سبب كوتاهي در «امر به معروف» و «نهي ازمنكر» يا ضعف نفس است يا طمع مالى و آن از جمله مهلكات است و ضرر آن عام و فساد آن تام است زيرا اگر بساط امر به معروف و نهى از منكر پيچيده شود و اساس آن برچيده شود، آيات نبوت از ميان مردم برطرف و احكام دين و ملت ضايع و تلف مى‌شود، جهل و نادانى عالم را فرومى‌گيرد، ضلالت و گمراهى ظاهر مى‌شود و آثار شريعت رب‌العالمين فراموش و چراغ آيين سيدالمرسلين خاموش، فتنه و فساد شايع و ولايت و اهل آنها نابود و ضايع میشوند.
و از اين جهت است كه می‌بينى و می‌شنوى در هر روزگارى كه قوى‌النفس ديندارى كه حكم او نافذ و جارى بود، از علماى صاحب ديانت يا امراى صاحب سعادت از پى اين كار دامن همت بر ميان زد و در راه دين و آیين از ملامت و سرزنش مردمان انديشه نكرد، همه مردمان به طاعات و «مبرات» راغب و تحصيل علم و عمل را طالب شدند و بركات از آسمان بر ايشان نازل و خير دنيا و آخرت ايشان را حاصل شد و در هر زمانى كه عالم عاملى يا سلطان عادلى همت بر اين امر خطير نگماشت و اين كار عظيم را سهل انگاشت، امر مردم فاسد و بازار علم و عمل كاسته شده، مردم به لهو و لعب مشغول و به هوی و هوس گرفتار و خودسر شدند و ياد خدا و فكر روز جزا را فراموش و از باده معاصى و ملاهى مست و مدهوش شدند.و به اين سبب در آيات و اخبار، مذمت بسيار بر ترك امر به معروف و نهى از منكر شده.خداى تعالى می‌فرمايد: «لو لا ينهيهم الربانيون و الاحبار عن قولهم الاثم و اكلهم السحت لبئس ما كانوا يصنعون؛ چرا نهى نمى‌كنند علما و دانايان، ايشان را از گفتار گناه و خوردن حرام؟ هر آينه بدكارى است آنچه می‌كنند». و از حضرت رسول(ص) مروى است: «هيچ قومى نيست كه معصيت كنند و در ميان ايشان كسى باشد كه قدرت داشته باشد ايشان را منع كند و نكند، مگر بيم آن است كه خداى تعالى فروگيرد ايشان را به عذابى كه از نزد او نازل می‌شود».
و نيز از آن سرور منقول است كه فرمود: «بايد البته امر به معروف و نهى از منكر کنید و الا بدان شما بر شما مسلط میشوند، پس خوبان شما دست به دعا برمی‌دارند و دعاى ايشان به درجه اجابت نمى‌رسد». و فرمود: «خدا عذاب نمى‌كند خواص را به گناه عوام تا معاصى در ميان ايشان ظاهر و هويدا شود و خواص را قدرت بر انكار آنها باشد و انكار نكنند». و از حضرت اميرمومنان(ع) منقول است كه فرمود: «به درستى كه كسانى كه پيش از شما به هلاكت رسيدند بدان واسطه بود كه مرتكب معاصى شدند و علماى ايشان آنها را نهى نكردند، چون معصيت ايشان به طول انجاميد عقوبات الهى بر ايشان نازل شد». و فرمود: «امر به معروف و نهى از منكر 2 مخلوقند از خلق‌هاى الهى، پس هر كه يارى كند آنها را خدا او را عزيز كند و هر كه ذليل كند آنها را خدا او را ذليل كند».
و نيز از كلمات آن حضرت است: «هر كه ترك كند انكار منكر را به دل و دست و زبان، او مرده‌اى است در ميان زندگان». و فرمود: «رسول خدا ما را امر كرد كه ملاقات كنيم با اهل معاصى با روهاى درهم كشيده». از حضرت امام محمدباقر(ع) مروى است: «خداوند عالم به شعيب نبى وحى فرستاد، من صد هزار نفر از قوم تو را عذاب خواهم كرد؛ 40 هزار نفر از بدان و 60 هزار نفر از نيكان. عرض كرد: پروردگارا نيكان را چرا؟ خطاب رسيد، به جهت آنكه «مماشات» و سهل‌انگارى با اهل معصيت كردند و به غضب من غضبناك نشدند». حضرت امام جعفر صادق(ع) فرمود: «پاكيزه نشد طايفه‌اى كه از اقوياى ايشان حق ضعفاى ايشان گرفته نشد». از آن حضرت مروى است: «خداى تعالى2 ملك را فرستاد به شهرى كه آن را با اهلش سرنگون سازند، چون به آنجا رسيدند مردى را ديدند كه خدا را مى‌خواند، تضرع و زارى می‌کند. يكى از آن دو ملك گفت، اين مرد را نمى‌بينى؟ گفت،چرا وليكن آنچه خدا فرموده به جا می‌آوريم. آن يك گفت، من كارى نمى‌كنم تا به پروردگار رجوع كنم و از او سوال كنم. پس مراجعت كرد و عرض كرد، پروردگارا چون به اين شهر رسيديم فلان بنده تو را ديديم كه تو را می‌خواند و تضرع می‌كرد. خداى تعالى فرمود، امرى كه كردم به جا آوريد، به درستى كه آن مرد كسى است كه هرگز در غيظ به جهت امر من متغير نشده يعنى در معاصى به غضب نيامده». روزى آن حضرت به طايفه‌اى از اصحاب خود فرمودند: «بر من لازم است كه بى‌گناهان شما را به گناهكاران مواخذه کنم. چگونه لازم نباشد و حال اينكه از مردى از شما عمل قبيحى به شما می‌رسد و انكار بر او نمى‌كنيد و از او دورى نمى‌کنيد و اذيت نمى‌رسانيد او را تا آن را ترك كند». و فرمود: «البته بار خواهم كرد گناهان نادانان شما را بر علما و دانايان شما. چه چيز بازمی‌دارد شما را كه چون از مردى از شما معصيتى به شما برسد نزد او بيایيد و او را سرزنش كنيد و پند و نصيحت كنيد؟! شخصى عرض كرد، قبول نمى‌كنند. فرمود، از ايشان دورى كنيد و از نشستن با ايشان اجتناب کنید». و اخبار بسيار در منع از حاضر شدن در مجالس معصيت وارد شده، در صورتى كه نهى از آن و دفع آن مقدور و ممكن نباشد. و رسيده است: «اگر كسى در مجلس معصيت حاضر شود لعنت
بر او نازل می‌شود».
بنابراين جايز نيست داخل شدن در خانه‌هاى ظلمه و فساق هنگامى كه مشغول ظلمى يا فسقى باشند. همچنين جايز نيست حاضر شدن در مجامعى كه در آنها معصيتى واقع می‌شود و آدمى قدرت بر دفع آن ندارد زيرا ملاحظه معاصى، بدون ضرورت جايز نيست و عذر اينكه من قدرت بر دفع آن ندارم مسموع نيست و به اين سبب بود، جمعى از پيشينيان عزلت اختيار كرده و از مردم كناره گرفته و به اين مضمون عمل می‌کردند.
اگر در جهان از جهان رسته‌اى‌است
در از خلق بر خويشتن بسته‌ای است
و سبب عزلت ايشان اين بود كه مبادا در بازار، راه، مجامع و عيدگاه ملاحظه عصيان پروردگار را کنند و از دفع آن عاجز باشند چون حال مسامحه در امر به معروف و نهى از منكر را دانستى و فهميدى كه بر آنچه قدر مفاسد مترتب است، خواهى دانست، امر به معصيت و نهى از طاعت چه مفسده‌اى دارد و چه عِقابي در مقابل آن است! روزى حضرت پيغمبر(ص) فرمودند: «چگونه خواهيد بود هرگاه زنان شما فاسد شوند و جوانان شما فاسق شوند و امر به معروف نكنيد و نهى از منكر نکنید؟ از روى تعجب عرض كردند، چنين وقتى خواهد بود؟ فرمود، بلى و بدتر از اين، چگونه خواهيد بود هرگاه معروف در نظر شما منكر باشد و منكر معروف؟» و هر كه تامل كند در اخبار و آثار و آگاه باشد بر تواريخ و حكايات پيشينيان و بلاها و عقوباتى كه به ايشان رسيد و مشاهده عصر خود را كند و آنچه در آن حادث می‌شود ببيند از ابتلاى مردمان بعد از شيوع معاصى به بعضى آفات سماويه و ارضيه يقين می‌كند، هر عقوبت آسمانى و زمينى از طاعون، وبا، قحط، غلا، كم شدن آب و باران، تسلط اشرار و ظالمان، قتل و غارت، زلزله و امثال اينها به سبب ترك كردن مردمان است امر به معروف و نهى از منكر را.
مرحوم ملااحمد نراقی(ره)ـ کتاب شریف «معراج‌السعادهًْ»