«فخر»، مباهات كردن است به زبان به واسطه چيزى كه آن را كمال خود توهم كند. و فى‌الحقيقه اين نيز بعضى از اقسام تكبر است. پس آنچه دلالت بر مذمت تكبر مى‌كند دلالت بر مذمت آن نيز مى‌كند. و آنچه به آن، علاج تكبر مى‌شود، علاج آن نيز مى‌شود. و آن نيز مانند تكبر، ناشى از محض جهل و سفاهت است. و حضرت سيدالساجدين – عليه‌السلام - فرموده است: «عجب از متكبر افتخاركننده، كه ديروز نطفه بود و فردا مردارى مى‌شود». (1)
و از حضرت امام محمد باقر – عليه‌السلام - مروى است: «در روز فتح مكه حضرت پيغمبر- صلى الله عليه و آله- بر بالاى منبر آمد و فرمود: اى مردمان! به درستى كه خداى‌تعالى، نخوت جاهليت، و تفاخر كردن به پدران را از شما برداشت، آگاه باشيد كه شما همه از آدم هستيد و آدم از خاك است، به درستى كه بهترين بنده خدا بنده‌اى است كه تقوا را شعار خود سازد».(2)
منقول است: «روزى قريش تفاخر بر يكديگر مى‌كردند و سلمان در آنجا حاضر بود، گفت: اما من خلق شده‌ام از نطفه‌اى نجس، و مردار گنديده خواهم شد پس به نزد ميزان اعمال خواهم رفت؛ اگر ترازوى عملم سنگين باشد من كريم خواهم بود و اگرسبك باشد لئيم خواهم بود». (3)
و ضد اين صفت، آن است كه: به زبان و قول، خود را حقير شمارى و ديگران را برخود ترجيح دهى.
1. در نهج‌البلاغه فيض‌الاسلام، حكمت 121، اين چنين آمده: «عجبت للمتكبر الذى كان بالامس نطفه، و يكون غدا جيفه».
2. كافى، ج 8، ص 246، ح 342.
3. بحار الانوار، ج 73، ص 231.
ملااحمد نراقی(ره)- کتاب شریف «معراج‌السعادهًْ»