مجمع‌الجزایر بحرین در همسایگی استان شرقی عربستان قرار دارد. این کشور با هیچ کشوری مرز خاکی نداشته و با یک پل به نام ملک فهد، به این استان که منطقه‌ای شیعه‌نشین است، متصل می‌شود. یک‌چهارم ذخیره نفت جهان در این استان است. شیعیان این منطقه 15درصد جمعیت عربستان و 30 درصد جمعیت استان شرقی هستند. از سویی بیش از 70 درصد جمعیت بحرین را نیز شیعیان تشکیل می‌دهند، لذا بحرین برای عربستان از 3 منظر فرقه‌ای، اقتصادی و ایدئولوژیک مهم است.
بحرین از زمان استعمار انگلیس تا امروز جنبش‌های اسلامی بسیاری را به خود دیده است. این جنبش‌ها در دوره پسااستعمار نیز به کرات اعتراضات خود را به حکومت آل‌خلیفه اعلام کرده اند. حکومت آل‌خلیفه یکی از خاندان‌های مهاجری هستند که از سده 18میلادی بر بحرین حکومت می‌کنند و به استناد قرینه‌های متعدد قبل و بعد از استقلال پیاده‌کننده سیاست حکومت‌های استعماری و سلطه‌طلب بوده‌اند.
اعتراضات سال‌های1981،1956،1989و 1994 نمونه‌ای از مبارزات مردم بحرین علیه حکومت آل‌خلیفه براي به‌دست آوردن حقوق طبیعی و انسانی‌شان است. سال گذشته نیز متاثر از انقلاب‌های پیاپی منطقه و رشد بیداری اسلامی در منطقه جنبش‌های اسلامی در بحرین تکاپویی دوباره یافتند و اعتراضات مسالمت‌آمیز خود علیه حکومت آل‌خلیفه را آغاز کردند. از همان آغاز تحرکات مردمی، حکومت آل‌خلیفه ضمن سرکوب حرکت مردم از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس درخواست کمک می‌کند. از همان ابتدا آل‌سعود کمک‌های مالی و سیاسی خودش را از خانواده آل‌خلیفه آغاز می‌کند. با اوجگیری انقلاب مردمی در 14مارس دولت بحرین حکومت نظامی اعلام می‌کند و شاه حمد بن عیسی آل‌خلیفه از عربستان درخواست کمک می‌کند و مدت کمی بعد از آن نیروهای عربستان تحت عنوان سپر جزیره وارد بحرین می‌شوند. این گام قابل توجهی در سیاست‌های عربستان در منطقه خاورمیانه است. دولت عربستان که همواره سعی می‌کرده تحت عنوان دولت سایه عمل کند، بیش از یکهزار سرباز خود را در بحرین مستقر می‌کند.
استقرار نیروهای خارجی تحت عنوان نیروهای نظامی سپر جزیره انجام گرفته است؛ سپر جزیره شاخه نظامی شورای همکاری خلیج فارس است. لازم به یادآوری است که شورای همکاری خلیج فارس در سال 1981 توسط 6 کشور عربستان، بحرین، کویت، قطر، امارات عربی متحده و عمان در پاسخ به نگرانی‌های امنیتی منطقه خلیج فارس و از همه مهم‌تر ترس از صدور انقلاب ایران تشکیل شد.
نیروی سپر جزیره نیز به عنوان پایه دفاعی و نظامی این شورا در سال 1982 تاسیس شد. آنها تمرینات نظامی خود را در امارات در 1983 آغاز کرده و در جنگ خلیج فارس در سال 1991 شرکت کرده‌اند. اگرچه استقرار نیروی خارجی در بحرین برای سرکوب قیام‌های مردمی تحت عنوان نیروی سپر جزیره انجام شده اما اکثر نیروها سعودی و متعلق به گارد ملی عربستان هستند که در سال 1962 تشکیل شده و ملک عبدالله شخصا فرماندهی آن را برعهده دارد. تعداد کمی سرباز از امارات، عمان و قطر هم حضور دارند. استفاده از نام سپر جزیره صرفا یک نام سیاسی برای عربستان
محسوب می‌شود. مداخله نظامی عربستان را در 3 سطح می‌توان بررسی کرد:
1- سطح داخلی عربستان:
در سطح داخلی هرگونه ناآرامی برای عربستان بویژه در استان شرقی که منطقه‌ای نفت‌خیز است ناخوشایند است. هرگونه ناآرامی در بحرین می‌تواند در شیعیان کشور همسایه یعنی عربستان اثر گذاشته و آتش ناآرامی را در این منطقه و سپس سراسر عربستان شعله‌ور کند بویژه آنکه جامعه داخلی عربستان از انقلاب‌های اخیر منطقه بی‌تاثیر نبود و عربستان به وسیله عوامل زودگذری چون پمپاژ پول نفت به اقتصاد و جیب مردم و استفاده از روابط قبیله‌ای و نیز توسل به مشروعیت مذهبی برای حکومت خود توانسته برای مدتی این ناآرامی‌ها را سرکوب کند، لذا اوجگیری و پیروزی مردم بحرین برای به‌دست آوردن خواسته‌های مدنی‌شان می‌تواند عربستان را باردیگر مشتعل کند. در گذشته نیز عربستان این تجربه را داشته است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، شیعیان استان شرقی دست به تظاهرات خیابانی می‌زنند که بشدت از سوی دولت مرکزی سرکوب می‌شود. در نتیجه عربستان نمی‌خواهد شاهد تکرار تاریخ باشد.
2- سطح منطقه خاورمیانه (جهان اسلام):
این سطح را باید در رقابت استراتژیک و ایدئولوژیک عربستان با ایران برای رهبری جهان اسلام و کسب قدرت برتر در منطقه تحلیل کرد. رقابت میان ایران و عربستان از منظر قدرت‌طلبی سابقه بسیاری دارد اما در قبل از انقلاب این رقابت تحت مدیریت انگلیس و بعد از آن آمریکا قرار داشت و مانع بروز تنش‌های جدی میان این دو کشور می‌شد. پس از انقلاب اسلامی علاوه بر افزایش رقابت بر سر کسب قدرت برتر، رقابت ایدئولوژیک 2 کشور نیز آغاز شد.
همچنین ایران دیگر از حمایت آمریکا برخوردار نبود و آمریکا به سمت تجهیز هرچه بیشتر عربستان حرکت کرد. برای نمونه تنها در سال گذشته عربستان مبلغ 67 میلیارد دلار تسلیحات از آمریکا خریداری کرده که علت اصلی آن حفظ توازن در مقابل ایران است. رقابت میان ایران و عربستان در عرصه اقتصاد نیز خودش را نشان داد. یکی از دلایل کاهش قیمت نفت در دهه 80 میلادی عدم همگرایی میان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بود که این عدم هماهنگی ریشه در رقابت‌های ایران و عربستان داشت.
همچنین تلاش ایران و عربستان برای ترویج و توسعه قرائت‌های متفاوتی از اسلام که کاملا در تضاد با یکدیگر قرار می‌گیرند این رقابت را از یک رقابت ژئوپلتیک به یک رقابت ایدئولوژیک و استراتژیک تبدیل می‌کند و سطح این رقابت از منطقه خلیج فارس به سراسر جهان اسلام گسترش می‌یابد. عربستان در راستای این رقابت به گسترش وهابیت در سراسر مرزهای اسلام از آفریقا تا آسیای مرکزی و حتی در داخل مرزهای ایران پرداخته و همواره در این فعالیت‌ها اسلام شیعی را مورد غضب قرار داده است.
در نتیجه می‌توان فعالیت‌های عربستان را در منطقه در راستای هدف استراتژیک این کشور یعنی حفظ توازن در مقابل ایران یا به عبارت دیگر جلوگیری از قدرت یافتن ایران تحلیل کرد. بدون شک پیروزی مردم در بحرین که دارای اکثریت 60 تا 70 درصدی شیعیان است، منجر به تشکیل دولتی با درصد بالایی از شیعه‌گری خواهد شد و این اتفاق سبب افزایش قدرت و نفوذ ایران در منطقه می‌شود و این موضوع به هیچ‌وجه خوشایند دولت عربستان نخواهد بود. افزایش قدرت ایران سبب کاهش نفوذ و کمرنگ شدن نقش عربستان خواهد شد. قرائن فراوانی بر تایید این تحلیل وجود دارد. بیانیه‌های شورای همکاری خلیج فارس در متهم کردن ایران به دخالت در بحرین تنها نمونه‌ای از قرائن موجود است.
همچنین عربستان با حمایت از تحرکات صورت گرفته در سوریه به دنبال تضعیف متحدان استراتژیک ایران در منطقه است. در گذشته نیز همواره عربستان در تلاش بوده از به قدرت رسیدن گروه‌های طرفدار ایران در کشورهای منطقه جلوگیری کند.
دخالت آشکار عربستان در قالب کمک‌های مالی بلاعوض در انتخابات لبنان که منجر به عدم توفیق گروه‌های طرفدار مقاومت شد، نمونه این حرکات است. در انقلاب‌های منطقه نیز عربستان نقش حامی منطقه‌ای دیکتاتورها را ایفا کرد. پناه دادن به بن‌علی، دیکتاتور تونس و نیز حمایت از مبارک تا آخرین لحظات به این دلیل بود که عربستان به خوبی می‌داند نتیجه تحولات مردمی- اسلامی منطقه قدرت یافتن گفتمان مقاومت انقلاب اسلامی ایران خواهد بود و معنای این افزایش قدرت و جایگاه ایران، به حاشیه رفتن دولت عربستان است. در این راستا نیز یک نشریه متعلق به مخالفان حکومت عربستان که در لندن منتشر می‌شود در گزارشی فاش کرد: ترکی فیصل، سفیر سابق عربستان در آمریکا با مئیر داگان، رئیس پيشين موساد دیدار کرده است.
نویسنده این گزارش در پایان مقاله خود روابط جدید و سری میان اسرائیل و عربستان را بر حول محورهاي تضعیف قدرت مصر پس از سقوط مبارک، حمایت از وهابی‌ها، هدف قرار دادن دیگر مناطق خاورمیانه مانند سوریه که روابط خوبی با ایران دارند و حمایت از سلفی‌ها برای ایجاد ناآرامی در خاورمیانه عنوان کرده است.
به نظر عربستان‌سعودی حاضر به تحمل هزینه‌های دخالت نظامی در بحرین شده تا از ارتقای بیشتر جایگاه ایران در منطقه جلوگیری کند.
3- سطح بین‌المللی:
در سطح بین‌المللی باید به نقش عربستان به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت در تامین انرژی جهان توجه داشت. عربستان ثروتمند‌ترین کشور منطقه خلیج فارس است که مهم‌ترین منبع تامین درآمدش از محل فروش نفت است، لذا هرگونه ناآرامی در خلیج فارس که بتواند بر امنیت منطقه ضربه زده و بر بازار خرید و فروش نفت اثر بگذارد خوشایند عربستان نیست. عربستان نگران است با ناآرام شدن منطقه خلیج فارس در اثر تحولات انقلابی اخیر و در بلند‌مدت با قدرت گرفتن شیعیان در بحرین، گذرگاه‌های خلیج فارس برای متحدان غربی عربستان و خریداران نفت او به خطر بیفتد. به عبارت دیگر با استمرار ناآرامی‌ها در منطقه امکان دارد آمریکا سیاست تامین منابع نفتی جایگزین خود را شدت بخشد و عربستان مشتریان نفتی خود و نفوذ و اقتداری که در آمریکا به علت تامین‌کننده انرژی دارد را از دست بدهد. علاوه بر این دست شستن آمریکا از مبارک همچون زنگ خطری برای آل‌سعود بوده است. از سویی مواضع غیرمطمئن و غیرواضح آمریکا در قبال حکام منطقه و محکومیت قیام‌های مردمی این نگرانی را در پادشاهی آل‌سعود ایجاد کرده که ممکن است خود نیز به سرنوشت مبارک و بن‌علی دچار شود. در راستای تهدید درک شده از سوی بحرین، شاهزاده فیصل ترکی در ابوظبی می‌خواهد آمریکا از نیروهای ارتش متحد خلیج در بحرین حمایت کند. اما کلینتون در پاسخ عربستان می‌گوید نباید پاسخ امنیتی صریحی به این ناآرامی‌ها داد و به‌رغم خواست عربستان، از رياض می‌خواهد به باز شدن فضای سیاسی در بحرین کمک کند. عربستان دفاع از حاکمیت بحرین را به عنوان منفعت ملی و به‌وجود آمدن یک تهدید واقعی درک می‌کند اما آمریکا واکنش صریحی در این زمینه نشان نمی‌دهد، لذا روابط بین عربستان و آمریکا در هاله‌ای از ابهام قرار می‌گیرد. با توجه به نکات بیان شده به نظر می‌رسد آمریکا در حال سرمایه‌گذاری برای آینده منطقه بوده اما این سرمایه‌گذاری به نفع حکومت عربستان نیست، در نتیجه عربستان به دنبال حفاظت از پادشاهی خود بوده و در این میان دولت آمریکا و دولت‌های اروپایی تنها سکوت اختیار کرده‌اند. عربستان تلاش می‌کند با هر وسیله ممکن، اوضاع را در کشورهای اطراف خود تحت کنترل درآورد تا به سرنوشت دیگر دیکتاتورها گرفتار نشود و در این میان تنها می‌تواند به سکوت و کمک‌های پنهان قدرت‌های جهانی تکیه کند.
جمع‌بندی
در سطور بالا 3 سطح از تحلیل برای دخالت عربستان در مسائل بحرین تشریح شد که به نظر از میان این سطوح رقابت با ایران از همه مهم‌تر بوده و عربستان نیز با تمسک به همین دلیل است که در مجامع بین‌المللی از رفتار خود دفاع می‌کند، برای همین عربستان تلاش خود را می‌کند تا با فرافکنی ایران را متهم به دخالت مستقیم در بحرین کرده و خود را قهرمان مدافع کشورهای منطقه در برابر قدرت‌طلبی ایران معرفي کند.
منبع : مرکز اسناد انقلاب اسلامی