مسعود فراستی، منتقد باسابقه سینمای ایران که حالا با برنامه «هفت» به چهرهای آشنا نزد مخاطب عام هم بدل شده، مشهور است به صراحتلهجه و همین ویژگی باعث شده از سوی سینماگران و گاهی حتی از سوی همصنفان مورد انتقاد قرار بگیرد. فراستی در گفتوگویی با خبرآنلاین درباره سینمای ایران، سینماگران ایرانی، برنامه «هفت» و خودش صحبت کرده که بخشی از آن در ادامه میآید:
* ناصر تقوایی فیلمساز خوبی بود اما الان را نمیدانم. خب، او اخیرا فیلم نساخته که بتوانیم درباره آن حرف بزنیم. داریوش مهرجویی فیلمساز بدی است. فقط یک نصفه «اجارهنشینها» دارد. بیضایی «باشو غریبه کوچک» را دارد و... نمیآید دیگر... . ابراهیم حاتمیکیا 2 فیلم خوب «دیدهبان» و «مهاجر» را دارد. مجیدی هم 2 فیلم خوب دارد، «بچههای آسمان» و یک نصفه «رنگ خدا». اصغر فرهادی اصلا فیلمساز خوبی نیست. او بیخودی اسیر است و نمیداند چه میگوید و در خودش فرومیرود و چیز تازهای نمیگوید. بیشتر شعبدهبازی میکند تا فیلمسازی. کیمیایی هم «قیصر» و «گوزنها» را دارد و یک نصفه هم «داش آکل».
* «دیدهبان» مال سال 68 است و الان سال 90 هستیم. جدا از اینکه حرف «گزارش یک جشن» چیست و من آن را قبول دارم یا نه، این سوال مطرح میشود که چرا این فیلم به لحاظ تکنیکی عقب است؟ این نشان میدهد بین 68 تا 90، این آدم (ابراهیم حاتمیکیا) که به نظرم یکی از 3-2 نفری است که سینمای 30 سال اخیر را نمایندگی میکند، سینما ندارد و در مصاحبهاش در برنامه «راز» میگوید اصلا سینما مهم نیست و اگر من به حرف ملتهبی برسم حرفم را میزنم. آخر در چه مدیومی این حرف را میزنی؟ اگر حرفت جدی است باید فرم پیدا کند، تا وقتی که حرفی فرم پیدا نمیکند اصلا آن حرف را نداریم.
*«جرم» (مسعود کیمیایی) مساله نداشت. وقتی حرفی از طریق فرم به نتیجه نرسیده و درست مطرح نشده نشان میدهد که مساله نبوده است. آنچه من در اثر میبینم شامل این مساله نیست، نوع روایت شما این دغدغه و مساله را منتقل میکند. فیلمساز این مساله را ندارد و به همین دلیل آن لغت را به کار بردم. این نه انتقامجویی بود نه چیز دیگری. حس من این بود که او با مساله نداشتهاش حال میکند.
* تصور میکنید در سینمای دنیا همه در شرایطی ایدهآل کار میکنند؟ هیچکاک همه فضای لازم را برای بیان دیدگاهش داشت؟ تهیهکننده به او میگفت این بازیگر و این ماجرا نه و او همه این تحمیلها را در بافت اثر میآورد؛ هنرمند یعنی این. هنرمند دنیایی دارد و به مدیوم خود هم تسلط دارد. یا جان فورد؛ وقتی تهیهکننده 15 صفحه از فیلمنامه را حذف میکند، او به گونهای فیلم را میسازد که این حذفها وارد بافت اثر شود.
*ما اینجا لوس بار آمدهایم. من از حاکمیت دفاع نمیکنم اما میخواهم وضعیتمان را درک کنیم. پول فیلمسازی ما که متعلق به دولت است، سر ممیزی را هم به راحتی میتوان کلاه گذاشت، پس دیگر چه میخواهیم. باید در پر قو باشیم؟ ماشین آخرین سیستم زیر پایمان باشد؟ دفترهای یکی از این آقایان به حدی اولترامدرن است که نمیتوانیم باور کنیم. تازه این یکی از دفترهای او است. من مخالف رفاه نیستم اما 2 چیز با هم جمع نمیشود؛ وقتی این رفاه از حدی بگذرد دیگر چیزهایی را در خود حل میکند، وقتی کسی رفاه را انتخاب میکند و حرف مرا میزند دیگر نمیتوانم بپذیرم. اگر تو اهل این داستانی خسارت بپرداز، هیچچیزی مجانی داده نمیشود. آقایان خسارتی نمیپردازند و تاوانی برای آنچه ادعا میکنند نمیدهند و حتی برعکس هزار جور میخورند و حالا جلوی دوربین میآیند و حرف دیگری میزنند.
*وقتی «اخراجیها» را دیدم هیچ توقعی از آن آدمی که میدانستم کیست، نداشتم. سیستم نگاه من به فیلمها توام با توقع نیست و هنوز هم منتظرم از آدمی که شاید از او خوشم نیاید اثری ببینم که بپسندم. وقتی فیلم آخر آقای کیارستمی را دیدم با اینکه جزو مخالفهای او هستم از اینکه میخواهد قصه بگوید خوشحال شدم. چه خوب بالاخره میخواهد قصهای بگوید. من این آمادگی را داشتم که به آقای کیارستمی بگویم خوشحالم از اینکه مسیر را عوض کردی و فیلم قصهگو میسازی. من با صاحب «اخراجیها» نه آشنایی زیادی داشتم و نه آبمان در یک جوی میرفت. لکنتهای فیلم را دیدم، توشاتهای غلط اما فیلم مرا جلو برد تا به یک صحنه رسیدم، یک نمای طولانی کافیه در آن لحظهای که من دفاع کردم؛ آن نمایش بشین و پاشوی معروف که دوربین بالا میرود. اینکه این دوربین چقدر آگاهانه بالا رفته نمیدانم اما رفته بالا. آن سایهها، آن صحنه و آن حرکت دوربین را دیدم و آن صحنه جمعبندی عالی است که یعنی آقایان همگی خراب کردید، همه بشینید و پاشید. این حرف با فرم در آن نما مطرح شده است و باقی فیلم هیچ. اینکه میتواند با برخی تابوها شوخی کند و در سینمای جنگ بگوید افراد دیگری هم حضور دارند برای من مهم است. من اخراجیام، احساس میکنم با این اخراجیها همسرنوشت هستم. این شاید مهمترین دلیل فروش فیلم است، در «اخراجیها- 2» هم تا حدی هست و در «اخراجیها- 3» دیگر فاجعه است که این را اعلام کردم. در «دارا و ندار» هم گفتم فاجعه است، حرف دهنت را نمیفهمی و بازی درمیآوری.
* برنامه «هفت» مثل کتابی که من درآوردهام نیست. در این کتاب هرکاری که دوست داشته باشم میتوانم انجام دهم. هیچ متن من تا حالا ویرایش و سانسور نشده است. «هفت» برنامه من نیست و برنامه آدم دیگری است. من عادت ندارم نان کسی را آجر کنم، دوم اینکه در برنامه «هفت» آزادی قلم و کاغد و تبدیل آن را به یک اثر ندارم. این مدیومی است که تا حدی مرا تحمل میکند.
*مساله من این است که آدمهایی که میبینند درک کنند فراستی اینجا را کوتاه آمد یا اینجا را ادامه میدهد؛ مهم این است که بحث ادامه پیدا میکند. اگر بخواهم اسیر حرفهای اینها شوم که دیگر نقد از بین میرود. در برنامه دوم «اخراجیها- 3» به طور واقعی بعد از 60 برنامه به مدت
3 دقیقه عصبانی شدم، چون او (دهنمکی) داشت انگ سیاسی میزد.
* من فکر میکنم یکی از دلایلی که سینمای ما وضع اسفبار امروز را دارد، نبودن نقد است. اینجا ما تمرین نقد میکنیم و این مستقل از اینکه چی گفته میشود، به نفع جامعه است و وقتی به نفع جامعه است به نفع سینما هم هست. من جزو دلسوزترین آدمهای این سینما هستم، برای اینکه نقدش میکنم. نقد میکنم و عقیده خودم را میگویم و آماده تصحیح عقیدهام هم هستم.
* اگر قرار نبود من این فیلمها را برای «هفت» نقد نکنم آنها را نمیدیدم و همان 3 دقیقه دیدن برایم کفایت میکرد اما برای «هفت» کامل میبینم. علت پرسیدن اسم بازیگران هم این است که اسم آنان یادم نمیماند، این اسامی را در ذهنم پس میزنم. این عیبم هست یا نه نمیدانم. از میان بازیگران جمشید مشایخی در یادم هست و عزتالله انتظامی و پرویز پرستویی
و 10 نفر دیگر.