گروه سیاسی: بررسی طرح نظارت مجلس بر نمایندگان در صحن علنی مجلس به اتمام رسید و این طرح برای تایید نهایی به شورای نگهبان فرستاده شد. با این وجود انتظار 15 ماهه برای تصویب این طرح مهم پارلمانی تنها نکته قابل انتقاد به نمایندگان در این‌باره نبوده است و در حین بررسی این طرح در مجلس تعدادی از نمایندگان به کیفیت نظارت بر نمايندگان نیز انتقاد داشتند. برخی از این انتقادات درست زمانی مطرح شد که هیات رئیسه مجلس و کمیسیون ویژه تدوین این طرح، سرانجام با تاخیری چند ماهه طرح نظارت مجلس بر نمایندگان را به صحن علنی بردند. در هنگام بررسی مفاد این طرح پیشنهادات زیادی توسط نمایندگان مطرح شد که هیچ کدام با استقبال همکارانشان در مجلس همراه نمی شد. به همین دلیل انتقادها به کیفیت پایین این طرح آغاز شد. هم اینک اما نمایندگان اعتقاد دارند گام اصلی برای اجرایی کردن خواست مقام معظم رهبری را برداشته‌اند و اگر کم و کاستی در جزئیات این طرح وجود دارد، مجالس بعدی باید به آن بپردازند و اولویت مهم مجلس و کمیسیون ویژه تدوین نهایی این طرح و سنجش کیفیت آن با شاخص رای نمایندگان بوده است. حجت‌الاسلام موسی قربانی سخنگوی کمیسیون ویژه رسیدگی کننده به طرح نظارت مجلس بر نمایندگان معتقد است اعضای کمیسیون ویژه سعی کرده‌اند طرح نظارت را در کمیسیون به یک نقطه متعادل برسانند که نه در درون آن تندروی وجود داشته باشد و نه کندروی.
اولویت کمیسیون چه بود؟
وی که در طول رسیدگی به طرح نظارت دفاعیات زیادی از عملکرد کمیسیون متبوعش داشته است، اینکه بسیاری از پیشنهادات در مجلس رای نمی‌آوردند را امری طبیعی دانست و به خبرنگار پارلمانی «وطن‌امروز» گفت: اگر ما در یک فضایی از آرامش و در يك فضای حقوقی بودیم و كار نظارت مجلس بر نمایندگان به فضای سیاسی و احساسی تبدیل نشده بود، می‌توانستیم این طرح را به صورت بهتر و پر‌رنگ‌تر و تکمیل‌تری در مجلس به تصویب برسانیم اما در حال حاضر در شرایطی هستیم که باید پیشنهادات به گونه‌ای باشند تا با رای نمایندگان مواجه شود. اولویت ما در این مساله این بود که طرح به صورت کلی در مجلس رای بیاورد تا فرمایش رهبر انقلاب درباره اجرای طرح نظارت بر مجلس روی زمین نماند. قربانی اما در ادامه به تشکیل نشدن جلسات کمیسیون ویژه هم اشاره کرد و گفت: با در نظر گرفتن این شرایط، باید گفت کار کمیسیون خوب بود و در شرایطی که در بسیاری موارد جلسات کمیسیون نیز به حد نصاب نمی‌رسید و جلسات تشکیل نمی‌شد ما سعی کردیم هر طور شده این طرح را در مجلس هشتم به تصویب برسانیم تا از اول دوره آینده مجلس این طرح اجرایی شود.
محمد کرمی‌راد از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز اولویت اصلی مجلس در بررسی این طرح را تصویب آن در مدت باقی‌مانده تا پایان عمر این دوره مجلس دانست و گفت: باید شرایط فعلی مجلس را هم درک کرد و دید مجلس در چه شرایطی به این طرح رای داده است. بسیاری از پیشنهادات مطرح می‌شود که مورد توجه نمایندگان قرار نمی‌گیرد و به تصویب نمی‌رسد و باید مطالبی مطرح شود که قابلیت رای آوردن در صحن علنی مجلس را داشته باشد. وی افزود: در شرایط کنونی باید گفت اولویت مجلس هشتم تصویب این طرح بود تا بیشتر از این تاخیری در اجرای این طرح مهم پیش نیاید. بعد از این، مجالس دیگر بر حسب شرایط می‌توانند طرح را مورد بازنگری قرار دهند.
طرح نظارت و پاسخ به انتظارات
اما آیا این طرح مورد رضایت رهبر انقلاب خواهد بود و منویات ایشان درباره نظارت مجلس بر نمایندگان را تامین خواهد کرد؟ علی محمد بزرگواری نماینده مردم
کهگیلویه و بویر احمد معتقد است نظر نمایندگان شاخص مجلس تاثیر زیادی در رای آوردن برخی پیشنهادات داشته است و با وجود اینکه تعداد زیادی از پیشنهادات با رای اکثریت مواجه نمی شد، مجموعه طرح به‌طور نسبی خوب بوده و حداقل 50 درصد انتظارات از این طرح را برآورده می‌کند اما خواسته رهبر انقلاب از این طرح را به صورت صددرصدی تامین نمی کند. وی درباره دلایل این مساله گفت: نکته جالب در این طرح که در واقع نقص این طرح نیز محسوب می‌شود، این است که بسیاری از بخش‌های این طرح در واقع همان موادی از آیین‌نامه بوده است که تا به حال نیز وجود داشته اما اجرایی نمی‌شده است و برای این بخش‌ها در طرح جدید نیز ضمانت اجرایی وجود ندارد. عضو فراکسیون انقلاب اسلامی مجلس گفت: ما طبق آیین‌نامه داخلی مجلس طی 4 سال گذشته می‌توانستیم نظارتی نسبی بر کار نمایندگی داشته باشیم اما عرف مجلس این نیست که این مواد را به اجرا بگذارد و باید دید آیا با در نظر گرفتن این مواد در طرح نظارت مجلس بر نمایندگان، این مساله اجرایی خواهد شد یا خیر.
برخی از نمایندگان اما اعتقاد داشتند جدای از اینکه این طرح نمی‌تواند پاسخی به مطالبه رهبر انقلاب درباره نظارت بر کار نمایندگان باشد، به دلیل اینکه نظارتی درونی را برای مجلس ترتیب داده، عملا نمی‌تواند زیاد تاثیرگذار باشد. تعدادی از نمایندگان فراکسیون انقلاب از جمله نمایندگانی بودند که طی روزهای گذشته در گفت‌و‌‌گو با رسانه‌ها از رفع نشدن دغدغه رهبر معظم انقلاب با طرح نظارت مجلس بر نمایندگان خبر می‌دادند. احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس نیز از دیگر افرادی بود که به این طرح انتقاداتی را وارد کرد. موسی قربانی عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس اما معتقد است تا نظارت درونی در مجلس شکل نگیرد، نمایندگان به نظارت بیرونی نیز رای نخواهند داد. وی در این‌باره گفت: ما باید در ابتدا طرح نظارت درونی را به تصویب برسانیم تا بتوانیم به مسائلی نظیر نظارت بیرونی نیز بپردازیم. به نظر می‌رسید مجلسی که نظارت درونی را نمی پذیرفت، به طریق اولی نظارت بیرونی را نمی‌پذیرفت. به همین دلیل ما در وهله اول و در پایه این طرح مصوب کردیم که این نظارت درونی باشد نه بیرونی. بزرگواری از اعضای فراکسیون انقلاب نیز گفت: صحبت نمایندگان منتقد وضعیت فعلی این است که بر اساس قانون یکی از وظایف مهم مجلس، نظارت بر دستگاه‌های اجرایی است و دستگاهی که کارش نظارت است، چرا نباید بر کار خود نظارت کند؟ این نظارت البته تنها نباید از سوی مجلس باشد؛ بخشی از این نظارت برمی‌گردد به شورای نگهبان در تایید صلاحیت‌ها و بخشی دیگر باید در درون مجلس انجام شود.
نظارت دقیق‌تر در مجلس نهم
نمایندگانی که وضعیت فعلی طرح نظارت مجلس بر نمایندگان را مطلوب می‌دانند و می‌گویند این طرح به خوبی تدوین شده، اعتقاد دارند مجالس بعدی باید کار تکمیلی روی این طرح مهم پارلمانی را انجام دهند. حسن کامران نماینده اصفهان در این‌باره معتقد است: این طرح جدا از فراز و نشیب‌هایی که در مجلس طی کرده است، به نسبت طرح خوبی است و اگر ایرادی هم داشته باشد در اجرا مشخص شده و در مجلس بعدی مسلما نیاز خواهد بود که این طرح مورد بازنگری قرار بگیرد. وی اضافه کرد: این طرح نسبت به زمانی که هیچ نظارتی در کار نمایندگان نبود، طرح خوبی است و باید گفت جلوی ضرر را از هر جا که بگیرید منفعت است. قربانی اما معتقد است مجلس به طرحی با نظارت شدیدتر از این رای نمی‌دهد اما شرایط به گونه‌ای پیش رفته که عملا هیچ مجلسی نمی‌تواند به شرایطی کمتر از این نیز رای بدهد زیرا باعث آبروریزی خواهد بود. وی با اشاره به اینکه برخی از نمایندگان معتقدند باید در مجلس بعدی این طرح مورد ارزیابی دیگری قرار گیرد، گفت: در برخی موارد شايد شدید بودن نظارت کمتر شود اما معتقدم هر مجلسی که بخواهد در این طرح دستکاری کرده و نظارت را کمتر از این قرار دهد، آبروی دوره خود را می‌برد. البته ممکن است در برخی نکات و شرایط، محدودیت‌های قانونی برای نمایندگان را بیشتر کنند و این بستگی به مجالس بعدی دارد.