رضا خسروی: در سال‌های اخیر مهم‌ترین دغدغه سینمای ایران، گیشه و میزان فروش فیلم‌هاست. این دغدغه سال گذشته و با افت فروش سینما پررنگ‌تر شد و تنها 3 فیلم موفق به حضور در باشگاه میلیاردی شدند. سال 90 با اکران 2 فیلم «اخراجی‌ها- 3» و «جدایی نادر از سیمین» آغاز شد؛ 2 فیلمی که سرآغاز رونق گیشه سینماها بودند. در فصل دوم اکران با نمایش«ورود آقایان ممنوع» روند رونق سینما ادامه یافت. آنگونه که جدول فروش نشان می‌دهد نزدیک به 14 میلیارد از 22 میلیارد فروش سینمای ایران فقط متعلق به 3 فیلم یادشده است و 26 فیلم دیگر اکران سینمای ایران فقط 8 میلیارد فروش داشته‌اند. « اینجا بدون من»، «جرم» و «زندگی با چشمان بسته» هم فیلم‌هایی هستند که فروش قابل قبولی داشته‌اند.
تغییر ذائقه مردم
در واکاوی میزان فروش فیلم‌های 6 ماه نخست سال به نکته‌ای ظریف برمی‌خوریم که روز گذشته خبرگزاری مهر هم بدان اشاره داشت: اگر فروش فیلم «ورود آقایان ممنوع» را در نظر نگیریم، در 6 ماه نخست سال
6 فیلم کمدی اکران شده‌اند که فروش آنها نزدیک به
2 میلیارد و 400 میلیون تومان بوده که با توجه به اقبال مردم نسبت به آثار کمدی در قیاس با آثار دیگر و گردش مالی یادشده در نیمه اول سال، نشان از ضعیف بودن آثار کمدی در نیمه نخست است. قابل توجه اینکه گرچه
21 فیلم غیر‌کمدی و دارای فضای حاشیه‌ای فروش تقریبا 6 میلیاردی داشته‌اند اما فروش 800 میلیونی «اینجا بدون من»، 820 میلیونی «جرم» و 500 میلیونی «زندگی با چشمان بسته» که البته فروش آن ادامه دارد نشان از دارد که ظاهرا ذائقه مردم عوض شده است.
برخی فیلم‌ها حرفی برای گفتن نداشتند
در همین‌باره یک تهیه‌کننده و کارشناس امور سینمایی معتقد است فروش فیلم‌های روی پرده در نیمه نخست سال جاری به لحاظ آماری بالا و قابل قبول بود اما برخی از فیلم‌هایی که در صدر فروش قرار گرفت از جهت محتوایی حرفی برای گفتن نداشتند. حبیب اسماعیلی، تهیه‌کننده فیلم سینمایی «خاطره» ضمن بیان این مطلب، وضعیت سینما در 6 ماه نخست سال جاری را مثبت ارزیابی کرد و گفت: میزان آمار تولید، اکران و فروش در سینمای ایران را از 2 جهت آماری و محتوایی می‌توان ارزیابی کرد. به نظر من در نیمسال نخست سال جاری 4 فیلم پرفروش که به نوعی رکورد‌دار بودند در صدر آمار فروش محصولات سینمایی هنگام اکران قرار گرفتند ولی باقی فیلم‌هایی که همزمان اکران شدند فروش قابل توجهی نداشتند. در واقع اگر این
4 فیلم در نیمه اول سال اکران نمی‌شد با افت چشمگیر فروش محصولات سینمایی مواجه بودیم. وی در ادامه افزود: حال اگر سینما را در 3 حوزه تولید، اکران و فروش به لحاظ محتوایی بررسی کنیم به درستی متوجه خواهیم شد که وزنه محتوا در اغلب آثاری که روی پرده رفت حتی در میان پرفروش‌ترین فیلم‌ها هم بسیار پایین بود و انصافا در جهت فرهنگسازی حرفی برای گفتن نداشت و حتی در مواقعی با ریزش مخاطب هم مواجه بودیم.
اطلاع‌رسانی در عرصه سینما ضعیف است
اسماعیلی افزود: به اعتقاد من در عرصه سینما اطلاع‌رسانی ضعیفی وجود دارد و جز چند خبرگزاری و روزنامه اطلاع‌رسانی دیگری انجام نمی‌شود و نهادهای دولتی چون تلویزیون که مخاطب گسترده‌ای نیز دارد هیچ کمکی در جهت جذب مخاطب نمی‌کند و از سوی دیگر بسیاری از فیلم‌ها از تبلیغات رسانه‌ای چون تلویزیون محروم هستند، در نتیجه تنها بخش تبلیغاتی به دوش پخش‌کننده می‌افتد و خوب طبیعی است که پخش‌کننده هم تا اندازه‌ای امکانات و شرایط تبلیغات را دارد. این کارشناس سینمایی در ادامه افزود: علاوه بر تبلیغات تلویزیون در سطح گسترده، تبلیغات شهری با نصب بیلبوردها و دیگر ترفندهای تبلیغاتی می‌تواند راهگشا باشد ولی متاسفانه جز در مواردی انگشت‌شمار بسیاری از فیلم‌ها از امکان تبلیغات درست محروم هستند و نکته دیگر اینکه بسیاری از فیلم‌های فرهنگی هستند که هیچگاه موقعیت اکران یا دیده شدن به معنای واقعی پیدا نمی‌کنند، این در حالی است که اگر همین فیلم‌ها با حمایت‌های شهرداری از تبلیغات شهری برخوردار باشند به درستی دیده می‌شوند. اسماعیلی همچنین به مساله اکران در سینمای ایران اشاره کرد و گفت: یک فیلم خوب در هر شرایطی که اکران شود راه خود را باز کرده و تماشاگرانی پیدا می‌کند، بنابراین عنوان اکران در شرایط نامناسب تنها مساله‌ای برای بهانه‌جویی برخی از صاحبان فیلم است چرا که زمان در حال گذر است و نمی‌توان آن را متوقف کرد ولی عده‌ای از سینماگران با توجیه وضعیت نامناسب اکران ریشه به تیشه سینما وارد می‌کنند. وی در پایان افزود: البته این نکته را نیز یادآور می‌شوم که برای حل مسائل مطرح در حوزه اکران باید برنامه‌ریزی مناسب در این بخش از پروسه سینما صورت گیرد، از این رو معتقدم علاوه بر برنامه‌ریزی باید کارشناسی درستی نیز در این عرصه انجام شود.
اتفاقی کم‌نظیر
غلامرضا موسوی هم وضعیت سینما در 6 ماه نخست سال جاری را مثبت ارزیابی کرد و در توضیح صحبت‌های خود در گفت‌وگو با مهر گفت: در 6 ماه گذشته 4 فیلم در ژانرهای مختلف کمدی و اجتماعی و تا اندازه‌ای سیاسی- اجتماعی در سطح وسیعی در تهران و شهرستان‌ها اکران شد که با استقبال خوبی مواجه شد و توانست مخاطب‌هایی با دیدگاه‌های مختلف را به خود جذب کند که این اتفاق در نوع خود خوب و کم نظیر است اما نکته قابل توجه در این بین میزان استقبال مخاطب در سطح تهران بود. این در حالی است که در سال گذشته آمار استقبال و فروش فیلم‌ها در شهرستان‌ها بیش از تهران بود اما به دلایل متعدد میزان استقبال به نصف کاهش پیدا کرده است.
دلایل کاهش استقبال مخاطب در شهرستان‌ها
وی در ادامه به بیان دلایل کاهش استقبال مخاطب در شهرستان‌ها پرداخت و گفت: به اعتقاد من بخش عمده‌ای از عدم فروش فیلم در شهرستان‌ها به کمبود سالن سینما در شهرستان و مراکز استان‌ها برمی‌گردد، به این معنا که سالن‌های موجود در شهرستان‌ها نسبت به رشد جمعیت در این مناطق نوسازی و افزایش پیدا نکرده، همچنین سالن‌های موجود هم بر اساس استانداردهای جهانی تجهیز نیست. موسوی خاطرنشان کرد: در سراسر کشور حدود 340 سالن سینما وجود دارد. با توجه به استانداردهای جهانی بویژه یونسکو ما در سراسر کشور نیاز به 2 هزار سالن سینما داریم اما اکنون حدود
340 سالن فعال بوده که بسیاری از آنها فاقد استانداردهای صحیح نمایش چون تصویر، صدا و... هستند. وی افزود: از سوی دیگر شرایط اقتصادی و معیشتی موجود موجب شده تماشاگر رفته رفته خرید کالاهای فرهنگی را از سبد هزینه‌های خانواده خود کم کند در نتیجه این مسائل با افت کمی تماشاگر روبه‌رو هستیم و طبیعی است که استقبال از سینما در شهرستان‌ها به نصف تهران می‌رسد و فروش به همان نسبت پایین می‌آید و طبیعی است که وجود چنین معضلی از اساس نگران‌کننده است. تهیه‌کننده فیلم سینمایی «پارک‌وی» در ادامه صحبت‌های خود درباره فروش فیلم‌ها در 6 ماه اول سال گفت: بخش اعظم و قابل ملاحظه فروش فیلم‌ها، حاصل فروش 4 فیلم است. چند فیلم به تعداد انگشتان یک دست به سرمایه اولیه خود می‌رسند و بقیه که حدود 20 فیلم است قطعا با زیان رو به رو هستند. وی ادامه داد: البته ناگفته نماند که جراحی بزرگ اقتصادی که با عنوان هدفمند‌کردن یارانه‌ها جاری شد ضمن اینکه امری واجب بود اما تمهیدات اولیه و ویژه برای آن در نظر گرفته نشد و از یکسو مردم تحت فشار قرار گرفتند و از سوی دیگر در حوزه سینما حمایت پس از حذف یارانه‌ها صورت نگرفت و سینما با حجم عظیمی از حامل‌های انرژی مواجه شد. موسوی افزود: این در حالی است که قیمت بلیت‌های سینما به هیچ عنوان افزایش پیدا نکرد و همین مساله به ماهیت کلی سینما لطمه‌های جبران ناپذیری وارد کرد و سینما به عنوان صنعت متضرر معرفی شد و خب طبیعی است که بخش خصوصی در جایی که سود نداشته باشد ورود پیدا نمی‌کند.
شرایط بد اکران، توجیه است
وی در ادامه با اشاره به مساله اکران در سینمای ایران افزود: معضل کم و کیف اکران فیلم‌های سینمایی در ایران مشکلی است که سال‌های سال است دست‌اندرکاران امور سینمایی با آن دست به گریبان هستند در صورتی که به نظر من این بحث بی‌اساسی است چرا که نسبت به سالن‌های موجود در تهران و حجم وسیعی از فیلم‌هایی که منتظر اکران هستند برنامه‌ریزی دقیق بر سر نمایش فیلم‌ها کاهش می‌یابد، ضمن اینکه اگر فیلم خوبی ساخته شود و اگر به گفته برخی اهالی سینما در شرایط نامناسب نیز اکران شود، باز هم مخاطب خود را به دست می‌آورد. این در حالی است که دست‌اندرکاران فیلم‌هایی که مخاطب در اکران پیدا نمی‌کند زمانی که توجیهی برای چرایی عدم استقبال از فیلم‌های خود پیدا نمی‌کنند شرایط سخت و سیاستگذاری‌های اکران را بهانه قرار می‌دهند.
این روند ادامه می‌یابد؟
توجه مردم به سینمای اجتماعی این نکته را به ذهن متبادر می‌کند که 6 ماه دوم سال که ظاهرا تعداد بیشتری فیلم اجتماعی قرار است اکران شود فرصتی باشد برای قیاس واقعی ذائقه مردم نسبت به این ژانر از سینما. در همین راستا پیش‌بینی می‌شود فیلم‌های «یه حبه قند» به کارگردانی سیدرضا میرکریمی، «خیابان‌های آرام» ساخته کمال تبریزی، «سعادت‌آباد» مازیار میری «اسب حیوان نجیبی است» عبدالرضا کاهانی با استقبال مواجه شوند.