ميثم بشيرنژاد: یکی از مباحث مهم در حوزه بهداشت و درمان بویژه در یک سال اخیر در دستور کار قرار دادن طرح پزشک خانواده از سوی وزارت بهداشت و درمان و متولیان امر بوده است. هرچند پزشک خانواده امروز در بسیاری از کشورهای دنیا از قدمت زیادی برخوردار است و جایگاه خاصی دارد و ما تقریبا دیر به این نتیجه رسیده‌ایم که این طرح را عملیاتی کنیم ولی با این حال برنامه ملی پزشک خانواده از سال 84 با اعتباری بالغ بر 330 میلیارد تومان برای روستاها و شهرهای زیر 20 هزار نفر شروع شد و اکنون جمعیتی بالغ بر 20 میلیون نفر جمعیت روستایی تحت پوشش این برنامه هستند. همین چند روز پیش وزیر بهداشت در روز خبرنگار عنوان کرد که اگر من خبرنگار بودم حتما پزشک خانواده و نظام ارجاع را مهم‌ترین اولویت کاری‌ام قرار می‌دادم. دستجردی معتقد است: با اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع پدیده زیرمیزی و بسیاری از مشکلات حوزه بهداشت و سلامت برطرف می‌شود و همه مردم به صورت یکسان تحت درمان قرار خواهند گرفت. افزایش دسترسی مردم روستا به خدمات بهداشتی- درمانی در شبانه‌روز، کاهش مهاجرت روستاییان به شهر، به‌کارگیری قشر تحصیلکرده و اشتغالزایی، بالا بردن شاخص‌های بهداشتی با تحت پوشش قرار دادن کامل مردم، تقویت سیستم ارجاع و پیشگیری از درمان‌های غیرضروری در سطوح بالاتر، کاهش هزینه‌های درمانی و تردد و سرگردانی روستاییان در مراکز درمانی متعدد شهری از عمده‌ترین اهداف طرح پزشک خانواده به شمار می‌رود. طرح پزشک خانواده در سال گذشته به شکل پایلوت در 3 استان خوزستان، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری تعداد 514 هزار نفر را در 17 شهر این استان‌ها تحت پوشش قرار داد و بر اساس برنامه پیش‌بینی شده جمعیتی نزدیک به 23 میلیون روستایی از خدمات این طرح برخوردار خواهند شد.
نیاز به تعامل مناسب دستگاه‌ها در اجرای طرح
هرچند در روزهای پایانی سال پیش، دستجردی، وزیر بهداشت و محصولی، وزیر اسبق رفاه به صورت ویدئوکنفرانس استارت طرح پزشک خانواده را در استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری و بلوچستان زدند اما رفتن محصولی از کابینه این شائبه را ایجاد کرد که این طرح با مشکل جدی‌ای روبه‌رو شود اما اخیرا عبدالرضا شیخ‌الاسلامی، وزیر جدید تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرده است که همکاری وزارتخانه متبوعش با وزارت بهداشت در جهت تسریع به طرح پزشک خانواده افزایش پیدا می‌کند. مدیران عامل صندوق بزرگ بیمه‌ای، تامین اجتماعی و خدمات درمانی هم تاکید کرده‌اند همکاری لازم را برای اجرای طرح پزشک خانواده خواهند داشت اما این شائبه وجود دارد که در مسیر اجرای طرح بحث بیمه افراد تحت پوشش با چالش‌هایی روبه‌رو است.
پزشک خانواده متوقف شده است
با اين وجود يكباره يكي از نمايندگان مجلس در اظهارنظري از توقف طرح پزشك خانواده سخن به ميان آورد. سيد عليرضا مرندي، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس معتقد است: عدم همکاری میان وزارت بهداشت و رفاه، طرح پزشک خانواده را که میلیون‌ها نفر ایرانی منتظر محقق شدن آن هستند متوقف کرده است. مرندی با اشاره به اینکه طرح پزشک خانواده جزئی از شبکه بهداشت و درمان است و هیچ‌وقت بایگانی نمی‌شود، تصریح کرد: همکاری نه‌چندان خوب بین وزارتخانه‌های رفاه، بهداشت و همچنین صندوق تامین اجتماعی روند کار را با کندی روبه‌رو کرده و با توجه به اینکه با گذشت یک سال وزارت رفاه از امضای تفاهمنامه سر باز زده، وزیر بهداشت هم نتوانسته در اجرای این طرح موفق باشد. نماینده مردم تهران در مجلس با تاکید بر اینکه برای اجرای طرح باید موانع را از سر راه برداشت، عنوان کرد: وقتی مسؤولیت را به وزارت بهداشت و اختیارات را به وزارت رفاه می‌دهند اجرای طرح پزشک خانواده با مشکلات عدیده مواجه می‌شود.
ماه جاری تکلیف پزشک خانواده
در شهرها مشخص می‌شود
در حالي كه هنوز وضعيت طرح و نتايج اجراي آزمايشي آن اعلام نشده اما قائم‌مقام معاون بهداشتی وزیر بهداشت در اظهارنظری با اعلام کسری 15 درصد و تعداد پزشکان خانواده در روستاها که با پایان یافتن تابستان نیز کمتر می‌شود، گفت: هنوز برنامه اجرای پزشک خانواده در شهرها با بیمه‌ها نهایی نشده و امیدواریم اواسط شهریور با بیمه‌ها به توافق برسیم. محمد شریعتی درباره نحوه اجرای طرح پزشک خانواده در شهرها نیز اظهار کرد: فعلا نمی‌توانم خبر را اعلام کنم چون در حال بررسی نحوه اجرای این طرح با بیمه‌ها هستیم. وی درباره قرارداد کاری پزشکان خانواده با بیمه‌ها در سال‌جاری گفت: در برخی جاها قرارداد بسته‌اند و برخی جاها این اتفاق نیفتاده است که ما داریم علت نبستن قرارداد با پزشکان خانواده از سوی بیمه‌ها را بررسی می‌کنیم. وی ادامه داد: تفاهمنامه ما با وزارت رفاه به قوت خود باقی است و اینکه نام وزارتخانه عوض شود موجب نمی‌شود تعهداتش از بین برود، به همین علت در کارگروهی مشترک با مسؤولان بیمه در حال بررسی مشکلات هستیم که امیدواریم بزودی مرتفع شود. شریعتی یادآور شد: در حال بررسی هستیم که تغییراتی در متن قراردادهای پزشکان خانواده بدهیم تا کار آسان شود و نظرات بیمه‌ها را هم تامین کنیم در عین حال متن قراردادها با قوانین هم سازگار باشد. وی درباره وضعیت اجرای طرح پزشک خانواده در روستاها نیز گفت: نحوه اجرای طرح پزشک خانواده در روستاها کاملا با شهرها فرق می‌کند، در روستاها پزشکان خانواده با بیمه‌ها قرارداد نمی‌بندند، بلکه وزارت بهداشت با بیمه‌ها قرارداد می‌بندد و بعد دانشگاه‌ها بر اساس آن با پزشکان خانواده قرارداد می‌بندند و در صورتی که در مواقعی بیمه‌ها در پرداخت حقوق پزشکان خانواده تاخیر داشته باشند، دانشگاه‌های علوم پزشکی برای جلوگیری از بروز مشکل برای آنان، سعی می‌کنند این تاخیر را از منابع خودشان کم کنند.
كمبود 15 درصدي پزشک خانواده در روستا
قائم‌مقام معاون بهداشتی وزیر بهداشت در ادامه افزود: در روستاها باید حدود 6 هزار نفر پزشک خانواده فعال داشته باشیم اما با این حال هم‌اکنون 15 درصد از این تعداد را در روستاها کسری داریم و این کسری پزشک با نزدیک شدن به مهر و ورود پزشکان قبول شده به آزمون دستیاری در دانشگاه‌ها بیشتر نیز می‌شود. شریعتی با اشاره به اینکه نمی‌خواهم حقوق پزشکان مشغول در روستاها را عنوان کنم، خاطرنشان کرد: امتیازات خوبی برای این پزشکان در نظر گرفته شده و هرچه به مناطق محروم‌تر بروند حقوق بیشتری دریافت می‌کنند. وی اضافه کرد: علاوه بر اینکه پزشکان خانواده بعد از 3 سال کار در روستاها می‌توانند در دوره mph پزشکی خانواده به صورت غیرحضوری شرکت کنند و پس از آن بدون شرکت در آزمون دستیاری، این اقدام برای آنها فراهم است که در رشته تخصصی پزشکی خانواده حضور پیدا کنند. شریعتی یادآور شد: مطابق قانون برنامه توسعه قرار بود این طرح در یک دوره 5 ساله در شهرها اجرایی شود که با دستور رئیس‌جمهور قرار شد ارتقا پیدا کند و 2 ساله اجرا شود که در تلاش هستیم این کار را عملی کنیم.
بیش از 150 شهر امسال به طرح اضافه می‌شوند
معاون بهداشتی وزیر بهداشت هم مي‌گويد: با دستور رئیس‌جمهوری اعتبارات لازم برای ایجاد زیرساخت‌های اجرای طرح پزشک خانواده در شهرها تامین شد و افزایش 153 شهر جدید به جمع مجریان طرح پزشک خانواده در سال‌جاری قطعی است. علیرضا مصداقی‌نیا با اشاره به اینکه 21 دانشگاه علوم پزشکی در شهرهای زیر 100 هزار نفر اعلام آمادگی و همکاری کرده‌اند، اظهار داشت: با پوشش قرار دادن 153 شهر دیگر جمعیتی بین 10 تا 12 میلیون نفر شهرنشین امسال تحت پوشش طرح ملی پزشک خانواده قرار می‌گیرند. وی در ادامه یادآور شد: با دستور رئیس‌جمهور اعتبارات لازم برای تامین زیرساخت‌ها و تجهیزات اجرای این طرح تامین می‌شود اما برای تامین اعتبار لازم برای سرانه جمعیتی خدمات طرح پزشک خانواده و تیم‌های سلامت در این شهرها مشغول مذاکره با مسؤولان وزارت رفاه هستیم.
تأمین اجتماعی مدافع طرح پزشک خانواده
مدیرعامل صندوق تامین اجتماعی نیز در حمایت از طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع عنوان کرد: وقتی مباحثی نظیر پزشک خانواده مطرح می‌شود، سازمان تامین اجتماعی باید اولین مدافع آن باشد، چرا که نتیجه چنین طرحی در درازمدت موجب کاهش هزینه‌های درمانی در جامعه می‌شود. رحمت‌الله حافظی با اشاره به تاکید رئیس‌جمهور و وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی مبنی بر گسترش رفاه اجتماعی و پوشش بیمه‌ای در کشور گفت: سازمان تامین اجتماعی با همه امکانات و توان خود آماده همکاری برای گسترش پوشش بیمه‌ای است و در اجرای طرح پزشک خانواده نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین برنامه‌ها برای برقراری عدالت در نظام سلامت، نهایت همکاری را با دیگر نهادهای مرتبط داشته و خواهد داشت. وی یادآور شد: پزشک خانواده و نظام ارجاع، سفینه نجات نظام سلامت کشور است و تامین اجتماعی در چارچوب قوانین به وظایف خود در اجرای این برنامه عمل می‌کند. حافظی از مدیران بخش‌های مختلف سازمان تامین اجتماعی و مدیران دیگر دستگاه‌ها و مسؤولان که ماموریتی برای اجرای برنامه پزشک خانواده دارند خواست با احساس مسؤولیت و توجه به حساسیت این موضوع به وظایف قانونی خود به‌طور کامل عمل کنند.
پزشک خانواده و توزیع عادلانه پزشک
وزیر بهداشت معتقد است برای حل مشکل کمبود پزشک متخصص در مناطق محروم طرح پزشک خانواده می‌تواند عدالت را در سلامت در سراسر کشور اجرا کند.
مرضیه وحیددستجردی درباره کمبود پزشک متخصص در مناطق محروم نیز اظهار کرد: تعداد دانشگاه‌های علوم پزشکی، رشته‌های تخصصی و بومی‌گرایی در کل رشته‌ها ارتقا پیدا کرده‌اند و سال 84 حدود 800 پزشک متخصص برای طرح اعزام شدند، امسال حدود 1600 نفر در رشته‌های مختلف تخصصی فارغ‌التحصیل شدند که حدود یکهزار و 500 نفر آنها به‌عنوان پزشک متخصص به مناطق محروم اعزام می‌شوند. وی با اشاره به اینکه پزشک متخصص بیکار نداریم و ما در حال افزایش ظرفیت‌های تخصصی هستیم، عنوان کرد: ولی مشکل توزیع ناعادلانه محاسبه نشده پزشکان عمومی است که در حال حاضر تعداد زیادی از پزشکان عمومی در مراکز استان‌ها هستند و در مناطق محروم با کمبود آنها مواجه هستیم. وزیر بهداشت اضافه کرد: طرح پزشک خانواده می‌تواند عدالت را با توزیع عادلانه پزشکان عمومی فراهم کند و با توجه به اینکه برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع تمهیداتی درباره اصلاح نظام پرداخت انجام داده، پرداخت‌ها باید طوری باشد که پزشکان تشویق به کار در مناطق محروم شوند.
فواید اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع
با اين اوصاف پیاده کردن مطلوب اجرای برنامه پزشک خانواده می‌تواند فواید مثبتی برای مردم، پزشکان عمومی و متخصص و به دنبال آن دولت و کشور داشته باشد.
برای مردم:
ارتقای سطح سلامت با انجام ویزیت پایه، ایجاد و استفاده از پرونده الکترونیک سلامت تحت شبکه در مراجعات، ارزیابی، مدیریت و کاهش عوامل خطر فردی و اجتماعی سلامت در مردم، جلوگیری از سردرگمی افراد در جامعه به پزشکان تخصص‌های مختلف، کاهش هزینه‌های کمرشکن و ارائه خدمات مراقبتی به صورت رایگان.
برای پزشکان عمومی:
ارتقای جایگاه و شأن آنان، داشتن نقش تصمیم‌گیرنده درباره سلامت افراد، ارتقای توان علمی و تجربی آنان و ورود به دستیاری تخصص پزشک خانواده، تثبیت و افزایش درآمد و ارتباط سیستماتیک با پزشکان متخصص.
برای پزشکان متخصص:
افزایش دقت و اثربخشی تشخیص و درمان بیماران، کم شدن حجم بیماران با مراجعات بی‌مورد، دسترسی به سوابق و پرونده الکترونیک، دسترسی به آزمایشات و... بیمار، پرداختن به درمان بیماران خاص و ایجاد وقت آزاد جهت ارتقای علمی.
برای دولت و کشور:
ارتقای سلامت عمومی در نتیجه توسعه اقتصادی- اجتماعی کشور، کاهش هزینه‌های غیرضروری و در نهایت با ارتقای سلامت و پیشگیری کاهش بار بیماری‌ها و هزینه‌های ناشی از آن را به دنبال خواهد داشت.