در روزنامه بانی‌فیلم نوشت: «جناب آقای سیدضیاء هاشمی! می‌دانستم و دیده بودم اهل افراط و تفریط هستی اما باور نمی‌کردم آستانه تحملت در اثر همجواری با دوستان جدیدت به حدی تنزل یافته باشد که حتی تاب تحمل یادآوری عهد و سخن خود را هم نداشته باشی.» تهیه‌کننده «طلا و مس» در ادامه پاسخ مکتوب خود یادآور شد: «برادر عزیز! افشاگری یا تهدید به آن، آدابی دارد که اقل آن داشتن سند و مدرک است نه جملات مبهم و گنگ. ظاهرا ترس آن محکمه موجب شده دسته چاقو را از ته آن نشان دهی که یعنی ببین این چاقوست!» محمدی در پایان این جوابیه تصریح کرده بود: «این آخرین‌بار سخن گفتن و پاسخ دادن به شما بود الباقی گفتار ما در محکمه قضا خواهد بود نزد قاضی.» اما این دلیلی نبود تا دیگرانی وارد میدان نشوند و آتش این اختلاف را شعله‌ورتر نکنند.
تعصب از نوع فرح‌بخش
درست در روزهایی که هم رسانه‌ها و هم برخی دلسوزان عرصه تهیه‌کنندگی دلواپس رواج بیش از پیش بی‌اخلاقی‌‌ها در میان سینماگران بودند، ناگهان این مجادله قلمی ضلع سومی پیدا کرد و به ناگاه حسین فرح‌بخش که خود در کنایه‌زنی و توهین به هم‌صنفان و البته جامعه منتقدان و نویسندگان فردی صاحب‌سبک است، دست به قلم برد و در دفاع از تهیه‌کننده «زمهریر»، منوچهر محمدی را آماج اتهامات تازه قرار داد. نوشته فرح‌بخش که هم از نظر کمیت و هم از نظر کیفیت روی اظهارات سیدضیاء هاشمی را سفید کرده بود در حالی در رسانه‌ها منتشر شد که این میزان کینه و عداوت از سوی یک سینماگر نسبت به همکارش اصلا قابل هضم نبود. فرح‌بخش در بخشی از نامه خود با نادیده گرفتن ادبیات سیدضیاء هاشمی نوشت: «نامه‌پراکنی‌های آقای منوچهر محمدی و اسائه ادب ایشان به ریاست و اعضای محترم اتحادیه تهیهکنندگان سینمای ایران مرا بر آن داشت تا جهت ثبت در تاریخ، مناظری از گذشته را به ایشان و عموم یادآوری کنم تا سیه‌روی شود هر که در او غش باشد.» اما جالب اینکه این ادعا از سوی دیگر اعضای اتحادیه چندان تایید نشد که با واکنش منفی برخی از ایشان نیز مواجه شد.
اعضای اتحادیه علیه رئیس
در نخستین واکنش این علی اکبری‌ثقفی بود که در اعتراض به ادبیات رئیس اتحادیه از عضویت در این صنف استعفا کرد. ثقفی که از اعضای شورای مرکزی اتحادیه تهیهکنندگان بود در نامه استعفایش نوشت: «در سینما 2 عنصر مخرب وجود دارد که نخستین‌اش سرمایه نادرست است و دومی جهل. سرمایه نادرست هر وسیلهای را به مثابه امکان بیشتر برای سود بیشتر مصادره می‌کند و ذوق و فرهنگ را در سطحی از آسان‌پذیری و ابتذال قرار می‌دهد که دم به دم در باتلاق جهل و ابتذال فرومی‌رود. کار تو زمانی سخت می‌شود که کمر به قتل این دو ببندی و دادخواهی اخلاق کنی، در حالی که نمود بی‌اخلاقی برخی از هم‌صنفانت را نظاره‌گری و مشکل‌تر هنگامی است که آنها به دنبال منفعت خویشند و تبعیض و خودمحوری نخستین دغدغه‌شان است. پس حضور تو یکدستی جمع را بر هم می‌زند. من رفتن را به منافع فردی‌ام ترجیح می‌دهم و استعفای خود را از شورای مرکزی اتحادیه تهیهکنندگان سینمای ایران به دلیل برخی نگاه‌های ناعادلانه به سینما و دیگر صنوف و همکاران اعلام می‌کنم.» به فاصله 2 روز از این استعفا، جواد نوروزبیگی دیگر عضو اتحادیه هم کناره‌گیری را ترجیح داد و اعلام کرد: «آقای هاشمی وقتی رئیس اتحادیه هستند به لحاظ جایگاه‌شان یعنی به جای ما صحبت می‌كنند اما متاسفانه هیچ دقتی بر ادبیاتشان نمی‌كنند و ترجیح می‌دهم حداقل نامم جزو این اتحادیه نباشد».
دوستان پادرمیانی کنند
سیدجمال ساداتیان، تهیه‌کننده فیلم سینمایی «به رنگ ارغوان» دیگر تهیه‌کننده‌ای بود که به این نامه‌نگاری‌ها واکنش نشان داد. به اعتقاد ساداتیان: «اگر این دوستان نتوانند مستقیم و رودرو مشکلات و مسائل خود را حل کنند به هر حال دوستان مشترکی دارند که از جانب آنها بتوانند پادرمیانی کنند و اختلافات را مطرح سازند تا این مسائل به مطبوعات کشیده نشود. من بعید می‌دانم این مشکلات به راحتی حل شود اما هر اختلافی شدت و ضعف دارد و بالاخره یک طرف باید بیشتر کوتاه بیاید.» محمدعلی نجفی هم تهیه‌کننده دیگری است که شیوع چنین رفتارهایی را نامناسب می‌داند. نجفی می‌گوید: «جریان پیش آمده جز سوءتفاهم صنفی هیچ دستاوردی را در پی نخواهد داشت و مسؤولان در دوسوی اختلاف باید به یک گفتمان درست برای حل این معضل دست یابند و در این بین اهالی سینما هم باید هوشمندانه عمل کنند و سخنی نگویند که به نوعی آتش این اختلاف را افزون کنند. به نظر می‌رسد پایان این نوع نامه‌نگاری‌ها و برخوردها بیشتر از ادامه آن می‌تواند به نفع سینمای ایران باشد. سینمای ایران در وضعیتی نیست که کشمکش‌های درونی سنت اهالی آن شود».
اعتراض با تحريم جلسات
محمد پیرهادی دیگر تهیه‌کننده باسابقه سینما نیز با بيان اينكه نبايد راجع به رفتارهاي فردي اظهارنظر كنيم، گفت: «قطعا اين ادبيات و رفتارها دون شأن سينماگران است، چرا كه طرح اين مسائل جز آسيب زدن به سينما هيچ منفعتي براي ما ندارد». وي روز گذشته در گفت‌وگو با فارس ضمن اظهار تاسف از اين اتفاقات، گفت: «نبايد شخصيت و شأن و احترام آدم‌ها در مجادلات مورد اسائه ادب و بي‌احترامي قرار بگيرد. راه درازي براي رسيدن به موفقيت در پيش داريم كه اين راه جز با گفت‌وگو و تعامل پيش نمي‌رود. اگر هتك حرمت و دست‌اندازي به شخصيت و شأن آدم‌ها را ابزاري براي ادامه مسيرمان بدانيم، بايد مطمئن باشيم بزودي با انحطاط اخلاقي و فروريختن ارزش‌هاي انساني در سينما روبه‌رو خواهيم شد». پيرهادي در ادامه با بيان اينكه همه ما زير يك سقف به نام سينما زندگي مي‌كنيم و مي‌توانيم نگاه‌هاي متفاوتي داشته باشيم، اظهار داشت: «ما حق نداريم شأنيت و شخصيت همكاران‌مان را نشانه بگيريم». وي همچنين در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه شنيده شده شما هم چند ماهي است از شركت در جلسات شوراي مركزي اتحاديه تهيه‌كنندگان سينماي ايران خودداري مي‌كنيد، گفت: «اساسا حضورم در اين جمع صنفي به منظور تعامل و تبادل افكار و انديشه‌ها با دیگر دوستان حوزه سينما بود ولي متاسفانه به خاطر برخي از دخالت‌ها‌ي سياسي و رفتارهاي قيم‌مآبانه اعتراض خودم را با عدم حضور در جلسات اتحاديه به همكارانم منتقل كردم».