همچنین در زمان امپراتوری عثمانی (قرن 16 تا اوایل قرن 20 میلادی) تلاش زیادی برای تغییر مذهب علوی‌ها انجام شد و چون با مقاومت آنان مواجه شدند، هزاران نفر از ایشان را قتل‌‌‌عام کردند طوری‌که علوی‌ها تا اوایل قرن گذشته میلادی، برای خارج شدن از روستاهای کوهستانی خود و وارد شدن به شهرهای لاذقیه و طرطوس واهمه داشتند و اگر سلسله جبال علویین نبود شاید امروز به غیر از نامی از آنها، اثر دیگری باقی نمانده بود. علوی‌ها از طوایف اسلامی و از نظر مذهب‌شناسی از فرق امامیه محسوب می‌شوند و علت تسمیه آنها به علوی، علاقه خاص این فرقه به حضرت «علی علیه‌السلام» است. علوی‌ها در اثر فشارهای وارده بر آنها و کوچ‌های اجباری، به تدریج برخی عقایدشان تغییر کرده و حتی بعضا خرافات نیز در باورهایشان رسوخ کرده است. در حال حاضر بیش از 17 درصد جمعیت سوریه را علوی‌ها تشکیل می‌دهند و اکثر مناصب بالای حکومتی، نظامی و امنیتی را در اختیار دارند. بویژه آنکه شخص اول حکومت در این کشور که در راس حزب بعث نیز قرار دارد، علوی‌مذهب است. چرایی تلاش آل‌سعود برای ایجاد تقابل مذهبی در منطقه، بویژه در سوریه، به عوامل زیر باز می‌گردد:
الف) عدم موفقیت عربستان برای دولت‌سازی در عراق و لبنان .
ب) برتری استراتژیک محور ایران و مقاومت اسلامی در جنگ محورها (پیروزی در جنگ‌های 33 روزه و 22 روزه). ج) عینی‌تر شدن این برتری، پس از وقوع بیداری اسلامی در خاورمیانه و آفریقای‌عربی. د) شعله‌ور شدن قیام اسلامی در بحرین، یمن و استان‌های شرقی عربستان.
بنابراین ناآرامی‌های اخیر سوریه با پشتیبانی آمریکا و ناتو، حمایت‌های مالی و تسلیحاتی عربستان سعودی و تحرکات دیپلماتیک ترکیه آغاز شده است و هدف از آن تضعیف محور مقاومت اسلامی، مهار جمهوری اسلامی ایران و در نهایت ایجاد توازن استراتژیک برای محور آمریکا و رژیم صهیونیستی پس از وقوع بیداری اسلامی در منطقه است.
پشت پرده معارضه در سوریه
به اجمال می‌توان معارضین مطرح سوریه را به 3 جریان تقسیم کرد. سلفی‌ها، اخوان‌المسلمین سوریه و جریان سکولار و لیبرال. سلفی‌ها لایه اول معارضه در سوریه هستند که عامل خشونت و کشتار در شهرهای ناآرام سوریه محسوب می‌شوند. این جریان که فاقد بدنه اجتماعی است توسط یک روحانی سلفی- سوری مقیم عربستان به نام «شیخ عدنان العرعور» رهبری می‌شود. سلفی‌ها از سوی عربستان، جریان المستقبل لبنان و اردن حمایت مالی و تسلیحاتی می‌شوند. اخوان‌المسلمین سوریه به رهبری «البیانونی» نیز طیف دیگری از جریان معارض سوریه است که نسبت به 2 لایه دیگر، از پایگاه اجتماعی بیشتری برخوردار است. این جریان در حوادث اخیر از سوی ترکیه حمایت می‌شود و تاکنون
4 کنفرانس را در شهرهای ترکیه برگزار کرده است. حزب عدالت و توسعه با حمایت از اخوان سوریه، عملا این جریان را به کارت بازی خود برای پیروزی در انتخابات اخیر ترکیه تبدیل کرد. سومین لایه از جریان معارض در سوریه، سکولارها و لیبرال‌ها هستندکه در میان آنها «عبدالحلیم خدام» که چند سال پیش از حزب بعث جدا شده و به اپوزیسیون پیوست از شاخص‌ترین عناصر این دسته است. این جریان که از گروه‌ها، احزاب و دسته‌جات متعدد غربگرا تشکیل شده، فاقد پایگاه اجتماعی در میان مردم سوریه است و تنها در میان برخی از به‌اصطلاح روشنفکران حامیانی دارد. به صورت مشخص فرانسه و برخی کشورهای اروپایی، از این جریان حمایت می‌کنند. سناریوی بی‌ثبات‌سازی و براندازی دولت بشاراسد، از روی مدل لیبی شبیه‌سازی شده بود. بر اساس اعلام منابع اطلاعاتی، عربستان 2 میلیارد دلار برای موفقیت این سناریو اختصاص داده بود که به کمک اردن و جریان المستقبل (سعد حریری) مقادیر قابل ملاحظه‌ای سلاح وارد برخی شهرهای سوریه، بویژه حماه کرد. بی‌ثبات‌سازی سوریه با هدایت آمریکا و سرویس اطلاعاتی برخی کشورهای اروپایی برنامه‌ریزی شد که رفت‌و‌آمدهای سفیران کشورهای غربی بویژه دیپلمات‌های آمریکایی و فرانسوی به «حماه» یک ماه قبل از کلید خوردن این سناریو موید این موضوع است. در سناریوی براندازی دولت بشار اسد و علوی‌ها پیش‌بینی شده بود سلفی‌های مسلح، با ایجاد درگیری مسلحانه، زمینه‌های کشتار را در «حماه» و دیگر شهرهای سوریه ایجاد کنند و با تسخیر «جسر الشغور» و «حماه»، در مدل شبیه‌سازی‌شده با وقایع لیبی، آنجا را به «بنغازی» دیگری تبدیل کنند. بنابر اطلاع، در فاز دوم این سناریو، ناتو به بهانه کشتار مردم «حماه» و «جسر الشغور»، مجوز اقدام نظامی را از سوی شورای امنیت دریافت می‌کرد و همانند لیبی وارد عمل می‌شد. در مرحله سوم سناریوی بی‌ثبات‌سازی و براندازی سوریه، جریان‌های سکولار و اخوانی‌ها با حمایت ترکیه، فرانسه و... با ایجاد شورای انتقالی، زمینه را برای تغییر ساختار و به‌دست گرفتن قدرت در سوریه فراهم می‌کردند. سناریوی براندازی دولت بشار اسد به دلیل افشای نقش عوامل پشت پرده آن، انزجار آحاد مردم این کشور از طراحان و عاملان و همچنین حمایت از رئیس‌جمهور سوریه، انجام عملیات مقابله توسط ارتش و نیروهای امنیتی و دستگیری معارضین، در عمل نتوانست مدل لیبی را در سوریه، شبیه‌سازی کند. پس از شکست مرحله نظامی، سناریوي بی‌ثبات‌سازی سوریه، اکنون به فاز جنگ روانی رسانه‌ای و اعمال فشارهای سیاسی و محدودیت‌های اقتصادی منتقل شده است.
چشم‌انداز وضعیت آینده سوریه
دولت بشار اسد با سرعت بخشیدن به اصلاحات سیاسی واجتماعی، توجیه و همراه‌سازی اکراد، عشایر و اقلیت‌های مذهبی و تعامل با اهل سنت و همچنین ایجاد فضای باز رسانه‌ای، چشم‌انداز امنیتی این کشور را امیدوار کننده کرده است. ضمن آنکه معارضان سوریه نیز با مشارکت در سناریوی مشترک کشورهای محور آمریکا و رژیم صهیونیستی، تا حدود خیلی زیادی برگ‌های خود را نزد افکار عمومی این کشور سوزاندند بنابراین به نظر می‌رسد پس از شکست فاز نظامی و راهبرد تغییر ساختار در سوریه، محور آمریکا و رژیم صهیونیستی، ناگزیر جنگ روانی منطقه‌ای و بین‌المللی را علیه دولت بشار اسد تشدید کرده و با افزایش فشارهای سیاسی و اعمال محدودیت‌های اقتصادی، راهبرد تغییر رفتار دولت سوریه را پیگیری کند. حسن ختام این نوشتار فرازی از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی است. ایشان در 9/4/90 طی بیاناتی در دیدار با مسؤولان، پیرامون ناآرامی‌های سوریه فرمودند: «آمریکایی‌ها با تلاش برای شبیه‌سازی حوادث مصر، تونس، یمن و لیبی در سوریه، سعی می‌کنند این کشور را که در خط مقاومت قرار دارد، دچار مشکل کنند اما ماهیت حوادث سوریه با ماهیت حوادث دیگر کشورهای منطقه متفاوت است. جوهره بیداری اسلامی در کشورهای منطقه، حرکت ضدصهیونیستی و ضدآمریکایی است اما درحوادث سوریه، دست آمریکا و اسرائیل آشکار است و منطق و معیار ما ملت ایران این است که هرجا به نفع آمریکا و صهیونیست‌ها شعار داده شود، حرکت، انحرافی است».
* کارشناس مرکز آینده‌پژوهی و مطالعات راهبردی تابان
منبع: برهان