گروه سیاسی: مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي، آخرين گزارش فصلي خود در سال ٢٠١١ درباره فعاليت‌هاي هسته‌ای ايران را منتشر كرد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شامگاه جمعه دوم سپتامبر 2011 در گزارشی در ٩ صفحه و ٥٢ بند درباره برنامه هسته‌ای ایران اعلام کرد: «ایران نصب دومین نسل سانتریفیوژها را در تاسیسات نطنز آغاز کرده و این کشور می‌تواند سوخت هسته‌ای را 3 برابر میزان کنونی تولید کند». گزارش آمانو، دبیر‌کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی 10 روز پیش از برگزاری نشست شورای حکام به طور غیررسمی در اختیار 35 عضو شورای حکام آژانس قرار گرفت. معمولا این گزارش یک هفته تا 10 روز قبل از نشست سالانه کشورهای عضو شورای حکام آژانس منتشر می‌شود.در لابه‌لای گزارش 9 صفحه‌ای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای ایران 7 خبر فنی مهم وجود دارد که این گزارش آنها را به تفکیک بررسی می‌کند.نخستین خبر در پاراگراف 18 آمده و نشان‌دهنده آن است که عملیات نصب و گازدهی ماشین‌های نوع دوم و سوم، وارد فاز اجرایی شده است. در این پاراگراف آمده است: «ایران در تاریخ 28 آگوست 2011، 136 سانتریفیوژ IR-2 را در آبشار پنجم نصب کرد. همانگونه که ایران طی نامه مورخ 22 ژوئن 2011 آژانس را مطلع کرده بود، ایران تزریق هگزافلوراید اورانیوم طبیعی به 54 سانتیرفیوژ IR-2 را آغاز کرد». این خبر نشان می‌دهد ایران به زمانبندی اعلام شده در گزارش قبلی (24 مه) پایبند بوده و در حال توسعه استفاده از ماشین‌های نسل 2 و 3 در بخش آزمایشگاهی نطنز است. این ماشین‌ها موجب خواهد شد ایران بتواند در مکان کوچک‌تر با سرعت و حجم بیشتر عملیات غنی‌سازی انجام دهد. خبر دوم هم در همان پاراگراف قرار دارد. آژانس می‌گوید: «در 28 آگوست 27 سانتریفیوژ IR-4 را هم نصب کرد ولی گازی به آنها تزریق نشد». این خبر نشان‌دهنده آن است که روند توسعه ماشین‌های نسل 2 و 3 همزمان پیگیری می‌شود.به گزارش ايران هسته‌اي ، خبر بعدی در پاراگراف 23 آمده و نشان می‌دهد اولین زنجیره ماشین‌های سانتریفیوژ در فردو نصب شده است. آمانو می‌گوید این عملیات در 20 آگوست 2011 (29 مرداد 1390) انجام شده و هدف از آن تولید اورانیوم 20 درصد است. فریدون عباسی‌دوانی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران روز یکشنبه 29 مرداد 1390 (20 آگوست 2011) اعلام کرده بود انتقال ماشین‌های سانتریفیوژ به فردو آغاز شده اما این نخستین‌بار است که خبر نصب یک زنجیره کامل در فردو اعلام می‌شود. در این پاراگراف مطلبی درباره آغاز گازدهی به این زنجیره نیامده است. یک نکته مهم که در همین پاراگراف به آن اشاره شده این است که زنجیره‌های نصب شده در فردو 174تایی است. نکته مهم دیگر در این پاراگراف این است که برخلاف تبلیغات غربی‌ها، سانتریفیوژهای نصب شده در فردو از نسل اول است.در پاراگراف 32 نيز اطلاعات جدیدی درباره رآکتور آب سنگین اراک (IR-4) اعلام می‌کند که تاکنون علنی نشده بود. این اطلاعات محصول سفر هرمن ناکارتس به ایران از 14 تا 19 آگوست است. در این پاراگراف آمده است: «در 9 آگوست 2011، آژانس يک راستي‌آزمايي اطلاعات طراحي در رآکتور IR-4 انجام داد و مشاهده کرد ساخت تاسيسات در جريان است و کندکننده مبدل‌هاي حرارتي نصب شده و خنک‌کننده‌هاي مبدل‌هاي حرارتي به سايت تحويل شده است. مطابق اظهار ايران، بهره‌برداري از راکتور IR-4 تا پايان سال 2013 آغاز مي شود». این پاراگراف نشان‌دهنده آن است که احتمالا ایران قادر خواهد بود در زمانبندی اعلام شده یعنی 2013 از این رآکتور بهره‌برداری و آن را جایگزین رآکتور تحقیقاتی تهران کند.خبر بعدی درباره زمان آغاز عملیات تولید سوخت رآکتور تهران است که در پاراگراف 36 آمده است. آژانس می‌گوید ایران اعلام کرده در 6 سپتامبر (15 شهریور) عملیات تبدیل تبديل UF6 غني شده تا 20 درصد U- 235 به O8U 3 انجام مي‌شود. در پاراگراف 39 میزان دی‌اکسید اورانیوم تولید شده توسط ایران 96 کیلو اعلام شده است. UO2 سوخت رآکتور اراک خواهد بود که عباسی 20 فروردین 1390 اعلام کرد ایران موفق به تولید آن شده است. و آخرین خبر در پاراگراف 40 اعلام شده است. در این پاراگراف آمده است: «ايران در تاريخ 31 مه 2011 در پرسشنامه اطلاعات طراحي براي كارخانه توليد سوخت به آژانس اطلاع داد يك ميله سوخت 2 UO طبيعي كه در کارخانه توليد سوخت ساخته شده براي آناليز پرتوافكني و مابعد پرتوافكني به رآكتور تحقيقاتي تهران حمل مي‌شود». این خبر نشان‌دهنده آن است که ایران موفق شده اولین میله سوخت حاوی اورانیوم کم غنی شده را تولید کند (این سوخت با سوخت رآکتور تهران متفاوت است).
همچنين در مهم‌ترین بخش‌های این گزارش نيز درباره موضوع هسته‌اي آمده است:
1-در حالی‌که آژانس به انجام فعالیت‌های راستی‌آزمایی تحت موافقتنامه پادمان ایران ادامه می‌دهد، ایران تعهداتش را از جمله اجرای مفاد پروتکل الحاقی، اجرای کد اصلاح شده ١ / ٣ ترتیبات فرعی بخش عمومی توافقنامه پادمان، تعلیق فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی، تعلیق فعالیت‌های مرتبط با آب‌سنگین و روشن شدن مسائل باقی‌مانده که موجب نگرانی از وجود ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته‌ای می‌شود، انجام نمی‌دهد.
2- آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید نگران آن است که ایران مخفیانه در حال کار روی اجزای یک برنامه سلاح اتمی باشد.
3- مدیر‌کل آژانس در گزارش خود اعلام کرد بسیاری از کشورهای عضو شواهد و قرائنی ارائه کرده‌اند که در تهیه گزارش موثر بوده و اطلاعات دریافت شده را «معتبر، مفصل و جامع» توصیف کرد.
4- در گزارش آژانس آمده است این نهاد به شکلی فزاینده نگران وجود احتمالی فعالیت‌های مخفیانه اتمی توسط سازمان‌های مرتبط با نهادهای نظامی در ایران در گذشته و حال است که از جمله فعالیت‌ها مربوط به تولید یک کلاهک اتمی برای یک موشک را شامل می‌شود و درباره آن اطلاعات تازه به آژانس می‌رسد.
5- در گزارش آمانو آخرین آمار و ارقام بهنگام درباره تولید اورانیوم غنی شده در ایران آورده شده از آن جمله تولید اورانیوم با غنای پایین معادل 4543 کیلوگرم و نیز اورانیوم با غنای 20 درصد معادل8/70 کیلوگرم.
آمادگی ایران برای رفع ابهامات آژانس
پس از انتشار این گزارش، علی‌اصغر سلطانیه، نماینده ایران در آژانس انرژی اتمی به ارزیابی مفاد آن پرداخت. سلطانيه در گفت‌وگو با ايسنا در پاسخ به اين سوال كه به نظر نمي‌آيد آژانس گام مثبتي در اين گزارش برداشته باشد، اظهار كرد: در اين گزارش گام‌هاي مثبتي نسبت به گزارش قبلي برداشته شده كه مديركل به آن اشاره كرده است. ابعاد مثبت اين گزارش مربوط به گام‌هاي مثبت ايران بوده است كه متعاقب ديدار رئيس سازمان انرژي اتمي و وزير امور خارجه كشورمان با مديركل آژانس در وين صورت گرفت.وی ادامه داد: متعاقب اين ديدارها، معاون مديركل آژانس در امور پادمان‌ها از تاسيسات هسته‌ای ايران از جمله نيروگاه بوشهر، كارخانه غني‌سازي اورانيوم و كارخانه‌هاي تبديل اورانيوم و ساخت ميله‌هاي سوخت، رآكتور آب‌سنگين و كارخانه توليد آب‌سنگين اراك بازديد كرد. علاوه بر آن مهم‌ترين گام ايران اين بود كه اجازه داديم از تاسيسات تحقيقات و توسعه نيز بازديد صورت گيرد. مثبت بودن گزارش آژانس از اين منظر است كه اين موارد در گزارش آمانو به طور شفاف قيد شده است.نماينده دائم ايران در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي با اشاره به بخش‌هاي مثبت ديگر گزارش تصريح كرد: ايران نه‌تنها به فعاليت‌هاي غني‌سازي و هسته‌ای خود با اهداف صلح‌آميز ادامه مي‌دهد بلكه فعاليت‌هايش نشان آن است كه روند پيشرفت هسته‌ای‌اش ادامه دارد و مورد تاييد متخصصان و بازرسان آژانس قرار دارد؛ از جمله پيشرفت و توسعه ايران در ساخت نسل‌هاي جديد سانتريفيوژ.سلطانيه ادامه داد: گزارش نشان مي‌دهد ايران متعهد به تعهدات بين‌المللي‌اش است و فعاليت‌هايش در چارچوب صلح‌آميز و تحت نظارت آژانس ادامه دارد. آژانس يك بار ديگر تاييد كرد فعاليت‌هاي هسته‌ای ايران صلح‌آميز است.وي با اشاره به ديگر ابعاد مثبت آخرين گزارش يوكيا آمانو در سال 2011 به آنچه گزارش درباره اتهامات و ادعاهايي كه درباره ابعاد احتمالي نظامي مطرح مي‌كند، پرداخت و افزود: اگرچه ايران بارها به صراحت اعلام كرده مستندات ادعاها و اتهامات مطرح شده درباره فعاليت‌هاي هسته‌ای ايران ساختگي و بي‌اساس است اما به منظور اثبات اين مساله به جامعه جهاني آماده‌ايم در صورت وجود سوالات از سوي آژانس به رفع ابهامات بپردازيم. وی درباره ابعاد منفي گزارش مديركل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي نیز خاطرنشان كرد: موارد منفي عمدتا مواردي هستند كه در گزارش‌هاي قبلي هم وجود داشته‌اند و مربوط به درخواست‌هايي است كه در قطعنامه‌هاي غيرقانوني شوراي امنيت عليه ايران آمده است. ايران با استناد به اسناد حقوقي بين‌المللي اين درخواست‌ها و ادعاها را رد و اعلام كرده با توجه به نداشتن مبناي حقوقي و قانوني، اين درخواست‌ها قابل اجرا نيستند.نماينده دائم ايران در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي در توضیح بیشتر این موضوع گفت: ايران به عنوان عضو سازمان ملل، متعهد به اجراي منشور ملل متحد است؛ اما قطعنامه‌هايي كه مبناي حقوقي ندارند و قابل اجرا نيستند را نمي‌پذيرد. به عنوان مثال در قطعنامه‌ها گفته شده است كه ايران بايد فعاليت‌هاي بازفرآوري را تعليق كند در حالي كه در همه گزارش‌هاي آژانس آمده است هيچ فعاليت بازفرآوري در ايران وجود ندارد. همچنين لحاظ كردن عباراتي از جمله اينكه ايران فعاليت‌هاي هسته‌ای‌اش را تعليق نمي‌كند، يا پروتكل الحاقي را به اجرا در‌نمي‌آورد يا اجراي كد 1/3 كه ترتيبات فرعي پادمان جامع است، مسائلي است كه ما به درج آن در گزارش انتقاد داريم.وي ادامه داد: ما معتقديم اين مواردي نيست كه لزوما در گزارش بيايد چرا كه درباره اجرا نكردن اين موارد دلايل و توجيهات خود را حقوقي و قانوني به آژانس اعلام كرده‌ايم.سلطانيه همچنين گفته است: پرداختن به مسائل بي‌اساس و تكراري از جمله نكات منفي اين گزارش است و معتقديم آژانس بايد كار حرفه‌اي و تخصصي خود را انجام دهد و تحت‌تاثير فشارهاي سياسي قرار نگيرد و اجازه ندهد كشورهاي ديگر مانع تعامل ميان ايران و اعضاي آن شوند.او درباره بخشي ديگر از گزارش آمانو كه به مساله نيروگاه بوشهر پرداخته است، گفت: متاسفانه نحوه گزارش مديركل درباره فعاليت نيروگاه بوشهر سوالاتي را ايجاد كرده و مطالب قيد شده دقيق نوشته نشده است. حتي در زماني كه به اتفاق معاون مديركل آژانس از نيروگاه بوشهر بازديد داشتيم رآكتور در حال كار و تست بود و خاموش نبود. در مقطعي پيش از آن خاموش شده بود كه براي انجام تست‌ها امري عادي است و مسؤولان سازمان انرژي اتمي ايران و روس نسبت به ادامه فعاليت و مراحل راه‌اندازي نيروگاه اظهارنظر مثبت كردند. مهدی محمدی، کارشناس مسائل هسته‌ای نیز نخستین نکته منفی گزارش را بزرگنمایی کاذب در ابعاد نظامی برنامه هسته‌ای ایران عنوان کرد و افزود: در حالی که غرب به اینگونه اتهام‌پراکنی‌ها می‌پردازد پاسخ ایران به شبهاتی مبنی بر اینکه «اسنادی که برای نظامی بودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران مطرح می‌کنند جعلی است و درخواست‌های آژانس فراتر از مقررات است» در گزارش منعکس نشده‌است.وی گفت: به نظر می‌رسد هدف این گزارش تولید فشار فنی و حقوقی بر ایران برای سوق دادن کشورمان به سمت راه حل‌های سیاسی «خاص» است و این نکته‌ای است که باید نسبت به آن مشکوک بود.
محمدی در ادامه این راه‌حل سیاسی خاص را «سوق دادن جمهوری اسلامی به سمت کاهش روابط با آژانس» تعبیر کرد.
بازتاب گزارش آمانو در غرب
مقام‌های آمریکایی بلافاصله پس از گزارش آمانو نسبت به آن واکنش نشان دادند و مدعی شدند این گزارش بازتاب نگرانی جامعه بین‌الملل درباره افزایش توان ایران برای ساخت سلاح هسته‌ای است، این درحالی است که تهران بارها این موضوع را تکذیب کرده است.تامی ویتور، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا در اظهارنظری علیه برنامه هسته‌ای ایران ادعا کرد: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و جامعه بین‌الملل نگران ماهیت و نیت برنامه هسته‌ای ایران بویژه تاسیسات فردو هستند و این کشور آزمایش‌های مخفیانه‌ای را برای گسترش سلاح‌های هسته‌ای انجام داده است. مقامات آمریکایی همچنین ادعا کردند در صورتی که ایران تصمیمی راهبردی را برای تبدیل اورانیوم با درصد غنای پایین به سطحی پیشرفته‌تر بگیرد، این کشور در 2 سال آتی می‌تواند به سلاح هسته‌ای دست یابد.
درخواست ایران برای ممنوعيت همه آزمايشات هسته‌ای
نماينده ايران در سازمان ملل، ممنوعيت همه آزمايشات هسته‌ای از جمله از طريق طراحي رايانه‌اي را خواستار شد. خبرگزاري نووستي از مقر سازمان ملل در نيويورك گزارش داد: محمد خزائي، نماينده دائم ايران در سازمان ملل روز جمعه در جلسه غير‌رسمي مجمع عمومي سازمان که به مناسبت بيستمين سالگرد آزمايشات هسته‌ای «يميپالاتينسک» برگزار شده بود، اعلام کرد تهران از جامعه جهاني دعوت مي‌کند به طور کامل از سلاح هسته‌ای امتناع كند و اين آزمايشات از جمله طراحي رايانه‌اي را ممنوع كند. وي گفت: تضمين مطلق منع استفاده از تسليحات هسته‌ای از جمله به طور اتفاقي، انهدام کامل آنهاست.
نماينده ايران افزود: براي تحقق اين هدف همه کشورهاي هسته‌ای بايد به تعهداتشان در زمينه خلع سلاح هسته‌ای عمل کنند. خزائي تاکيد کرد: جمهوري اسلامي ايران پيمان ممنوعيت همه‌جانبه آزمايش هسته‌ای را گامي در راه خلع سلاح هسته‌ای مي‌بيند. اين تصور وجود دارد که اين پيمان نمي‌تواند جايگزين ممنوعيت کامل سلاح هسته‌ای شود. اين ديپلمات ايراني ادامه داد: از اين نظر خلع سلاح هسته‌ای بايد در مکان اول دستور کار روز جامعه جهاني قرار گيرد و هر‌گونه آزمايش هسته‌ای بايد ممنوع شود، از جمله از راه طراحي با ابررايانه‌ها که مغاير مفاد پيمان ممنوعيت همه‌جانبه آزمايشات هسته‌ای و تعهدات کشورهاي هسته‌ای است. در اين جلسه نماينده روسيه و ديگر کشورها نيز خواستار تصويب هر چه سريع‌تر پيمان منع جامع آزمايشات هسته‌ای شدند تا اين پيمان به مرحله اجرا در‌آيد.