گروه فرهنگ و هنر: فيلم سينمايي «آلزايمر» پنجمين فيلم احمدرضا معتمدي است که از صبح چهارشنبه هفته گذشته روانه پرده سینماها شده‌است؛ آن هم 5 سال پس از اکران فیلم قبلی این کارگردان «قاعده بازی». فیلم رنگ و بویی فلسفی دارد و در کنار جذابیت‌های داستانی سویه‌های معناگرایی به خود گرفته که از این منظر مورد توجه برخی منتقدان قرار گرفته است. كارگردان «آلزايمر» خود در پاسخ به اين پرسش كه چرا ساخت فيلم‌هايش زمان زيادي مي‌برد، می‌گوید: به‌‌رغم آنكه من پيشنهادهاي زيادي از ناحيه تهيه‌كنندگان بر اساس فيلمنامه‌هايي از آقايان بيضايي، تقوايي و فرمان‌آرا داشتم اما حقيقت اين است كه من تنها فيلمنامه‌هايي كه خودم نوشته باشم را كار مي‌كنم و تاكنون هيچ متن ديگري را كار نكرده‌ام. وي ادامه داد: كارهايم از مرحله ايده تا كارگرداني و اتمام مراحل فني بايد كاملا زيرنظر خودم انجام شود، چرا كه روي همه اين مسائل نظراتي دارم و نمي‌توانم كار را كاملا به دست فرد ديگري بسپارم.
ايده خوب نويسنده را غافلگير مي‌كند
معتمدي در گفت‌وگو با ایسنا ضمن بيان اينكه در كارهايش وسواس زيادي دارد، تصريح كرد: به‌عنوان مثال، من در فيلم‌هايي كه مي‌سازم هيچ‌وقت از بازيگردان استفاده نمي‌كنم. حتي در «قاعده بازي» كه 20 بازيگر اصلي داشتيم، برغم شلوغي بسيار زياد، باز هم از بازيگردان استفاده نكردم چون روي تك‌تك اجزاي فيلم حتي نوع بازيگرداني نظرات خاص خودم را دارم. اين مدرس دانشگاه با انتقاد از بيان عنوان «كارگردان مولف» به برخي از كارگردانان ادامه داد: در حال حاضر از كارگرداناني در مطبوعات به‌عنوان كارگردان مولف نام برده مي‌شود كه حتي فيلمنامه را هم خودشان نمي‌نويسند. آنها تنها هنگام فيلمبرداري به پروژه‌اي اضافه مي‌شوند و وظيفه بازيگرداني را هم به فرد ديگري مي‌دهند. اين افراد بلافاصله پس از فيلمبرداري، تدوين را به يك تدوينگر سپرده و به پروژه ديگري مي‌روند. در واقع اگر كسي در مطبوعات و رسانه دوست و آشنا داشته باشد نام او كارگردان مولف مي‌شود اما كسي كه 4 سال از عمرش را براي يك فيلم مي‌گذارد نه. معتمدي درباره ايده اوليه فيلم «آلزايمر» گفت: من معمولا خواب كارهايم را مي‌بينم. البته ايده معلوم نيست از كجا مي‌آيد. ايده خوب معمولا نويسنده را غافلگير مي‌كند. در همه هنرها نظرم اين است كه ايده خوب چيزي نيست كه در يك فرآيند منظم و برنامه‌ريزي شده به ذهن افراد برسد.
هاشمي در «آلزايمر» متفاوت است
اين كارگردان سينما در پاسخ به اين پرسش كه آيا تركيب بازيگران همان تركيب مدنظرش بوده است، تاکيد کرد: بله! نگارش فيلمنامه‌هاي من فرآيندي يك تا 3 سال دارد، به همين دليل هم زمان زيادي دارم تا ببينم چه افرادي به نقش‌هايم نزديك‌تر هستند. البته در ايران دست ما براي انتخاب بازيگر زياد باز نيست، به همين دليل هم به سختي مي‌توانيم شخصيت‌هايي را پيدا كنيم كه واقعا به نقش‌ها نزديك باشند. وي با اشاره به اينكه هميشه در فيلم‌هايش از تركيب متفاوتي از بازيگران استفاده كرده است، اظهار كرد: به عنوان مثال در يكي از كارهايم تركيب آقاي داريوش ارجمند، جهانگير الماسي و خانم گلچهره سجاديه را داشتم كه در فيلم ديگري اتفاق نيفتاد. يا در فيلم ديگرم آقاي انتظامي و نصيريان بعد از 25 سال روبه‌روي هم بازي كردند و آقاي پرستويي و خانم نيكي كريمي هم در كنار آنها بودند. معتمدي افزود: در «آلزايمر» نيز تركيب آقايان فرامرز قريبيان، مهدي هاشمي، مهران احمدي و خانم مهتاب كرامتي را به كار گرفتم كه تركيبي كاملا متفاوت و ديده نشده است. به نظرم اين تركيب به خوبي جواب داد و بازيگران بازي‌هاي بسيار خوبي ارائه دادند. اين بازي‌هاي خوب موجب شد مجموع بازيگران در بخش بين‌الملل جشنواره فيلم فجر از داوران خارجي جايزه بگيرند. وي همچنين به بازي خوب 2 بازيگر جواني كه اولين تجربه بازي خود را در «آلزايمر» پشت سر گذاشتند، اشاره كرد و گفت: در «آلزايمر»
2 بازيگر جديد به نام علي خازني كه نقش سركار استوار را بازي مي‌كرد و هدي ناصح كه همسر مهران احمدي در فيلم بود را معرفي كرديم. به نظرم اين 2 نفر بازيگران بسيار خوب و بااستعدادی هستند كه مي‌توان در آينده از آنها در سينما استفاده كرد. كارگردان «آلزايمر» در پاسخ به اين پرسش كه آيا از تشابه نقش و بازي مهدي هاشمي در «آلزايمر» و «هيچ» نترسيديد، گفت: شايد كمي شباهت گريم، نقش‌هاي آقاي هاشمي در «هيچ» و «آلزايمر» را به يكديگر نزديك كرده است اما در «آلزايمر» آقاي هاشمي نقشي را بازي مي‌كنند كه فكر مي‌كنم مشابه آن را در سابقه بازيگري‌شان نداشته باشند. شخصيت «اميرقاسم» در «آلزايمر» به هيچ‌وجه يك شخصيت طنز نيست. او تنها در موقعيت‌هاي طنز قرار مي‌گيرد، يعني اين شخصيت هيچ ويژگي خاصي ندارد، مگر آنكه از پشت پرده غيب حاضر شده و ايمان افراد را مورد سنجش قرار مي‌دهد. معتمدي با بيان اينكه نقش‌هاي مهدي هاشمي در «هيچ» و «آلزايمر» تفاوت بسياري دارد، اظهار كرد: در واقع شخصيت اميرقاسم بسيار ظريف و در مرز «واقعي بودن» و «واقعي نبودن» است. به همين دليل، تفاوت پرسوناژهايي كه آقاي هاشمي در «هيچ» و «آلزايمر» بازي مي‌كنند، بسيار زياد است.
در طنز نوعي كمال وجود دارد
احمدرضا معتمدي درباره ضرورت موقعيت‌هاي طنز در فيلمنامه تصريح كرد: ابتدا در فيلم موقعيتي شكل مي‌گيرد كه «آسيه» (با بازي مهتاب كرامتي) 20 سال منتظر بازگشت همسرش است و براي او آگهي گمشده در روزنامه چاپ مي‌كند، در عين حال اطرافيانش براي اين مرد مجلس ترحيم برگزار مي‌كنند، به نظرم اين تناقض در خودش نوعي طنز دارد. اين استاد دانشگاه همچنين با بيان اينكه اگر فصيح و بليغ باشيم، زبانمان به طنز نزديك مي‌شود، ادامه داد: اگر بتوانيم مفاهيم فلسفي يا اجتماعي مورد نظرمان را در بليغ‌ترين وجه خود بگوييم به زبان طنز نزديك مي‌شويم. به نظرم در طنز نوعي كمال وجود دارد و زماني كه بلاغت و فصاحت زباني ما آشكار شود به طنز نزديك مي‌شود. من اين موقعيت طنز را به دليل شدت تقابلي كه جهان معاصر با آن مواجه است در فيلم گنجاندم. در واقع ما مي‌خواستيم در فيلم تقابل علم حضوري و علم حصولي را نشان دهيم. مي‌خواستيم نشان دهيم هرچه در جاي خود درست است، يعني علم حصولي و علم حضوري هر كدام در جايگاه خود كارآيي درستي دارند.
ماندگاري اثر وابسته به مخاطب است
معتمدی ادامه داد: در كل فكر مي‌كنم پختگي بيشتر و صيقل خوردن زبان موجب شده بهتر بتوانم مطالب فلسفي را در قالب درام براي مخاطب عام مطرح كنم. به نظرم دوران اين تفكر كه اثر هنري براي موزه‌ها ساخته مي‌شود تمام شده و يک اثر هنري زماني ماندگار مي‌شود که مخاطب داشته باشد. اين استاد دانشگاه با بيان اينکه بايد براي طرح مباحث فلسفي و اجتماعي از قالب هنري استفاده کنيم، گفت: اگر جايي نتوانيم براي طرح مباحث فلسفي يا اجتماعي در قالب اثر هنري مخاطب جذب كنيم قصور از ماست. ما بايد بتوانيم با شيوه‌هاي مختلف روايي، داستانگويي كنيم و از همه ظرفيت‌هاي شناخته و ناشناخته ادبي و ميراث فرهنگي‌مان براي بيان نظرات و مباحث مختلف اجتماعي، فلسفي و... استفاده كنيم. در هر صورت فكر مي‌كنم مهم ارتباط بيشتر و بيشتر با مخاطب است و هرچه اين ارتباط بيشتر شود، نشان از موفقيت فيلم است. البته واضح است كه ما درباره برخي از فيلم‌هاي سخيف صحبت نمي‌كنيم.
پايان‌بندي فيلم باز است
معتمدي در پاسخ به اين پرسش که آيا فيلم پايان‌بندي باز دارد، گفت: بله! اصلا در طول فيلم، داستان هميشه در نوعي تعليق است. حتي من سعي نكردم مشخصات دقيقي از شخصيت پرسوناژهاي فيلم بدهم و مي‌خواستم پايان فيلم باز باشد كه مخاطبان درباره مسائلي که در «آلزايمر» مطرح مي‌شود، فکر کنند. «آلزايمر» در بيست و نهمين جشنواره فيلم فجر موفق به كسب ديپلم افتخار بهترين فيلمنامه (احمدرضا معتمدي) ديپلم افتخار بهترين بازيگر زن (مهتاب كرامتي) و سيمرغ بلورين بهترين بازيگر مرد (مهدي هاشمي) و نامزد دريافت سيمرغ بلورين بهترين چهره‌پردازي (سعيد ملكان) شده است. «آلزايمر» داستاني زني است كه همسر خود را در تصادفي از دست داده و هر سال براي يافتن او در روزنامه آگهي مي‌دهد. در اين فيلم فرامرز قريبيان، مهدي هاشمي، مهتاب كرامتي، مهران احمدي، حميد ابراهيمي، هدي ناصح، صوفيا دژاكام و علي خازني بازي مي‌كنند و همچنين تهيه‌كنندگي آن برعهده سعيد سعدي است.
جایزه جشنواره تائورمینای ایتالیا برای «آلزایمر»
احمدرضا معتمدی که در جشنواره تائورمینای ایتالیا حضور نداشت، در مراسم افتتاحیه فیلم سینمایی «آلزایمر» که با حضور اهالی سینما برگزار شد، این جایزه را دریافت کرد. این مراسم دوم شهریور با حضور احمدرضا معتمدی کارگردان، سعید سعدی تهیه‌کننده، مهتاب کرامتی، مهران احمدی و داوود فتحعلی‌بیگی بازیگران، طراح صحنه و مدیر فیلمبرداری این فیلم در سالن ایوان شمس برگزار شد. در این مراسم در جمع اهالی سینما، محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، شهرام گیل‌آبادی دبیر شورای اطلاع‌رسانی مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیداحمد میرعلایی مدیر‌عامل بنیاد سینمایی فارابی، امیر اسفندیاری مدیر بخش بین‌الملل بنیاد فارابی، حسن نجاریان قائم‌مقام بنیاد فارابی و... نیز حضور داشتند. در بخشی از این مراسم احمدرضا معتمدی جایزه جشنواره تائورمینای ایتالیا را از سوی محسن رضایی و مدیر‌عامل بنیاد فارابی دریافت کرد. در بخش دیگری از مراسم امیر اسفندیاری مدیر بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی گفت: نمایش فیلم «آلزایمر» در ایتالیا با استقبال رو‌به‌رو شد و منتقدان و خبرنگاران ایتالیا در تمجید از این فیلم سینمایی مطالب مختلفی نوشتند. وی ادامه داد: وقتی رئیس جشنواره تائورمینای ایتالیا فیلم «آلزایمر» را در بازار کن دیده بود، علاقه‌اش را برای نمایش این فیلم در جشنواره تائورمینای ایتالیا نشان داد. خوشحالم این فیلم مورد توجه منتقدان ایتالیا قرار گرفت. سیداحمد میرعلایی، مدیر عامل بنیاد سینمایی فارابی هم در این مراسم ضمن قدردانی از عوامل این فیلم گفت: ما وقتی با فیلمسازان قرارداد می‌بندیم با آنها شرط می‌کنیم تا بهترین فیلم‌شان در کارنامه هنری‌شان باشد. خوشبختانه فیلم سینمایی «آلزایمر» بهترین کار احمدرضا معتمدی در کارنامه‌اش است. وی ادامه داد: «آلزایمر» فیلمی ارزشمند در کارنامه هنری این فیلمساز متعهد کشورمان است.