جشنواره موسیقی مقاومت 2 دوره برگزاری را پشت سر گذاشته و در آستانه برپایی سومین دوره است. با توجه به اینکه دبیری سومین دوره برعهده شماست به مهم‌ترین وجوه افتراق این دوره با دوره‌های پیشین اشاره کنید.
ما در سومین دوره از این جشنواره سعی کرده‌ایم به بعد بین‌المللی آن بپردازیم. در واقع مهم‌ترین تفاوت این دوره با دیگر دوره‌ها نیز اضافه شدن بخش بین‌الملل به جشنواره است. در حال حاضر همه کشورهای خاورمیانه و اسلامی در حال تحول هستند. به نظر می‌رسد یکی از مسائلی که می‌تواند دستمایه خوبی برای جشنواره مقاومت در نظر گرفته شود، ابعاد پایداری این ملت‌ها در برابر طاغوت‌های زمان خویش است. روی این اصل به دلیل همدلی و داشتن سابقه مقاومت و پایداری در برابر دشمنان توانستیم با این کشورها به همکاری بپردازیم و در بخش بین‌الملل جشنواره از آثار حماسی آنها استفاده کنیم. جشنواره‌هایی از این دست می‌توانند به عنوان سلاح برنده‌ای در برابر دشمنان محسوب شوند و یادآور کسانی باشند که در برهه از تاریخ در برابر ظلم و جور ایستادگی کرده‌اند. بنابراین فکر کردیم ضرورت دارد بیش از هرچیز به پررنگ کردن بخش بین‌الملل جشنواره موسیقی مقاومت بپردازیم و تصور می‌کنم موفق هم شده‌ایم؛ موفق از این جهت که توانسته‌ایم به گردآوری آثار حماسی مطلوب با ملودی‌های خوب از کشورهای اسلامی بپردازیم. اگر بخواهم به دیگر تفاوت این دوره از جشنواره با دوره‌های پیشین اشاره کنم باید بگویم امسال علاوه بر پررنگ کردن بخش بین‌الملل سعی کرده‌ایم از پیشکسوتان موسیقی حماسی که طی سال‌های گذشته به ارائه آثار ماندگاری پرداخته بودند در این جشنواره دعوت کنیم. البته برخی از این هنرمندان به رحمت خدا رفته‌اند اما در مجموع از کسانی که در قید حیات هستند در این جشنواره دعوت کرده و تجلیل می‌کنیم. این هنرمندان کسانی بوده‌اند که در زمینه موسیقی مقاومت آثار خوبی به جا گذاشته‌اند و تجلیل از آنها موجب همدلی و تجدیدخاطره می‌شود. نکته‌ای که باید به آن توجه کرد این است که امروز در معرض تهاجم فرهنگی قرار داریم و بی‌تردید وجود چنین جشنواره‌هایی اگر به شکل مداوم برگزار شود، می‌تواند در برابر هجمه تولیدات تهاجم فرهنگی ایستادگی کند.
امروز چیزی نزدیک به 33 سال از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد اما جشنواره موسیقی مقاومت تازه در آستانه سومین دوره برگزاری است. به نظر شما چرا اینقدر دیر به فکر برپایی این جشنواره افتاده‌اند؟
در اینکه در زمینه موسیقی مقاومت در مقایسه با دیگر گونه‌های موسیقی کم‌کار بوده‌ایم حرفی نیست. در عین حال مشاهده می‌کنیم که مسؤولان فرهنگی و هنری همیشه در صحبت‌هایشان می‌گویند ما هرچه داریم از فرهنگ و هنر انقلاب داریم اما متاسفانه در عمل به این مساله توجهی نمی‌شود و عملا می‌بینیم نه‌تنها سرمایه‌گذاری در این زمینه انجام نشده که از کمبود کنسرت‌هایی با موضوع موسیقی مقاومت رنج برده‌ایم. طی سال‌های گذشته به موسیقی مقاومت نه‌تنها توجهی نشان داده نشده بلکه درباره آن تبلیغ و اطلاع‌رسانی نیز نشده است اما جالب است که به محض برپایی یک کنسرت پاپ، سطح شهر مملو از تبلیغات برای این کنسرت می‌شود اما درباره موسیقی مقاومت هیچ‌وقت چنین تسهیلاتی وجود نداشته است. این غفلت در حالی اتفاق می‌افتد که تضعیف موسیقی انقلاب به نوعی تضعیف نظام به‌شمار می‌رود. معتقدم با اهمال در این حیطه دل دشمنان را شاد می‌کنیم. هنر همواره دارای ابعاد مختلفی بوده است و موسیقی یکی از این ابعاد به‌شمار می‌رود. امروز همه کشورهای دنیا برای موسیقی مملکت خود سرمایه‌گذاری می‌کنند و این امری انکارناپذیر است، بنابراین جای آن است که ما نیز در این حیطه به انجام عملکردهای پررنگ‌تری بپردازیم.
در جشنواره بین‌المللی موسیقی مقاومت سعی شده از گروه‌های مختلف در سراسر ایران که دارای نغمه‌ها و به طور کلی آثار حماسی هستند دعوت شود. انتخاب این گروه‌ها معمولا بر اساس چه معیاری صورت می‌گیرد؟
در این ارتباط از گروه‌های فولکلوریک و آیینی استفاده کرده‌ایم که از نقاط مختلف کشور در این زمینه کمک گرفته‌ایم. من همیشه بر این باور بوده‌ام که زیربنای موسیقی ما همواره بر پایه موسیقی فولکلور و آیینی بوده است. به عنوان مثال بارها با این مساله مواجه شده‌ایم که حین برگزاری کنسرت‌هایی از کردستان یا دیگر مناطق در خارج از کشور، این کنسرت‌ها با استقبال زیادی مواجه شده‌اند. برای کشورهای دیگر نه‌تنها این نوع موسیقی اصیل، سازهایی چون تنبور، سه‌تار، سرنا، دهل و... با استقبال از سوی خارجی‌ها مواجه می‌شود، حتی دیده شده که در پایان کنسرت‌ها، آنها آمده‌اند و با این سازها عکس انداخته‌اند بویژه درباره نی که خیلی مشتاق هستند بدانند این صدای زیبا و دلنشین چطور از این ساز خارج می‌شود. پس می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که موسیقی ایرانی از جذابیت‌های کافی نزد مخاطبان جهانی برخوردار است. ما در سومین دوره از جشنواره موسیقی مقاومت سعی کرده‌ایم از ارکستر سمفونیک نیز استفاده کنیم. شاید به این خاطر که در ارکستر سمفونیک سازهای سنتی، کلاسیک و ... به چشم می‌خورد و ما قصد داشتیم از این تنوع در جشنواره امسال بهره بگیریم. حتی امسال از ارکستر سمفونیک صدا و سیما که متشکل از گروهی 50 نفره است نیز کمک گرفته‌ایم.
با توجه به اینکه یکی از هنرمندان پیشکسوت در زمینه موسیقی حماسی هستید وضع ساخت موسیقی انقلابی را چطور ارزیابی می‌کنید و اصولا آهنگسازان به ساخت چنین قطعاتی چقدر گرایش دارند؟
مسلما آهنگسازانی که در این حیطه مشغول به کار هستند اندک و انگشت‌شمارند. دلیلش هم این است که ما در این زمینه کم کار کرده‌ایم. من برای شما جشنواره موسیقی فجر را مثال می‌زنم که تا امروز چیزی نزدیک به 30 دوره از آن برگزار شده اما واقعا از دل این جشنواره آنچه باید به دست نیامده است. در این جشنواره که هرساله عنوان بین‌المللی را همراه دارد، از گروه‌های خارجی برای ارائه اثر دعوت می‌شود اما هیچ‌وقت طی این سال‌ها بخشی به موسیقی مقاومت اختصاص داده نشده است. آن اوایل که در کشاکش پیروزی انقلاب اسلامی قرار داشتیم و شروع به خواندن می‌کردیم، خودمان هم نمی‌دانستیم باید چه نوع موسیقی‌ای را انتخاب کنیم. به تدریج هنرمندان و آهنگسازانی چون آقای راغب، میرزمانی، مرحوم ملکی، فریدون شهبازیان، مرحوم میرزاده و ... که برای موسیقی انقلاب کار می‌کردند این وادی را نظم و ترتیب بخشیدند. ما هم آمدیم از شعارهایی که مردم در آن زمان می‌دادند در کارمان الهام گرفتیم. نکته جالب در این باره این بود که اغلب شعارهای مردمی دارای ملودی‌های زیبایی بودند. به عنوان مثال قطعه «گلبانگ آزادی» از دل همین شعارهای مردمی بیرون آمد که نتیجه‌اش تداوم این آهنگ و پخش هر روزه آن پیش از اخبار ساعت 2 بعدازظهر با کلام امام خمینی(ره) شده است.
احساس شخصی شما در آن زمان چگونه بود؟
با عشق و علاقه وصف‌ناپذیری کار می‌کردیم. آن موقع خانه‌ام در خیابان ایران بود و تا مدرسه علوی که امام خمینی(ره) در آن زمان آنجا ساکن بودند راه زیادی نبود. من در خیابان ایران صحنه‌هایی را دیدم که هرگز نمی‌توانم برای شما و خوانندگان روزنامه‌تان توصیفش کنم؛ صحنه‌هایی که به واسطه عشق و شور و شوق مردم شکل گرفته بود. شما تصور کنید از سر خیابان ایران تا مدرسه علوی 10 دقیقه بیشتر راه نبود اما در آن زمان، مردم برای اینکه بتوانند امام را ملاقات کنند نزدیک به 3 ساعت طول می‌کشید تا از عرض این خیابان عبور کنند. در آن زمان ما با موسیقیدان‌ها تبادل‌نظر کرده و شعارهای مردم را به موسیقی مبدل می‌کردیم. البته در این بین شاعرانی چون حمید سبزواری، مرحوم شاهرخی و مهرداد اوستا، علی معلم‌دامغانی، مشفق‌کاشانی و ... به سرودن اشعار زیبایی درباره انقلاب پرداختند. به هر حال این پیروزی‌ها هرگز آسان به دست نیامد، چنانچه خود امام خمینی(ره) نیز بارها به این مساله اشاره کردند که اگر می‌خواهیم این پیروزی بماند باید وحدت کلمه را حفظ کنیم همان‌طور که تاکنون نیز حفظ شده است.
مشکلی که درباره موسیقی حماسی وجود دارد این است که این نوع موسیقی در اغلب موارد مناسبتی و محدود به ظرف زمانی خاصی می‌شود و بعد هم به فراموشی سپرده می‌شود.
نکته‌ای که شما به آن اشاره کردید یکی از مهم‌ترین آسیب‌های جدی است که می‌توان از آن نام برد. این محدود ماندن به یک مقطع زمانی در حالی صورت می‌گیرد که اصلا بین این نوع موسیقی و موسیقی حماسی نباید تفاوتی ایجاد شود. مثلا آهنگی که من سال‌ها پیش درباره شهید مطهری خواندم تنها باید به یک برهه زمانی محدود شود؟ یا این «گلبانگ آزادی» یا «شهیدان خدایی» و... اینها قطعاتی هستند که هنوز بعد از گذشت سال‌ها جریان دارند و از پویایی‌ای که باید نزد مردم برخوردار هستند. در لابه‌لای صحبت‌هایم هم به این مساله اشاره کردم که امروز در معرض موسیقی مبتذل قرار داریم؛ موسیقی‌ای که دارای شعرهای سخیفی است و باید واقعا فکری درباره این مساله شود. این نوع موسیقی می‌تواند روح و جسم جوانان را مسموم کند. چند وقت پیش یکی از اقوامم در بیمارستان مدرس بستری بود و من تا 4-3 صبح بر بالینش بودم. در آن شب دیدم که چقدر در طول شب جوانان مصدوم از پا و نخاع و دیگر اعضای بدن می‌آوردند که بر اثر تصادف به این حال و روز افتاده بودند. علت را جویا شدم، گفتند به خاطر گوش دادن و محو شدن آهنگ‌های تکنو در ماشین. خب! به این شکل باید به شکل اصولی برای جلوگیری از این نوع موسیقی مبتذل و زیرزمینی به فرهنگسازی پرداخت. من در سومین دوره از جشنواره موسیقی مقاومت برای نخستین‌بار این پیشنهاد را مطرح کرده‌ام که یک فراخوان عمومی در سراسر کشور منتشر شود و از رهگذر انتشار این فراخوان، جوانانی که در خود استعداد موسیقی حس می‌کنند را بپذیریم، استعدادیابی کنیم و به حمایت از این جوانان بپردازیم و در خلال این حمایت مسائل آموزشی را تبیین کنیم. باید به این نکته توجه کرد که موسیقی باید طوری باشد که روح انسان را صیقل بزند و او را از هر جهت متعالی کند.
آقای گلریز! موسیقی امروز مثل بچه‌ای است که به دلیل نیافتن نیازهای خود در خانواده لاجرم به جامعه پناه می‌برد. حالا جامعه یا او را به انحراف می‌کشاند و آدرس غلط به او می‌دهد یا اینکه بچه نیازهای خود را می‌یابد. تصور می‌شود در موسیقی امروز آن نیازها در موسیقی برآورده نمی‌شود و جوانان به دلیل مواجه شدن با فقر ریتم سراغ موسیقی‌های زیرزمینی می‌روند، نظر شما چیست؟
من فکر می‌کنم مهم‌ترین کاری که می‌شود در این میان انجام داد، این است که سطح ذائقه جوانان را با فرهنگسازی ارتقا دهیم. شما تاکنون دیده‌اید که برنامه‌ای در صدا و سیما بگذارند که موضوعش موسیقی باشد؟ خب وقتی از داشتن چنین چیزهایی برخوردار نیستیم، چطور می‌توانیم انتظار داشته باشیم جوانان به سمت موسیقی اصیل ایرانی جذب شوند. اتفاق ناخوشایندی که متاسفانه شاهد آن هستیم این است که نمی‌توان در برابر تکنولوژی ایستاد و تهاجم فرهنگی و هجمه‌ای از آهنگ‌های لس‌آنجلسی و زیرزمینی همواره ما را در محاصره خود قرار می‌دهند. تنها کاری که در این زمینه می‌توان انجام داد این است که باید موسیقی خودمان را تقویت کنیم. ببینید، تا 3 سال گذشته هیچکس کمربند نمی‌بست اما امروز می‌بینیم به مدد سرمایه‌گذاری و بسترسازی فرهنگی و همین‌طور اطلاع‌رسانی‌های روزمره و ارائه آمار از تصادفات ناشی از نبستن کمربند این امر چقدر بهبود پیدا کرده و مردم موقع رانندگی حتما از کمربند استفاده می‌کنند. درباره موسیقی هم باید چنین کاری صورت بگیرد. ضرورت دارد که صاحب‌نظران روی موسیقی کار کنند و درباره آن در صدا و سیما صحبت و بحث شود، آثار روانی موسیقی زیرزمینی بر جوانان بررسی شود تا بتوانیم از رهگذر چنین فعالیت‌هایی به گسترش موسیقی سالم و اصیل ایرانی بپردازیم. به خاطرم هست در زمان پیروزی انقلاب من به عنوان خواننده همراه شاعر و آهنگساز نزد امام خمینی(ره) رفتیم. زنده‌یاد حاج‌احمد ما را به ایشان معرفی کردند و گفتند او خواننده آهنگ شهید مطهری است. دقیقا خاطرم هست حضرت امام آن زمان ما را دعا کردند و چند بار فرمودند: در پناه خدا و اسلام. ایشان بر همه چیز اشراف داشتند و واقعا یکی از نوابغ جهان اسلام به‌شمار می‌رفتند. امروز شما نگاه کنید، بیشتر کسانی که موسیقی زیرزمینی گوش می‌دهند دچار ضعف اعصاب هستند در حالی که موسیقی باید مایه آرامش خاطر باشد.
وقتی جنگ شروع شد نسل دهه 50، 8 سال جنگ ایران و عراق را تجربه کردند. نسل دهه 60 که کوچک‌تر بودند جنگ را به عنوان یکی از خاطرات کودکی خود می‌دانند اما نسل دهه 70 به معنی واقعی چیزی از جنگ نمی‌دانند و طبعا درباره موسیقی حماسی هم اطلاع درستی ندارند. به نظر شما پیوند بین موسیقی حماسی و این نسل چطور برقرار می‌شود؟
سوال بجایی بود. ببینید، یکی از دوستان موسیقیدان ما چندی پیش برای یک مسافرت کاری به انگلستان رفته بود و تعریف کرد در آنجا موسیقی جنگ دوم جهانی را می‌گذاشتند و از نسل گذشته تا امروز به آن افتخار می‌کردند. پس می‌توان این‌طور نتیجه گرفت که موسیقی حماسی و انقلابی اساسا به مثابه یک میراث محسوب می‌شود و موجب افتخار همه نسل‌هاست. شما نگاه کنید، سرود ایران در هر برهه‌ای از زمان و برای هر نسل و رنج سنی که پخش شود، می‌تواند او را تحت‌تاثیر خود قرار دهد اما مساله‌ای که درباره این نوع موسیقی وجود دارد این است که موسیقی انقلاب قطعا نیازمند تبلیغات و سرمایه‌گذاری است. شما نگاه کنید فیلم «مختارنامه» که تا چندی پیش از تلویزیون پخش می‌شد، چقدر به واسطه اطلاع‌رسانی و سرمایه‌گذاری توانست ابعاد پررنگ‌تری نزد مخاطب به خود بگیرد یا همین‌طور فیلم «امام علی(ع)». بنابراین چنین حیطه‌هایی صددرصد احتیاج به سرمایه‌گذاری کلان دارند. موسیقی انقلاب موسیقی‌ای است که هر کشوری به آن افتخار می‌کند. چرا ما نکنیم؟! پس معلوم است که ما در این زمینه کم‌کاری کرده‌ایم. یک مثال در این ارتباط برایتان بزنم. وقتی صحبت از برگزاری جشنواره موسیقی مقاومت می‌شود، مشاهده می‌کنیم یک عده از هنرمندان برای حضور در این جشنواره عقب‌نشینی می‌کنند، در حالی که همین هنرمندان در جشنواره‌های دیگر به اجرای برنامه می‌پردازند. اگر بیاییم و بودجه مناسبی را برای جشنواره‌هایی از این دست تعیین کنیم، می‌توانیم این هنرمندان را به جشنواره بیاوریم. تصور من این است که اگر در موسیقی ارزشی دفاع مقدس سرمایه‌گذاری که باید انجام نشود، این موسیقی کمرنگ شده و متاسفانه جای آن را موسیقی غربی می‌گیرد. پس تخصیص بودجه به جشنواره‌هایی که با این درونمایه برگزار می‌شود و همین‌طور بها دادن به آهنگسازان می‌تواند تا حدود زیادی در مرتفع کردن این معضل نقش داشته باشد. نظر من این است که موسیقی خوب و فاخر را باید در کشور رواج داد و در کنار آن به تبیین تاثیرات و تبعات موسیقی زیرزمینی نیز پرداخت. خاطرم هست در کنسرت‌هایی که در خارج از کشور برگزار می‌کردیم، میان برنامه، ایرانی‌هایی بودند که از من درخواست می‌کردند آهنگ شهید مطهری، ای ایران یا گلبانگ آزادی را اجرا کنم و من هاج و واج می‌ماندم. بعضی از آنها در برابر این آهنگ‌ها حتی به گریه می‌افتادند و من نیز همراه آنها گریه می‌کردم. اینها غالبا ایرانیانی بودند که سال‌ها به ایران نیامده بودند، با این همه ایرانی همیشه ایرانی است حتی اگر سال‌ها باشد جلای وطن کرده باشد.
طی ماه‌های گذشته آلبوم «دریای عشق» از شما منتشر شد. اگر ممکن است درباره این آلبوم توضیح دهید.
این آلبوم مشتمل بر اشعار حضرت امام خمینی(ره) است. در واقع من دراین آلبوم سعی کرده‌ام به تبیین ابعاد هنری حضرت امام(ره) بپردازم زیرا تصورم بر این بوده که اشعار ایشان همواره یکپارچه عرفان و معنویت بوده و جای آن است که از این مضامین در آثارمان
بهره بگیریم.
کار دیگری هم در دست دارید؟
اخیرا به خواندن تیتراژ یک مجموعه تلویزیونی پرداخته‌ام که قرار است در ایام محرم با مضمون عاشورا از تلویزیون پخش شود. متاسفانه نام این سریال در حال حاضر خاطرم نیست. اشعاری که بر اساس آن به خواندن این تیتراژ پرداخته‌ام همگی از شهریار است و تهیه‌کنندگی سریال را نیز آقای سلحشور برعهده دارد. البته در کنار این درصدد هستم در آینده کارهایی را با استفاده از سازهای تلفیقی مانند کمانچه و پیانو با آواز آهنگین ضبط کنم. همچنین قصد دارم روی اشعار باباطاهر کار و آلبومی بر این اساس منتشر کنم.