مجموعه تلویزیونی «سقوط یک فرشته» به کارگردانی بهرام و حمید بهرامیان و تهیه‌کنندگی رامین عباسی‌زاده این شب‌ها از شبکه یک پخش می‌شود. در این مجموعه مسعود رایگان، فریبا کوثری، خاطره اسدی، مهرداد صدیقیان، هدی زین‌العابدین، داریوش کاردان، شبنم مقدمی، علی سلیمانی و... بازی می‌کنند. بابک کائیدان یکی از نویسندگان این مجموعه در گفت‌وگویی با مهر درباره این سریال صحبت کرده است.
قصه این مجموعه درباره شیطانی است که در جمع خانواده‌ای نفوذ می‌کند و ایمان هریک از افراد خانواده سنجیده می‌شود. قبلا چنین موضوعی در مجموعه‌های «او یک فرشته بود» و «اغماء» تجربه شده بود. نگران نبودید فضای «سقوط یک فرشته» شبیه این مجموعه‌ها شود؟
مسلما در ابتدا نگرانی‌هایی داشتیم که قصه «سقوط یک فرشته» تشابه نداشته باشد. همانطور که می‌دانید این حوزه محدود است و کارهایی که تا به حال انجام شده در ذهن مردم ماندگار شده است، به همین دلیل ما باید فیلمنامه‌ای را می‌نوشتیم که قصه آن برای مردم جذابیت لازم را داشته باشد. «او یک فرشته بود» نخستین اثر با موضوع شیطان بود که به تهیه‌کنندگی رامین عباسی‌زاده تهیه شده بود، بنابراین ما در طول نگارش «سقوط یک فرشته» مرتب استرس داشتیم که در فرم و محتوا کار متفاوتی ارائه کنیم. البته هنوز قصه این مجموعه کامل نشده و ما نظرات مختلف مردم را گرفتیم اما باید بگویم هنوز قصه این مجموعه برای منتقدان، خبرنگاران و مردم غیرقابل پیش‌بینی است. باید تاکید کنم مجموعه تلویزیونی «سقوط یک فرشته» ماورائی نیست و معتقدم کار ما ملودرام است. کارهای ماورائی به رفت و برگشت روح اختصاص دارد اما کار ما این‌طور نیست.
یعنی به نظرتان مجموعه «سقوط یک فرشته» که به مساله شیطان می‌پردازد، ماورائی نیست و جزو سریال‌های ملودرام قرار می‌گیرد؟
منظورم این نیست که ماورائی نیست، بلکه معتقدم ماورا نام مناسبی برای آن نیست چون قصه «سقوط یک فرشته» در یک فضای رئال اتفاق می‌افتد و ملودرام اجتماعی است اما مفاهیم ماورائی در آن پررنگ است و نقش بسزایی دارد. در این مجموعه تلویزیونی ورود به حوزه متافیزیک خیلی کمرنگ است، به همین دلیل می‌گویم این سریال ماورائی نیست. ما تلاش کردیم با محور قرار دادن قرآن به مفاهیم قرآنی و اسلامی بپردازیم و این نوع مفاهیم را تقویت کنیم. گرچه محور ما قرآن است اما مستقیم‌گویی نکردیم و یک ملودرام خانوادگی و اجتماعی را به تصویر کشیدیم.
شما در صحبت‌تان اشاره کردید نظرات مردم را گرفتید. آیا دریافت نظرات مردم منجر به تغییر قصه شد یا نه؟
نظرات مردم گسترده بود. البته تاثیر داشت، ولی نه اینکه اساس قصه و شخصیت‌ها تغییر کنند چرا که از ابتدا شخصیت‌ها و قصه چارت مشخصی داشت و ما بر آن اساس فیلمنامه را نوشتیم. مثلا برخی شخصیت‌ها در مجموعه که توسط بازیگران به خوبی درآمده و مورد توجه مردم هم قرار گرفته بود کمی در قصه حضورشان را پررنگ کردیم.
چقدر زمان برای قصه مجموعه «سقوط یک فرشته» گذاشتید؟
طرح اولیه قصه برای تهیه‌کننده بود و آقای بهرامیان هم یک سیناپس نوشته بود اما من از اوایل یا اواسط اردیبهشت ماه بود که به پروژه ملحق شدم و قرار شد نگارش «سقوط یک فرشته» را برعهده داشته باشم. نگارش قصه را با زامیاد سعدوندیان شروع کردیم اما به دلیل کسالتی که داشت از قسمت نهم تا سیزدهم را جداگانه کار کردم تا اینکه روح‌الله صدیقی به جمع ما پیوست و ما هم قصه را جلو بردیم. وقتی او به پروژه ملحق شد ضعف‌هایی که در قسمت‌های اولیه سریال داشتیم در قسمت‌های بعدی برطرف و دیالوگ‌ها را یکدست‌‌تر کرد و از قسمت 13 به صورت مشترک نوشتیم.
قصه مجموعه تلویزیونی «سقوط یک فرشته» تا قسمت نهم ضعف‌های زیادی داشت و قوام لازم را پیدا نکرده بود اما از این قسمت به بعد رنگ و لعاب دیگری به خودش گرفت. چرا در قسمت‌های اولیه با این همه ضعف رو به رو بودید؟
شاید به این دلیل بود که مقدمه سریال کمی طولانی شد و دیر وارد قصه شدیم. 4-3 ماه زمان برای مجموعه «سقوط یک فرشته» کم بود، آن هم برای سریالی که به لحاظ مفاهیم سنگین بود. شاید کمی شتابزدگی داشتیم ولی اگر زمان داشتیم این مشکلات برطرف می‌شد و تمرکز بیشتری روی قصه داشتیم. البته مخاطب در آثار ملودرام خانوادگی زمانی که با تنش رو به رو می‌شود برایش بیشتر جذابیت دارد. در قصه «سقوط یک فرشته» هم این اتفاق افتاد. زمانی که تنش بین افراد خانواده زیاد شد، جذابیت قصه برای مردم بیشتر شد. سعی کردیم شخصیت‌ها را از جنس مردم انتخاب کنیم تا برایشان باورپذیرتر باشد. در مجموع جنس شخصیت‌ها پلاستیکی نیست.
گرچه تنش به جذابیت قصه افزوده اما قبول کنید شخصیت‌ها در قسمت‌های اول چندان قوام نداشت، حتی راوی خیلی مستقیم‌گویی می‌کرد و همین مساله موجب شده بود مخاطب پس بزند. در واقع تا قسمت هشتم یا نهم راوی با قصه تنیده نشده بود اما از قسمت نهم و دهم این اتفاق افتاده است. کدام‌یک از نویسندگان نریشن‌ها را نوشتند؟
نریشن‌ها را روح‌الله صدیقی نوشته بود. البته قرار بود راوی تا قسمت نهم و دهم شناخته نشود و بعد خودش را معرفی کند. شاید بهتر بود راوی از قسمت 4 و 5 گذاشته می‌شد. نمی‌توانستیم او را زودتر معرفی می‌کنیم، به همین دلیل دیالوگ‌های راوی در ابتدا ساده بود اما به مرور با قصه تنیده شده است و دیالوگ‌ها هم قوت بیشتری گرفت.
ولی برخی دیالوگ‌های راوی ساده نبود، بلکه جملات خیلی سطحی را بیان می‌کرد که به قصه لطمه زد.
اگر زمان بیشتری در اختیار داشتیم، مسلما برخی قسمت‌های قصه پالایش می‌شد. از سوی دیگر قبول کنید برای پرداخت به شیطان باید به یک اجماع می‌رسیدیم. حرف زدن درباره شیطان کار حساسی بود.
آقای عباسی‌زاده قبل از پخش مجموعه «سقوط یک فرشته» اعلام کرده ژانر این مجموعه ترس است اما به نظر نمی‌آید چنین ژانری داشته باشد، شما چه نظری دارید؟
نمی‌دانم ایشان چنین جمله‌ای را گفته‌اند یا نه اما ما سعی کردیم با طمانینه ترس را وارد کنیم. ما از همان ابتدا اعتقاد نداشتیم یک‌یک کار با ژانر ترس داشته باشیم، بلکه می‌خواستیم یک ملودرام اما با یک فرم متفاوت را به تصویر بکشیم. به همین دلیل از ساختار کلاسیک استفاده نکردیم و به لحاظ اجرا و فرم در بخش‌هایی که قصه می‌طلبید ژانر ترس را وارد کردیم. قرار نبود هیجان کاذب ایجاد کنیم تا مخاطب را جذب کنیم. هدف ما از ابتدا مشخص بود که در هریک از بخش‌های قصه چگونه عمل کنیم.
شما از ساختار کلاسیک استفاده نکردید. فکر نمی‌کردید ممکن است مخاطب تلویزیون که عادت به دیدن قصه‌هایی با ساختار کلاسیک دارد، چندان تمایلی برای دیدن مجموعه نداشته باشد؟
به هر حال یک تجربه و ریسک بود. آثار ماه رمضان حساسیت بالایی دارد اما بهرامیان امتحان خودش را به خوبی پس داده بود. من یک فیلم سینمایی با او با عنوان «چرخ و فلک» کار کردم که در مرحله پروانه نمایش است، به همین دلیل روحیات بهرامیان را می‌شناختم و می‌دانستم او در کار از من چه می‌خواهد. از سوی دیگر تهیه‌کننده مجموعه «سقوط یک فرشته» هم می‌خواست یک کار متفاوت از تجربیات قبلی‌اش انجام بدهد. البته مردم از سریال‌های خارجی که از ساختار کلاسیک بهره نبرده بودند و از تلویزیون پخش شده، استقبال کرده بودند. ما هم سعی کردیم این مجموعه برای مردم جذابیت زیادی داشته باشد. شبکه هم همکاری لازم را با ما کرد. فکر می‌کنم تجربه موفقی از کار درآمد و اگر هم زمان بیشتر داشتیم این موفقیت بیشتر می‌شد.
از مدتی پیش مسابقه پیامکی مجموعه «سقوط یک فرشته» شروع شد. خودتان سوالات را طراحی می‌کنید؟
بله، خودم طراحی می‌کنم. گرچه سوالات به ظاهر ساده است اما فریبنده است و بیشتر مردم جواب‌های غلط می‌دهند. زمان محدود منجر به یکسری مشکلات برای ما شد، اگر زمان بیشتری داشتیم قطعا سوالات بهتر طراحی می‌شد. گرچه سوالاتی که مطرح شده در راستای قصه بود اما به مرور سوالات مفهومی مطرح می‌کنیم تا مردم را بیشتر درگیر قصه کند.
كارشناس مذهبي فيلم «ملك سليمان(ع)»: پرداخت اينگونه به موضوعات ماورائی قيمتي ندارد
كارشناس مذهبي فيلم «ملك سليمان(ع)» معتقد است: پرداختن به موضوعات متافيزيك و ماورائی اگر با همين رويكرد ماورائی در تلويزيون و سينماي ايران ادامه پيدا كند، قيمت خاصي ندارد چراكه اصالتا موضوعات متافيزيك، رويكرد ديني محسوب نمي‌شوند. سعيد اصفهانيان خاطرنشان كرد: رويكرد هنر مادي و متافيزيك چيزي نيست كه مطلوب دين باشد. اگر ما حوزه هنر را حوزه هنر ديني در نظر گرفته‌ايم، هم بايد به تحليل ماديات بپردازيم و هم به تحليل آنچه غير از عالم مادي است اما اين تحليل نبايد از منظر ماورائی باشد كه امروز مصطلح است. اين مشاور مذهبي سينما و تلويزيون ادامه داد: ما در حوزه ديني موضوعاتي را به عنوان ايمان به غيب مطرح مي‌كنيم كه اين نگاه بايد تصحيح شود. چيزي كه موجب شده از هنر ديني به غلط بحث كنيم و هرگونه كه گمانمان است فيلم بسازيم، اين است كه از مفهوم ماجرا بنيان غلطي داشتيم و از همان ابتدا خواستيم به سمت ماورا برويم. وقتي فيلم و سريال‌هاي توليد شده در چند سال اخير را نگاه مي‌كنيم، مي‌بينيم در تبيين مفاهيم ديني و غيب، قدم خوبي برنداشته‌ايم. هرچند توليد اين آثار انگيزه خوب و مثبتي است اما چون تبيين مفاهيم به شكل جدي صورت نگرفته، موجب شده توليد متناسب را نداشته باشد. وي افزود: در سينماي غرب وقتي تصوير شيطان يا ملائك، چه در موضوع پيكره شيطان و ملك و چه در ارائه توانايي‌هايشان، مفاهيمي تصويرگري مي‌شود، تكليف مفاهيم روشن است؛ مثلا چهره شيطان، مونث نشان داده مي‌شود اما در سينماي ديني ما، شيطان گاهي مولفه‌هاي ملك را دارد و گاهي ملك، ويژگي‌هاي شيطان را دارد. اين تصوير در آثار ما يكسان نيست و حتي ويژگي‌ها و توانايي‌هاي شيطان و ملك هم متفاوت است. اصفهانيان تاكيد كرد: اين نشان مي‌دهد هنرمندان ما يك منبع صحيح واحد اتخاذ نكرده‌اند. به اين سينما كه بخشي از آن از يك فيلم ديگر، بخشي از يك داستان ديگر و بخشي از آن از هاليوود گرفته شده، نمي‌توان سينماي ديني گفت. اين يك تصوير ديني نيست كه گاهي تصوير ابليس را انساني با چهره وجيه نشان مي‌دهند و گاهي به اشكال ديگر، اگر قرار است اين تصاوير نشان داده شود بايد آنها را درست نشان دهيم. هرچند طرح موضوع در حوزه ابليس سهل‌تر است اما در حوزه ملك نيز دچار خدشه هستيم. در روايات، تصوير ابليس در قالب يك پيرمرد است كه محاسن دارد و فتنه‌گري مي‌كند. اينكه نشان بدهيم ابليس در چهره وجيه هرگاه كه بخواهد مي‌تواند در ميان خانواده‌هاي ما ظهور كند، تصويري نيست كه دردي را دوا كند بلكه موجب وهم، اختلاف و فروپاشي بنيان خانواده مي‌شود. وي يادآور شد: در حوزه هنر ديني هم به اين صورت است، يعني وقتي مثلا بحث روح را مطرح مي‌كنيم بايد مولفه‌هاي آن را هم به شكل هنر ديني مطرح كنيم. نمي‌توانيم عالم روحي را مطرح كنيم كه بخشي از آن از فيلم روح و بخشي ديگر از آن از يك فيلم ديگر باشد بلكه بايد مولفه‌ها را از دين بگيريم. پس نمي‌توانيم هر چيزي را در اين عالم بگوييم و هر قاعده‌اي را تعريف كنيم. چطور مي‌توانيم عالم ارواح را با قوانين برزخي يا مادي نشان دهيم در حالي كه عالم ارواح مولفه‌هاي خاص خودش را دارد و هنرمندان بايد با رايزني با اساتيد مختلف و متناسب با آيات و روايات به ترسيم اين عالم بپردازند.