انتشار خبر دستگیری چند نفر از مستندسازان همکار با شبکه BBC، واکنش‌های مختلفی در محافل سینمایی و غیرسینمایی به‌وجود آورد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاران این شبکه و شبکه‌های همسو را معاند خواند. خانه سینما در بیانیه‌ای ضمن حمایت از مستندسازان، بر وضع قانونی جدی در این‌باره تاکید کرد. علیرضا سجادپور هم در جواب این بیانیه عنوان کرد قانون در این‌باره شفاف است و 2 دهه است که وجود داشته. سینماگران هم به نوبه خود همکاری با BBC و رسانه‌های بیگانه را محکوم و آن را خیانت به میهن عنوان کردند.
اجازه فروش فیلم
به شبکه‌های معاند را نداشتند
در جواب بيانيه خانه سينما روز گذشته مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی گفت: قانون فروش فیلم به شبکه‌ها 2 دهه است وجود داشته و به وضوح مشخص است که مستندسازان اجازه فروش فیلم‌هایشان به شبکه‌های غیرمجاز و معاند با نظام جمهوری اسلامی را نداشته و ندارند. علیرضا سجادپور در گفت‌وگو با فارس درباره تنظیم آییننامه جدید پخش مستندها از شبکه‌های ماهواره‌ای گفت: پس از صحبت‌های آقای شمقدری در مراسم افطاری مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، گروهی را برای تنظیم آییننامه جدید مشخص کردیم که کارشناسی‌های لازم صورت گیرد و آیین‌‌نامه‌ای جامع و کامل ارائه شود. البته قانون در این باره کاملا روشن است و هیچ ابهامی وجود ندارد. وی تاکید کرد: در واقع قانون فروش فیلم‌های مستند به شبکه‌های ماهواره‌ای غیرمجاز حدود 2 دهه است به صورت روشن و واضح وجود داشته و هیچ مشکلی در این‌باره نبوده است. البته در دهه اخیر میزان ارتباطات بالاتر رفته و با توجه به شرایط روز آییننامه تدوین می‌شود و بزودی به معاون سینمایی و وزیر ارشاد ارائه خواهد شد. وی درباره حمایت از مستندسازان در ساخت آثارشان و اختصاص بودجه به آثار مستندسازان توضیح داد: آثار مستند از سوی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی مورد حمایت قرار می‌گیرد که زیرمجموعه معاونت است. سجادپور در پاسخ به این سوال که بر اساس آنچه در «بیانیه اخیر خانه سینما» آمده است، «آیا مستندسازان نیاز مالی داشتند که فیلم‌هایشان را به شبکه ماهواره‌ای BBC ارائه داده‌اند یا خیر» گفت: من در این باره اطلاعی ندارم اما قانون به وضوح مشخص است که مستندسازان اجازه فروش فیلم‌هایشان به شبکه‌های غیرمجاز و معاند با نظام جمهوری اسلامی را نداشته و ندارند. وی درباره زمان ارائه آییننامه جدید پخش فیلم‌های مستند گفت: زمان مشخصی را نمی‌توانم در این باره اعلام کنم زیرا این نوع کارها نیاز به کارشناسی دقیق و آماده‌سازی آییننامه و ارائه به معاونت و وزیر دارد که زمان خاصی را نمی‌توان برای ارائه آییننامه جدید معین کرد.
همکاری با شبکه‌های سیاسی اشکال دارد
محمد خزائی از تهیه‌کنندگان سینما هم در این باره معتقد است: یکسری شبکه‌های تلویزیونی با گرایش سیاسی وجود دارند که قطعا همکاری با این شبکه‌ها اشکال دارد. تهیه‌کننده «قلاده‌های طلا» در گفت‌وگو با خبرگزاری سینمای ایران گفت: شبکه‌های سیاسی و ضدانقلاب شبکه‌هایی مشخص شده هستند و همکاری با این شبکه‌ها طی چارچوبی که مشخص شده غیرقانونی است. وی افزود: آنچه در این باره اهمیت دارد تدوین قانون حق رایت است که باید رعایت شود و متاسفانه در ایران سیستمی برای مقابله با شبکه‌هایی که بدون حق رایت فیلم سینمایی را اکران می‌کنند وجود ندارد و این مساله به سینمای ایران لطمه می‌زند. خزائی با اشاره به اینکه در هیچ جای دنیا مرسوم نیست با شبکه‌هایی که حق رایت را رعایت نمی‌کنند برخورد نشود، خاطرنشان کرد: حق رایت در هر محصول فرهنگی یک قانون بین‌المللی است و همه مستلزم رعایت این قوانین هستند. وی در ادامه تصریح کرد: اگر سیستمی به وجود بیاید که با این متخلفان مقابله شود و شکایت رسمی صورت گیرد موجب می‌شود قانون کپی‌رایت به شکل اجرایی شکل بگیرد.
قوانینی که یک حرفه‌ای آن را رعایت می‌کند
بیژن شکرریز، تهیه‌کننده سینما و تلویزیون هم معتقد است: سینماگران جوان باید بدانند که اگر هدفشان از فیلمسازی این است که برسر زبان‌ها باشند، بی‌شک با مشکل مواجه خواهند شد. هنرمندان باید با اندیشه، نگاه‌های سیاسی خود را جلوی دوربین ببرند، منتها قوانینی وجود دارد که باید آنها را رعایت کرد. شکرریز با بیان این مطلب اظهار داشت: همیشه خط قرمزهایی در تلویزیون، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت سینمایی برای همه هنرمندان فیلمساز یا مستندساز وجود داشته که باید بر اساس آن فیلم بسازند. وی تصریح کرد: متاسفانه این روزها برخی از مستندسازان آثار مختلفی را ساخته و برای حضور در جشنواره‌های سینمایی در دنیا ارسال می‌کنند. باید بدانیم چنین جشنواره‌ها یا شبکه‌های ماهواره‌ای همیشه آماده پررنگ کردن حضور فیلم‌هایی هستند که توانایی سیاهنمایی از کشوری مانند ایران را داشته باشد. وی با اشاره به اینکه مگر هنرمندانی مانند اصلانی، طیاب یا رزاق کریمی نمی‌توانند فیلم ساخته و آن را به شبکه‌های ماهواره‌ای برای نمایش بدهند، ابراز داشت: این گروه از هنرمندان دچار مشکلاتی از این قبیل نمی‌شوند، چرا که هیچگاه دچار شتاب‌زدگی نشده‌اند. اصلانی یا طیاب زمانی که اسکویی‌ها رمز و راز سینما را نمی‌دانستند، فیلمسازی می‌کردند. کارگردان فیلم مستند «مردان خدا، حیات عقل» افزود: چرا هنرمندان بزرگ مستندساز یا سینمای بلند هنوز در جایگاه خود قرار دارند و اگر جایزه‌ای را از جشنواره‌ای بین‌المللی دریافت می‌کنند، هیچ حرف و حدیثی پشت آن وجود ندارد، در واقع این هنرمندان می‌دانند که قوانینی وجود دارد که اگر بخواهند فیلم بسازند، آن را باید رعایت کنند. شکرریز گفت: بسیاری از مستندسازان شایسته کشور که در دنیا نیز مطرح هستند، یا فیلم نمی‌سازند یا اگر فیلم می‌سازند سعی می‌کنند قوانین را به خوبی رعایت کنند. وی اظهار داشت: یک فیلمساز در حالی که باید نگاه فیلمسازی خود را داشته باشد باید مسائل امنیتی و اجتماعی خود و کشور خود را رعایت کند. فیلمساز باید برای کار خود اندیشه داشته باشد و بر اساس آن دست به تولید فیلم بزند. به نوبه خود از اینکه تعدادی از فیلمسازان جوان بنا به دلایلی دستگیر شده‌اند متاسفم اما قبل از هرکاری باید بدانیم برای کجا می‌خواهیم فیلم بسازیم و چه می‌خواهیم بگوییم. کارگردان مجموعه مستند «مردان خدا» تصریح کرد: ما هنرمندانی مانند کیومرث درمبخش در بین مستندسازان خود داریم که فیلمی درباره ترکمن‌ها می‌سازد و شبکه‌ای مانند BBC آن را پخش می‌کند و هیچ مشکلی برای کسی ایجاد نمی‌شود. وی ابراز داشت: سینماگران جوان باید بدانند که اگر هدفشان از فیلمسازی این است که برسر زبان‌ها باشند، بی‌شک با مشکل مواجه خواهند شد. هنرمندان باید با اندیشه نگاه‌های سیاسی خود را جلوی دوربین ببرند.
هنرمندان برای خود خط قرمز داشته باشند
ابراهیم اصغری، کارگردان سینما و تلویزیون هم در این‌باره می‌گوید: نباید دنبال قوانین و ممیزی‌هایی از سوی دولت باشیم بلکه هنرمندان نیز باید برای خود قوانین و خط قرمزهایی را تعریف کنند تا دچار مشکلات مختلفی نشوند. اصغری با بیان این مطلب اظهار داشت: سینمای مستند یک سینمای متفاوت است که زبان آن در سراسر دنیا قابل فهم است، این نوع از سینما به عنوان یک رسانه می‌تواند با قدرت عمل کند، به همین دلیل برای توسعه این رسانه در دنیا، نیازمند یک قانون مشخص و شفاف هستیم. وی تصریح کرد: این نوع از سینما، رسالتی کاملا متفاوت داشته و می‌تواند فرهنگ ایران و بعد از انقلاب را به جهانیان نشان دهد. وجود یک قانون شفاف می‌تواند شرایطی را فراهم کند که ما بتوانیم در صدور انقلاب خود به جهانیان از طریق سینمای مستند موفق عمل کنیم. این تهیه‌کننده با اشاره به اینکه برخی از مستندسازان آثار خود را به شبکه‌های مختلف می‌دهند و این نوع شبکه‌ها بر اساس سیاست‌هایی که دنبال می‌کنند ممکن است به اصل فیلم و پیام آن آسیب برسانند، ابراز داشت: نباید به دنبال قوانین و ممیزی‌هایی از سوی دولت باشیم بلکه هنرمندان نیز باید برای خود قوانین و خط قرمزهایی را تعریف کنند تا دچار مشکلات مختلفی نشوند. وی افزود: متاسفانه پشت برخی آثار مستندی که در شبکه‌های خارج از کشور پخش می‌شود، مقاصد دیگری وجود دارد که نه‌تنها برای اعتلای جمهوری اسلامی ایران مفید نبوده بلکه مخرب نیز هست. البته بسیاری از آثار مستند در این شبکه‌ها پخش می‌شود و هیچ مشکلی هم پیش نمی‌آید و کسی نیز مورد اتهام قرار نمی‌گیرد چرا که در راستای معرفی ایران عمل کرده و بسیار هم با استقبال مخاطب ایرانی و غیرایرانی قرار گرفته است. تهیه‌کننده «شور شیرین» گفت: همیشه به فیلمسازان توصیه می‌کنم اگر می‌خواهند اثری را برای نمایش به شبکه‌ای ارائه دهند، اهداف سیاسی که در شبکه مورد نظر دنبال می‌شود را بدانند. در واقع بسیاری از شبکه‌های سیاسی، اثر هنرمند را گرفته و آن را بر اساس اهداف سیاسی خود پخش می‌کنند، این نوع نمایش سبب می‌شود نه‌تنها پیام اصلی اثر به درستی انتقال پیدا نکند، بلکه پیامی کاملا متفاوت را ارائه دهند.
همه می‌دانند نباید خیانت کرد
فرج‌الله سلحشور هم در این باره می‌گوید: هر انسانی می‌فهمد که نباید به ناموس دیگری یا به مملکتش خیانت کند و با شبکه‌هایی که مطالبی علیه کشورش منتشر می‌کنند، همکاری کند. کارگردان «یوسف پیامبر(ع)» افزود: در ذات و فطرت هر انسانی باید دفاع از کشور وجود داشته باشد. هر انسانی می‌فهمد که نباید به ناموس دیگری یا به مملکتش خیانت کند و با شبکه‌هایی که مطالبی علیه کشورش منتشر می‌کنند، همکاری کند. وی ادامه داد: حدود 9ماه است که در 6 کشور اسلامی خون و خونریزی است و مردم علیه استعمار به‌پا خاسته‌اند، چطور خانه سینما تا به حال یک کلمه از این افراد بی‌گناه حمایت نکرده‌است اما از چند مستندساز که علیه کشور خود فعالیت کرده‌اند حمایت می‌کند. سلحشور با بیان اینکه خانه سینما برای این مملکت نیست، تاکید کرد: خانه سینما سنگری علیه ایران است و اتاق جنگ فرهنگی دشمن علیه ایران است و نشان می‌دهد هر جا اقدامی علیه ایران باشد خانه سینما حضور دارد و هر جا به نفع اسلام و مردم باشد سکوت می‌کنند. به گفته این کارگردان سینما، همکاری با شبکه‌هایی که قصد مبارزه با ایران را ندارند و اقدامی علیه مملکت و اعتقادات ایران انجام نمی‌دهند خوب است اما با شبکه‌هایی که شناخته شده هستند و علیه ایران کار می‌کنند درست نیست. سلحشور در ادامه تصریح کرد: این یک مطلب کلی است و این موضوع که نوع همکاری اعلام شود و قانونی گذاشته شود حاشیه است؛ انسانی که تعهدی نسبت به مملکتش دارد نیازی به این قوانین ندارد.