تغییرات فزاینده در شیوه زندگی نیاز به خدمات مامایی در سراسر جهان را بیشتر کرده است چرا که نابرابری در دسترسی به خدمات بهداشتی درمانی تاثیر منفی بیشتری بر زندگی زنان و نوزادان می‌گذارد، طوری که مادرانی که دارای همسر بیکار هستند 7 برابر بیشتر در معرض مرگ قرار دارند و مرگ نوزادان متولد شده در مناطق محروم 6 برابر بیشتر است. ایجاد سیستم یکپارچه دسترسی به خدمات بهداشتی درمانی انتخابی بود که کشورهای پیشرفته جهان از آن بهره‌مند شدند که کشور ما نیز از آن نمی‌توانست مستثنا باشد. یکی از مهم‌ترین برنامه‌های سیستم سلامت و بهداشت کشور در دهه اخیر را می‌توان پزشک خانواده نامید که در زمان تشکیل جرقه‌ای از امید را در دل فعالان و دلسوزان بخش بهداشت و درمان کشور برانگیخت و گرچه اعضای تیم سلامت از شروع راه تاکنون همچنان با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان هستند اما نقد سازنده و اجرای صحیح این برنامه می‌تواند پروسه کنونی سیستم سلامت را به شاهراه دستیابی به عدالت در سلامت هدایت کند. ماما یکی از اعضای اصلی تیم سلامت است که به منظور دسترسی هر چه آسان‌تر روستاییان به خدمات بهداشتی و درمانی مامایی حضور وی در تیم سلامت الزامی شده است. حضور مبارک ماما در تیم سلامت به سرعت اثرات مثبت خود را به صورت ارتقای شاخص‌های مرتبط با سلامت مادران و نوزادان بر جا گذارده است، طوری که میزان مرگ و میر مادران در برخی از مناطق تحت پوشش خدمات مامایی تیم سلامت به صفر رسیده است که این امر توجه ویژه نهادهای مرتبط را به اهمیت حضور ماما در تیم سلامت و تلاش در رفع مشکلات ساختاری، اجرایی و حرفه‌ای آنان می‌طلبد. دسترسی زنان کشور به همه خدمات مرتبط با سلامت زنان نویدی بود که با حضور ماما در تیم سلامت به تحقق رسید، گرچه کاستی‌های موجود در اجرای طرح بیش از همه بر دوش ماماهای شاغل در تیم سلامت سنگینی می‌کند ولی هر مامای عضو تیم سلامت از این منظر به خود می‌بالد که مهارت و تخصص‌اش سبب ارتقای سلامت خانواده‌ها و حفظ منابع اقتصاد سلامت شده است. در تیم سلامت و در هر مرکز بهداشتی- درمانی به ازای هر 2 پزشک، حضور یک ماما و چنانچه تنها یک پزشک در مرکز مستقر شده باشد، دست‌کم وجود یک ماما الزامی است و پیش‌بینی شده است در صورتی که مرکز به بیش از یک ماما احتیاج داشته باشد نفر اول باید حتما ماما و نفر دوم می‌تواند پرستار باشد، بدیهی است این امر می‌تواند مشکلاتی را برای مامای اول ایجاد کند زیرا در اغلب موارد نه‌تنها بار خدمتی ماما افزایش می‌یابد بلکه ارائه خدمت به افراد تحت پوشش را نیز دچار افت کیفی خواهد کرد، درست مانند آن است که اگر مدرسه‌ای معلم ریاضی نداشت از معلم علوم اجتماعی یا زبان انگلیسی برای آموزش ریاضی استفاده شود. یکی از مشکلات عدیده ماماهای شاغل در تیم سلامت، مشکل ایاب و ذهاب آنان و نبود امکان اقامت در منطقه است که به دلیل عدم برخورداری از حق بیتوته، مجبور به رفت و آمد در 2 نوبت صبح و عصر به محل کار خود هستند و با توجه به اینکه مجبور به ایستادن در حاشیه جاده‌ها و رسیدن به محل کار یا سکونت خود هستند، بعضا با مشکلاتی در این زمینه روبه‌رو می‌شوند که می‌تواند امنیت و حرمت آنها را در معرض خطر قرار دهد. عدم امکان ارجاع مستقیم از ماما به متخصص زنان بعضا موجب بروز عوارض جبران‌ناپذیری به بیماران بویژه مادران باردار در برخی استان‌ها شده ضمن آنکه نداشتن امنیت شغلی، حقوق ناچیز و نامتناسب با حجم ارائه خدمات خارج از حیطه وظایف نظیر دارویاری و پرستاری و حتی بعضا دستیاری پزشک تیم موجب شده نه‌تنها کیفیت خدمات ارائه شده به مددجویان تحت‌تاثیر قرار گیرد بلکه سبب تنیدگی و نارضایتی شغلی این عزیزان شده است.
*عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات بهداشت ناباروری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی