«مركز مطالعات راهبردي و بين‌الملل» آمريكا در گزارشي به قلم «دي براندون فايت» به تحليل رقابت جاري ميان ايران و آمريكا در زمينه جلب حمايت چين و روسيه پرداخته است. اين گزارش تصريح مي‌كند: از آنجا كه چين مستقيماً به ايران وابسته است، آمريكا تلاش مي‌كند دست كم روسيه را به گسترش رابطه با غرب تشويق كند.
خلاصه اين گزارش و نتيجه پاياني آن به صورت كامل به شرح زير است.
2 كشور محوري در رقابت ميان ايران و آمريكا
چين و روسيه 2 كشور محوري در رقابت ميان ايران و آمريكا هستند؛ چين مايل به رابطه با ايران است و روسيه، اندك‌اندك به سوي غرب متمايل مي‌شود. چين و روسيه به عنوان قدرت‌هاي جهاني و اعضاي دائم «شوراي امنيت سازمان ملل متحد»، هر دو در جلوگيري يا حمايت از برنامه‌هاي هسته‌اي و منطقه‌اي ايران نقش مهمي ايفا مي‌كنند.
به دنبال ايجاد تعادل در روابط با ايران و آمريكا
نه چين و نه روسيه كاملا سر‌سپرده يكي از 2 كشور آمريكا يا ايران نيستند؛ بلكه هر 2 تلاش مي‌كنند به تعادلي پيچيده دست يابند: حمايت از يكي از 2 طرف براي بهبود بخشيدن به موقعيت خود و در عين‌حال به حداقل رساندن پيامدهاي ديپلماتيك سياست‌هاي دوگانه‌شان. اين 2 رقيب استراتژيك براي كسب حمايت چين و روسيه بر ارزش ايجاد رابطه ميان آنها و خود و از طرفي هزينه رابطه آنها با كشور رقيب تاكيد مي‌كنند.
ايران از چين مي‌خواهد از غرب مستقل باشد
رقابت ايران و آمريكا بر سر چين با محوريت امنيت انرژي انجام اما در چارچوب تفاوت در ديدگاه‌هاي جهاني 2كشور رقيب مطرح مي‌شود. آمريكا تلاش مي‌كند چين را وارد نظام بين‌المللي كنوني كند در حالي كه ايران وضع كنوني را رد مي‌كند و از چين مي‌خواهد به عنوان يك قدرت غيرغربي نظام جديدي را مستقل از غرب براي خود ايجاد کند. مسائلي كه رقابت بين ايران و آمريكا خود را در قالب آنها نشان مي‌دهد عبارتند از: گسترش سلاح[هاي هسته‌اي]، تحريم‌هاي اقتصادي، سرمايه‌گذاري‌ها در زمينه تجارت و انرژي و خريد و فروش اسلحه. لازم به یادآوری است ايران تلاش مي‌كند خود را به عنوان منبعي قابل اتكا و متعهد، براي يك قرن تامين انرژي مورد نياز جمعيت رو به افزايش چين، معرفي و از اين راه حمايت اين كشور را جلب كند.
تلاش براي بهره بردن از رقابت ميان ايران و آمريكا
چين تاكنون توانسته است با حمايت گزينشي از ايران و آمريكا، با هر 2 كشور روابطي مثبت، هر چند گاهي به اجبار، برقرار كند. چين به عنوان هم حامي و هم مخالف برنامه هسته‌اي ايران، از طرفي به عنوان عضو دائم «شوراي امنيت» از اين برنامه حمايت و از طرف ديگر از تحريم‌هاي گسترده بين‌المللي عليه برنامه هسته‌اي ايران پشتيباني می‌کند. چين مي‌خواهد از رقابت ميان ايران و آمريكا به عنوان فرصتي استفاده كند تا در نظام جديد جهاني به رهبري آمريكا نفوذ کرده و آن را محك بزند. چين تلاش مي‌كند از فوايد رقابت ايران و آمريكا بهره ببرد و پيامدهاي منفي حمايت از هر 2 طرف را نيز كاهش دهد.
ديدگاه گسترده‌تر و انعطاف‌پذيرتر روسيه
دليل اصلي علاقه چين به ايران امنيت انرژي است؛ اما روسيه منافع متعددي دارد كه هيچ كدام نسبت به بقيه اولويت قطعي ندارند. بنا بر اين ديدگاه روسيه نسبت به ايران گسترده‌تر و انعطاف‌پذيرتر از ديدگاه چين است و ايران و آمريكا بر سر روسيه رقابتي مورد به مورد دارند. عرصه‌هاي اصلي در اين رقابت عبارتند از: گسترش سلاح[هاي هسته‌اي] و تحريم‌هاي اقتصادي، مبادلات تجاري و انرژي، فناوري هسته‌اي و مبادلات در زمينه زيرساخت‌ها، خريد و فروش اسلحه و همچنين نفوذ در منطقه خليج فارس و خاورميانه.
همكاري تاريخي ايران و روسيه
با نگاهي به تاريخ در‌مي‌يابيم كه روسيه تاكنون در زمينه زيرساخت‌هاي هسته‌اي و سلاح‌هاي متعارف به ايران كمك كرده است؛ اما شدت گرفتن رقابت ميان ايران و آمريكا و گرم‌تر شدن روابط روسيه با آمريكا پس از استراتژي «دكمه ريست» دولت اوباما، روابط ميان ايران و روسيه را تحت تاثير قرار داده است. روسيه همكاري با آمريكا را به شكلي منطقي آغاز كرده است؛ با اين وجود آمريكا نبايد فاصله گرفتن مسكو از تهران را به منزله تغييري عمده در سياست‌هاي روسيه تلقي كند.
فشارهاي ناموفق خارجي بر چين و روسيه
روسيه مي‌خواهد با ايجاد رابطه همزمان با ايران و آمريكا، خود را به عنوان يك قدرت واسطه معرفي کند. اين كشور با همكاري محدود با غرب و در عين حال حمايت از رويكردي متعادل‌تر نسبت به ايران، از منافع همكاري گزينشي بهره‌مند مي‌شود و هزينه‌هاي تعهد كامل به يكي از 2 طرف را نيز نمي‌پردازد. آنچه رابطه ميان چين و روسيه با ايران را به وجود مي‌آورد، بررسي هزينه‌ها و منافع همكاري ميان آنها‌ست. مقامات مسكو و پكن در اصل نگران امنيت و توسعه كشور خود هستند و روابط بين‌المللي خود را نيز با توجه به اين موضوع تنظيم مي‌كنند. فشارهاي خارجي بر اين 2 كشور هنوز به حدي نيست تا فوايد همكاري آنها با تهران را تحت‌‌الشعاع قرار دهد. اگر آمريكا مي‌خواهد با قطع رابطه قوي ميان اين قدرت‌ها ايران را به انزوا بكشد بايد تلاش كند محاسبات كنوني هزينه و سود را در اين روابط به هم بزند.
نقش مهم در موفقيت يا عدم موفقيت آمريكا
نقش چين:
چين در موفقيت يا عدم موفقيت تلاش‌هاي آمريكا براي منزوي كردن ايران نقشي بسيار مهم ايفا مي‌كند و در رقابت بين ايران و آمريكا اهميت بسيار بالايي دارد. رقابت بر سر جلب حمايت چين، خود را در موضوعاتي نظير گسترش سلاح [هاي هسته‌اي] و تحريم‌هاي اقتصادي، سرمايه‌گذاري‌ها در زمينه تجارت و انرژي و همچنين خريد و فروش اسلحه نشان مي‌دهد. به‌رغم آنکه آمريكا دائماً فشارهاي ديپلماتيك اعمال مي‌كند، ايران باز هم تلاش مي‌كند با معرفي خود به عنوان منبعي قابل اعتماد و متعهد براي انرژي چين، حمايت اين كشور را جلب كند. ايران همچنين بشدت تلاش مي‌كند روابط ديپلماتيك خود را نيز با چين عميق‌تر كند تا پيوندهاي خود با اين كشور را مستحكم‌تر كند. چين تاكنون توانسته است با حمايت ديپلماتيك از تحريم‌هاي هسته‌اي و نظامي عليه ايران از يك سو و شكستن اين تحريم‌ها در عمل، با هر 2 كشور ايران و آمريكا رابطه‌اي مثبت، هر چند گاه به اجبار، برقرار كند.
نقش روسيه :
ايران و آمريكا براي جلب حمايت روسيه موضوع به موضوع رقابت مي‌كنند. روسيه ايران را يك تهديد امنيتي نمي‌داند و به منابع انرژي اين كشور نيز وابسته نيست؛ بلكه ايران را به عنوان يك رقيب تلقي مي‌كند. چين يك نياز عمده به ايران دارد. اين در حالي است كه روسيه منافع متعددي را در ايران مي‌بيند كه هيچ كدام نسبت به ديگري اولويت قطعي ندارند و همه آنها تا حدي قابل مذاكره هستند. نقش روسيه در رقابت بين ايران و آمريكا در گسترش سلاح[هاي هسته‌اي] و تحريم‌هاي اقتصادي، مبادلات تجاري و انرژي، فناوري هسته‌اي و مبادلات در زمينه زيرساخت‌ها، خريد و فروش اسلحه و همچنين نفوذ در منطقه خليج‌فارس و خاورميانه خود را نشان مي‌دهد. روسيه در زمان مناسب مدام تلاش كرده است خود را به عنوان قدرتي واسطه معرفي كند تا بهترين موقعيت را در رقابت جاري ميان ايران و آمريكا از آن خود کند و در تمام مدت كوشيده است از فوايد همكاري گزينشي با هر دو طرف بهره ببرد.
علاقه آمريكا به كشاندن روسيه به ائتلاف غربي
پيشنهاداتي براي سياست‌هاي آمريكا :
آمريكا علاقه شديدي به دور كردن روسيه از ايران و كشاندن اين كشور به سوي ائتلاف غربي خود دارد. ايران بدون حمايت روسيه نه‌تنها يك حامي ديپلماتيك را از دست مي‌دهد، بلكه دسترسي اين كشور به سلاح‌هاي مختلف و حمايت فني درباره زيرساخت‌هاي كنوني هسته‌اي نيز قطع مي‌شود. روابط ايران و روسيه بر پايه منافع 2 طرف بنا شده است. آمريكا بايد بر فوايد مادي و ديپلماتيك همكاري مسكو با غرب تاكيد کند و از طرف ديگر هزينه‌هاي رابطه روسيه با ايران را افزايش دهد.
آمريكا بايد از روابط روسيه با اسرائيل حمايت کند
آمريكا بايد
از روابط رو به گسترش روسيه با اسرائيل حمايت کند. افزايش داد و ستد روسيه با اسرائيل موجب نشد تا اين كشور اقدام خود را در تامين سوريه از نظر فناوري موشكي متوقف كند؛ اما گسترش اين داد و ستدها در لغو قرارداد اين كشور با سوريه مبني بر تامين موشك‌هاي «S300 » نقش داشت. اسرائيل فروش هواپيماهاي بدون سرنشين به روسيه را آغاز كرده است؛ فناوري‌اي كه به جهت حفظ امنيت خطوط لوله در روسيه از اولويت بالايي برخوردار است. با گسترش مبادلات تجاري ميان روسيه و اسرائيل، احتمالاً مقامات روس در فروش فناوري‌هاي پيشرفته تسليحاتي به ايران بيشتر ترديد خواهند كرد؛ زيرا اين كار موجب مي‌شود تا شريك تجاري ارزشمند روسيه از اين كشور فاصله بگيرد. فشارهاي دو‌جانبه مسلماً موجب نمي‌شود تا روسيه فروش اسلحه به ايران را متوقف كند؛ اما ممكن است بر كيفيت و كميت قراردادهاي آتي بين 2 كشور تاثير زيادي داشته باشد.
آمريكا با يد روسيه را به خود نزديك كند
ايالات متحده بايد با نزديك‌تر كردن روسيه به خود، ايران را منزوي كند. ايران مايل است روسيه كشورهاي جهان را به 2 دسته كشورهاي غربي و غيرغربي تقسيم كند. آمريكا بايد با ادامه حمايت از توافقنامه‌ها و سازمان‌هاي دو‌جانبه‌اي كه پس از «ريست ديپلماتيك» سال 2009 ايجاد شدند، ايران را منزوي و روسيه را وارد نظام كنوني جهان كند.
حمايت آمريكا از روسيه در رقابت با ايران
آمريكا بايد در رقابت روسيه و ايران در تامين انرژي اروپا، از روسيه طرفداري كند. ايران و روسيه بر سر تامين انرژي اروپا و كنترل منابع غني موجود در درياي خزر با هم رقابت مي‌كنند. آمريكا و اروپا بايد از اين رقابت استفاده كنند و در ازاي كمك روسيه به منزوي كردن ايران، از منافع روس‌ها طرفداري کنند. روسيه سياست‌هاي خود را دنبال مي‌كند و افزايش رقابت اين كشور با غرب را نبايد به پاي تغيير عمومي در ديدگاه جهاني روسيه گذاشت. با وجود آنچه گفته شد، روسيه دلايل خود را دارد تا با ايران هسته‌اي؛اگر اين كشور ثبات جريان نفت خليج‌فارس و اقتصاد جهان را تهديد كند، مقابله كند. روسيه بر خلاف چين به ايران به عنوان يك منبع مستقيم انرژي نياز كمتري دارد. اين موضوع فرصتي را براي همكاري و نزديكي بيشتر اين كشور با غرب فراهم مي‌كند.