دیدیه دشان به سرعت به یاد می‌آورد؛ به محض اینکه دیوید ترزگه توپ را به سقف دروازه ایتالیا کوبید تا یورو 2000 را فتح کند، کاپیتان وقت فرانسه را احساس یک پایان شیرین فراگرفت. او وقتی در مرکز حلقه شادمانی آبی‌ها ایستاده بود، به سرمربی‌اش روژه لمه گفت: «اوضاع هرگز از این بهتر نمی‌شود».
او داشت در وصف دودمانی از فوتبال فرانسوی سخن می‌گفت که آن شب دوگانه‌شان (جام جهانی و یورو) را کامل کرده بودند اما شاید به طور کامل سرنوشت فوتبال ملی را هم مدنظر داشت. یک دهه پس از لحظه باشکوه ترزگه، چنین به نظر می‌رسد که استاندارد فوتبال ملی طوری سقوط کرده است که در وصف نمی‌گنجد.
دیگر این عرصه جایی نزدیک به قله ورزش قرار نمی‌گیرد. به‌رغم کیفیت فعلی اسپانیا، آلمان و در درجه‌ای پایین‌تر هلند، فوتبال ملی هیچگاه این همه مدعی نداشته است. به‌عنوان مثال ماه گذشته اسلواک‌ها که به جمع 16 تیم برتر جام‌جهانی 2010 رسیده بودند در خانه توسط ارمنستان 4 بر صفر درهم کوبیده شدند در حالی که در مقدماتی یورو 2012 گروه آنها یکی از معدود گروه‌هایی است که روی لبه تیغ قرار دارد.
با افول شکوه گذشته به سطحی متوسط، کیفیت کلی فوتبال ملی دچار آفت بزرگی شده است. طنزآمیز اینکه در تابستان 2000 آینده بسیار روشن‌تر ترسیم می‌شد. در آن ماه ژوئن (مسابقات جام ملت‌های اروپا در بلژیک و هلند) تمام تیم‌های مستعد در بالاترین سطح خود بودند. بسیاری از ناب‌ترین بازیکنان هجومی چنان برجسته شده بودند که گروهی از تیم‌ها بویژه هلند میزبان، پرتغال، رومانی، اسپانیا و جمهوری چک سطح بازی‌شان دچار جهش شده بود. این تضمینی بود بر آنکه در موقعیتی نادر به‌رغم ذات تصادفی بازی‌های حذفی (ملی)، تیم‌های شایسته‌تر معمولا پیروز می‌شدند و در حقیقت فرانسه به پیشداری روش 1-3-2-4 که بیشتر مهاجمان را به جلو روانه می‌کرد، قهرمانی راستین محسوب می‌شد اما به‌رغم الزام به نتیجه‌گیری در میان تیم‌های سطح بالای تورنمنت، آنچه شکست‌خوردگان یورو (البته جز ایتالیای فینال) بر سر آن چالشی حقیقی داشتند، نمایشی هیجان‌آور و جذاب بود. در نتیجه کارناوالی از فوتبال هجومی به راه افتاد که بسیاری از فوتبال‌نویسان را بر آن داشت یورو 2000 را بهترین تورنمنت بین‌المللی پس از جام‌جهانی مکزیک 1970 برشمارند.
اگرچه متاسفانه این توصیف درباره لایه‌های عمیق‌تر این تورنمنت‌ها هم صدق می‌کند. فاتحان هر 2تورنمنت بر تقسیم‌بندی‌هایی در تاریخ فوتبال صحه گذاشتند. درست مثل مکزیک 1970، یورو 2000 نیز به جای آنکه چراغی فراروی آینده باشد، به قله‌ای منحصر به فرد و منزوی ختم شد و درست مثل برزیل، قهرمان 1970 که آخرین هورا را به افتخار فوتبال هجومی کاملا نبوغ‌آسا و تقریبا معصومانه موجب شد، فرانسه قهرمان جام ملت‌های اروپا (30 سال بعد) نقطه پایانی بود برای دوران فوتبال ملی به‌عنوان سطحی نخبه از فوتبال.
البته آن قله اثر خود را روی آینده فوتبال گذاشته است. در فصل باشگاهی متعاقب یورو 2000، لیگ قهرمانان آخرین توسعه را تا مرز 32 تیم تجربه کرد. ابعاد بازی رشد پیدا کرد و سهمیه‌ها بیشتر شدند و خیلی طول نکشید که یگانگی این رقابت‌ها فضای فوتبال را به تسخیر درآورد. باشگاه‌های بزرگ و طبیعتا بازیکنان شاخص ملی، برنامه کاری‌شان تا 50 درصد افزایش یافت.
این به نوبه خود بر بازی ملی اثر گذاشت چرا که به لحاظ بدنی و حسی بازیکنان را با افزایش روزافزون بازی‌های کشورشان تخلیه کرد.
به خاطر رشد سهام و درآمد لیگ قهرمانان اروپا، بسیاری از باشگاه‌ها شروع به سرمایه‌گذاری وسیع‌تر زمانی و مالی برای آماده‌سازی‌شان کردند. در واقع دهه گذشته، دروازه‌های کوانتوم را به روی علم فوتبال گشود و حتی این با چیدمان درآمیخت. مثلا باشگاه‌های بسیار سطح بالا ساعت‌ها روی حملات‌شان کار می‌کنند تا قابلیت بازدهی بهتر به شکلی سریع‌تر را بهبود بخشند. آنگونه که اخیرا جاناتان ویلسون در ورلدساکر نوشت: این گونه‌ای سرمایه‌گذاری ورای مربیان ملی است. خروجی آن حرکت به سمت فوتبالی دفاعی‌تر در عرصه ملی بود اما در عوض رقابت‌هایی بسیار بازتر در عرصه باشگاهی را به دنبال داشت چرا که برخلاف فوتبال هجومی که نیاز به درکی عمیق‌تر از بازیسازی دارد، بازی دفاعی بیشتر بر انضباط ظاهری تاکید دارد که بتواند بالا و پایین تیم را یک‌دست کند. بالطبع اغلب سرمربیان ملی تمرکزی قابل درک در فواصل کوتاه همراهی‌‌شان با تیم‌ها روی خط دفاعی دارند. در عوض مهاجمانی با استعداد خدادادی افزون‌تر به طور گسترده آزاد گذاشته می‌شوند تا برای بردن مسابقات به واسطه لحظات الهام‌بخش انفرادی‌شان تلاش کنند.
آخرین نمونه‌های این رویکرد تیم بی‌لطف هلند در آخرین جام‌جهانی یا پرتغال یک دهه گذشته بوده‌اند. هر دو، خطوط دفاعی‌شان سخت و صخره‌گون اما خطوط حمله‌شان به‌رغم کیفیت بالای مهاجمانشان تک‌بعدی بودند. پس در این شرایط ملت‌هایی که محدودیت کمتری در کیفیت هجومی‌شان دارند معمولا آسان‌تر می‌توانند فاصله‌شان را پر کنند. وقتی به 4 تیم پایانی جام‌های جهانی و جام ملت‌های اروپای 4 دهه گذشته نگاهی بیندازید، نتیجه را روشن می‌بینید. بدین ترتیب که مجموعا 22 تیم را در دوره‌های 8 ساله مختلف این 4 دهه می‌بینید که به نیمه‌نهایی این تورنمنت‌ها رسیده‌اند. در زیر نسبت حضور کشورهای مختلف در نیمه‌نهایی جام‌های جهانی و ملت‌های اروپا در دوره‌های 8 ساله مشخص بررسی شده است:
78-1970
12 کشور (آلمان‌غربی 4 بار، هلند 3، برزیل 3، ایتالیا 2، اروگوئه، شوروی، بلژیک، مجارستان، لهستان، چکسلواکی، یوگسلاوی و آرژانتین یک‌بار)
88-1980
12 کشور (آلمان‌غربی 4 بار، ایتالیا 3، فرانسه 3، بلژیک2، چکسلواکی،لهستان، اسپانیا، دانمارک، پرتغال، آرژانتین، هلند و شوروی یک‌بار)
8-1990
12 کشور (آلمان و آلمان‌غربی 3 بار، ایتالیا 2، انگلستان2، هلند 2، سوئد 2، فرانسه 2، برزیل، آرژانتین، دانمارک، بلغارستان، چک و کرواسی یک‌بار)
و پس از یورو 2000
10-2002
13 کشور (آلمان 4 بار، ترکیه 2، پرتغال 2، هلند 2، اسپانیا 2، برزیل، کره‌جنوبی، یونان، چک، ایتالیا، فرانسه، روسیه و اروگوئه یک‌بار)
همان‌طور که مشاهده می‌کنید 5 تورنمنت آخر (در دوره 8 ساله آخر) مشخصا بازتر بوده‌اند، پس شاهد افزایش تعداد کشورهای حاضر در نیمه‌نهایی از 12 به 13 هستیم اما همه چیز به اعداد و ارقام منحصر نمی‌شود بلکه توجه به نام‌ها مهم‌تر است. به استثنای یک تیم در هر یک دهه، همه حاضران نيمه‌نهايي‌هاي 3 دهه اخیر، هم از سابقه‌ای موفق بهره می‌برده‌اند و هم صاحب دریایی از استعدادها بوده‌اند.
البته از سال 2000 به این سو، این قانون شامل یونان، کره‌جنوبی، ترکیه و اروگوئه نمی‌شود. به این معنی که از این پس امید بیشتری نزد کشورهای متوسط وجود خواهد داشت، ضمن اینکه انگلستان به عنوان یک گزینه تنها و اغلب ناکام، غیرقابل تعمیم باقی خواهد ماند.
کوپاآمه‌ریکای اخیر (در آرژانتین) یک مثال روشن دیگر به دست می‌دهد. به‌رغم بازیکنان هجومی خارق‌العاده، برزیل و آرژانتین در همساز کردن این بازیکنان در مصاف با واحدهای دفاعی دیگر کشورها، تنها حسرت برایشان به ارمغان آمد. حالا جایگاه سنتی آنها در قله فوتبال ملی به خوبی توسط اسپانیا و آلمان اشغال شده است. از طرف دیگر آنکه، ما در روزگار فعلی سطحی نخبه در فوتبال ملی داریم که بسیار تکامل‌یافته‌تر از هر دوره دیگر تاریخ است. تصورش سخت نیست که اسپانیا و آلمان، هر دو طی دهه آینده به تسلطشان ادامه دهند. اما این در عین حال به خاطر سرمایه‌گذاری آنها در پایه‌هاست که به آنها اجازه می‌دهد به مشکلاتی که دیگر ملت‌ها دارند مبتلا نشوند. با بازیکنان جوانی که هر دو کشور به بهترین شکل در قالب‌های تکنیکی پرورده و تربیت کرده‌اند، سبک ملی اسپانیایی یا آلمانی، تبدیل به طبیعت ثانویه بازیکنان آنها شده است و اعمال یک قالب‌کاری برای تیم، دیگر دغدغه‌ای بزرگ برای سرمربیان ملی‌شان نیست.
در همین حال بقیه دنیا باید برای تحمیل آرایش‌های دائما متغیر به بازیکنان دلزده‌شان بجنگند ولی باز هم در هر بازی ممکن است فاصله این 2 کشور پیشرو و دیگران پر شود اگرچه فعلا نمی‌توان بهتر از این دو پیدا کرد.
منبع:Soccernet.com