«فقط لازم است تعقل را به فراموشی بسپاری و درک کنی که فیفا چطور کار می‌کند».
این توصیه‌ای است که خردمندان پیش از آنکه پا به مقر فیفا در زوریخ بگذارید به شما می‌کنند. وقتی فیفا روسیه و قطر را به میزبانی جام‌جهانی 2018 و 2022 برگزید خیلی‌ها شرایط این 2 کشور را برای میزبانی بزرگ‌ترین تورنمنت‌های جهان نامناسب می‌دانستند اما اگر با کارکرد فدراسیون جهانی فوتبال آشنا باشید به‌راحتی درک می‌کنید که در مغز روسای آن بویژه سپ بلاتر و 22 عضو کمیته اجرایی فیفا (EXCO)، مناسبات جای مناسب بودن را گرفته است. در واقع انتخاب روسیه و قطر هم منطق خودش را دارد، چنانکه یک ضرب‌المثل روسی می‌گوید: «وقتی پول زبان باز می‌کند، همه خفه می‌شوند!».
روسیه، پهناورترین کشور جهان هنوز به داشتن مافیایی‌ترین فوتبال و ورزش جهان شهره است و قتل‌های دهشتناک ستاره‌ها، مربیان و مدیران ورزشی در آن پایانی ندارد. ورزشگاهها و هتل‌های این کشور استانداردهای بغرنجی دارند و حتی دوستان اطلاعاتی نخست‌وزیر (یا در حقیقت رئیس‌جمهور)، پوتین با سابقه کار در سازمان مخوف کا.گ.ب نتوانسته‌اند امنیت را در بسیاری از نقاط دور از پایتخت بر‌قرار کنند. با همه اینها باز هم اهدای میزبانی جام‌جهانی به یک کشور 140 میلیونی با چشم‌اندازی روشن برای رشد همه‌جانبه، منطقی دارد: توسعه. اما درباره قطر چطور؟ شیخ‌نشین نفتی حاشیه جنوبی خلیج‌فارس که حتی جمعیت 5/1 میلیون نفری‌اش هم قلابی است و در واقع تنها 600 هزار نفر تبعه واقعی آنجا محسوب می‌شوند. میانگین دمای 50 درجه سانتیگراد بیابان‌های قطر در ژوئن (تابستان) 2022، همراه با هوای شرجی و غبارآلودش، بنابر گزارش‌های کارشناسی خود هیات انتخاب‌کننده، تهدیدی است جدی برای سلامتی دست‌کم یک میلیون نفری که در قالب 32 کاروان ورزشی، هوادار، خبرنگار و توریست، برای جام‌جهانی 2022 میهمان این شبه‌جزیره نفتی هستند؛ بویژه می‌توان به سادگی پیش‌بینی کرد بیشتر از نیمی از این میهمانان از کشورهای سرد‌سیر یا معتدل می‌آیند که شاید در سراسر زندگی‌شان هرگز آب و هوایی به بدی تابستان‌های قطر را زیر تیز‌ترین تیغ آفتاب تجربه نکرده‌اند. حتی اگر شیوخ تضمین کنند بازیکنان و کاروان‌های ورزشی تمام مدت اقامت 2 هفته تا یک ماه و نیمی‌شان در قطر را در ورزشگاهها، معابر، اتوبوس‌ها، هتل‌ها و مراکز تفریحی و تجاری سرپوشیده و دارای پیشرفته‌ترین تجهیزات خنک‌ساز و تهویه‌هوا سپری خواهند کرد باز هم تصور اینکه دست‌کم یک میلیون میهمان جام‌جهانی از این مزیت برخوردار باشند یا حتی حاضر باشند تمام ساعات روزشان را در حباب‌های مصنوعی سر کنند، محال است.
لابی قطری – روسی
اما حقیقتا چگونه نام «قطر» آن هم با اکثریتی قابل توجه از گردونه رأی‌گیری کمیته اجرایی بیرون آمد؟
بگذارید مستقیما از بخش تاریک فیفا آغاز کنیم، آنجایی که کمیته اجرایی 24 نفره فیفا در آستانه رأی‌گیری دسامبر سال 2010 تبدیل به کمیته‌ای 22 نفره شد. چرا؟ به این دلیل که چند روزنامه‌نگار بریتانیایی برای افشای ماهیت فاسد اعضای این کمیته در پوشش پیشنهاددهندگان هیات نامزدی انگلستان برای جام‌جهانی 2018، به 2 تن از این اعضا، تماری و آدامو، پیشنهاد رشوه دادند و آنها پذیرفتند. انتشار مدارک مربوط به این ارتباطات فیفا را مجبور به برکناری این 2 نفر کرد.
رسانه‌های بریتانیایی پس از انتخاب روسیه و قطر گمانه‌زنی کردند که هر یک از آرایی که به نفع این 2 میزبان جدید ریخته شده است حداقل 10 میلیون دلار آب خورده است اما کمی بعد یک نویسنده سرشناس انگلیسی نوشت که دلیل رأی نیاوردن پیشنهاد انگلیسی‌ها برای میزبانی جام‌جهانی این بوده که آنها باید مبلغی به مراتب بیشتر از 26 میلیون پوندی که هیات میزبانی بریتانیا برای هدایایی مثل کیف‌های چرمی گرانقیمت به همسران اعضای کمیته اجرایی یا ترتیب دادن مراسم شام آنچنانی یا دادن رشوه به مقامات دولتی برای اعطای وقت ملاقات یا امتیازات تجاری به رأی‌دهندگان هزینه کرد، ریخت و پاش می‌کردند. این نشان می‌دهد که هر دو طرف مکانیسم فاسد این انتخابات را پذیرفته‌اند و دعوا فقط بر سر میزان و نحوه پرداخت رشوه است، چیزی که روس‌ها و قطری‌ها با فاصله‌ای زیاد در آن رقبا را پشت سر گذاشتند. مثلا هیات نامزدی قطری به طور رسمی 65 میلیون دلار برای معرفی این کشور به فیفا هزینه کرد اما این شاید تنها 20 درصد از ریخت و پاش واقعی محمد بن همام رئيس کنفدراسیون فوتبال آسیا و مرد سایه قطری‌ها برای به دست آوردن جام‌جهانی باشد.
پس زمانی که پای هزینه‌ای مثلا 300 میلیون دلاری به میان می‌آید، دیگر نمی‌توان تنها به موضوع رشوه شخصی به رای‌دهندگان کمیته اجرایی فیفا پرداخت.
برای شیخ‌نشین نفتی که روی میلیاردها دلار پول بادآورده خوابیده و در ضمن می‌خواهد از شرایط خاص دوران رکود اقتصادی در غرب و در برخی کشورهای رقیبش مثل امارات عربی متحده برای ارتقای جایگاه منطقه‌ای و جهاني خود بهره ببرد، رشوه دادن به صورت مستقیم کاری ارزان و کم‌اثر محسوب می‌شود.
اگر قطری‌ها جام‌جهانی 2022 را به دست می‌آوردند که آوردند، صاحب موقعیت ویژه در جهان عرب و منطقه خاورمیانه چه به لحاظ اجتماعی و سیاسی و چه به لحاظ اقتصادی می‌شدند، مهم‌ترین هدف آنها این بود که خار چشم‌شان یعنی دوبی را که در همسایگی‌شان به عنوان یک قطب جهانی توریسم و تجارت شناخته می‌شد در روزگار بحران اقتصادی از موقعیتش خلع کنند و با یک رویداد بزرگ قطب دوبی را به دوحه منتقل کنند. این پروژه‌ای بود که ارباب تمام پروژه‌های دیگری که انگلیسی‌ها، آمریکایی‌ها، اسپانیایی‌ها، پرتغالی‌ها، کره‌ای‌ها یا استرالیایی‌ها برای به دست آوردن میزبانی جام‌های جهان 2018 و 2022 طراحی کرده بودند، شد و همانگونه که استراتژی قطری ارباب استراتژی‌های رقیب بود، رشوه‌های قطری هم باید ارباب رشوه‌ها می‌بود. بدین‌معنی که بن‌همام به نمایندگی از شیخ قطر، بن حمد آل‌ثانی، دست به یک مانور شاید نیم میلیارد دلاری زد که هدف آن خریدن کشورها و کنفدراسیون‌های بانفوذ بود نه‌فقط آرای شخصی رای‌دهندگان. در این راه آنها از لابی‌های سیاسی گسترده‌ای هم بهره بردند که هم لابی روسی و هم لابی آمریکایی را شامل می‌شد. لابی روسی به رهبری شخص پوتین، راه مذاکرات پشت پرده را به قطری‌ها نشان داد و حتی از آرای مشابهی که به نام روسیه و قطر ریخته شدند و همین‌طور جلسات خصوصی که در مکان‌های مشابه برگزار شدند می‌توان حدس زد که روس‌ها در کنار لابی‌گری برای میزبانی خود در جام 2018 مشغول لابی‌گری برای قطر 2022 هم بودند تا نه‌تنها میزبانی را از رقیب خود آمریکا بگیرند بلکه همکاری‌های نفتی‌شان را در حوزه خلیج‌فارس با قطر گسترش دهند اما لابی‌های آمریکایی بن‌همام از طریق جک وارنر بیشتر در سطح ورزشي انجام می‌شدند تا سیاسی چراکه ایالات متحده هنوز انگیزه‌ای جدی در عرصه فوتبال ندارد و با وجود تمایل دولت اوباما برای جبران شکست میزباني المپیک 2016 با میزبانی جام جهاني 2022، فدراسیون فوتبال آمریکا بازوهای چندان قدرتمندی حتی در داخل کنفدراسیون منطقه آمریکای‌شمالی و مرکزی ایجاد نکرده بود چه رسد به سایر نقاط جهان. در نتیجه این بن‌همان بود که با همدستی وارنر، رئیس کنکاکاف (کنفدراسیون فوتبال آمریکای شمالی و مرکزی) اقدام به تماس با رؤسای فدراسیون‌های این منطقه کرد، ضمن اینکه وارنر نایب رئیس فیفا هم بود و این امکان را داشت که به بسیاری از اعضای کمیته اجرایی فیفا و رؤسای فدراسیون‌های دیگر مناطق جهان دسترسی داشته باشد. علاوه بر این وارنر به عنوان معتمد سابق فدراسیون فوتبال آمریکا می‌توانست با خیانت به یانکی‌ها، آرای متحدان آنها را به نفع قطری‌ها برگرداند. همچنین او اهرم خوبی بود در دستان بن‌همام برای آنکه به موازات لابی قطری‌ها، لابی روس‌ها را هم به کنکاکاف و دیگر نقاطی که پوتین به آنها دسترسی نداشت گسترش دهد و از این طریق لابی‌های روسی را در نقاط کور بن‌همام به سود قطر فعال کند. بدین‌ترتیب آشکار می‌شود که 2 جام‌جهانی 2018 و 2022 با یک پروسه لابی تقریبا مشترک به دست آمده‌اند.
عاقبت عطش قدرت
در تمام این مدت سپ پلاتر چشم بر اتفاقات و بده‌بستان‌های زیر دستانش در هیات اجرایی بسته بود به این امید که نه‌تنها در پایان رای‌گیری به هدفش برای گسترش فوتبال به سرزمین‌های بکر و افزایش سود‌آوری فیفا از این طریق دست می‌یابد بلکه لابی تقریبا مشترک روسی‌ـ قطری او را به هدفش یعنی رایزنی برای ریاست فیفا برای چهارمین دوره متوالی می‌رساند. او از یک طرف می‌دانست که روس‌ها موفق شده‌اند در آخرین لحظات رای چونگ‌مونگ رقیب کره‌ای‌اش در انتخابات ریاست فیفا در سال 2011 را بزنند، چرا که پوتین در مذاکرات پنهانی با دولت کره جنوبی به آنها قول داده بود در صورت مجبور کردن چونگ مونگ به برگرداندن رای او از انگلستان به روسیه در انتخابات میزبانی جام‌جهانی 2018، در غائله کره‌شمالی از همسایه جنوبی‌اش حمایت خواهد کرد. چونگ مونگ، فرزند موسس کمپانی هیوندای، رئیس سابق فدراسیون فوتبال کره‌جنوبی و کسی بود که جام‌جهانی 2002 را به کره‌جنوبی آورد و در عین حال به عنوان رئیس حزب مردمی کره و رقیب بلاتر در انتخابات فیفا، صاحب انگیزه‌هایی قوی برای رسیدن به ریاست‌جمهوری کشورش یا ریاست فیفا محسوب می‌شد. با این حربه چونگ مونگ دست از سر بلاتر برداشت اما عطش قدرت بن‌همام تمام شدنی نبود. او پس از آنکه با بیش از 80میلیون دلار کمک بلاعوض به خولیو گروندونا قدیمی‌ترین رئیس فدراسیون فوتبال جهان (آرژانتین) به عنوان کمک به فوتبال كشور مارادونا و مسی و پس از خریدن کامل اعضای کنفدراسیون‌های فوتبال آمریکای‌شمالی و مرکزی، آفریقا و همچنین نفوذی که در کنفدراسیون آسیایی تحت ریاست خود داشت تصور می‌کرد، می‌تواند با وجود بهره گرفتن از فساد دستگاه بلاتر و چشم بر هم نهادن او در ماجرای میزبانی قطر، آنقدر قدرت پیدا کند که خود بلاتر را هم در انتخابات سال بعد دور بزند اما او این موضوع را به خوبی درک نکرده بود که این دستگاه فاسد را که او در آن به قدرت رسیده خود بلاتر چیده است. بلاتر در آخرین لحظات با قربانی کردن وارنر، نایب‌رئیس خود و تهدید بسیاری از اعضای کمیته اجرایی مثل گروندونا عملا بازوهای لابی بن‌همام را برید و با افشاگری کمیته انضباطی خود فیفا علیه آرای جام‌جهانی 2022 به نفع قطر، مرد سوییسی حتی حاضر شد برای در قدرت ماندن ناموس فیفا که اعتبار و صحت کارکرد آن باشد را هم بفروشد. حالا دریافتید چرا خردمندان توصیه می‌کنند برای درک کارکرد فیفا، تعقل را به فراموشی بسپارید؟