دهم اردیبهشت سال 1380 عالی‌ترین مقام جمهوری‌اسلامی ایران دستورالعملی را خطاب به سران 3 قوه- یعنی بالاترین مسؤولان و خدمتگزاران نظام- صادر كردند. 2 ماه پیش از صدور این فرمان نیز موضوع آخرین نامه‌ای كه دفتر رهبر انقلاب مشتركا به دفتر هر 3 قوه ارسال كرده بود، «ابلاغ سیاست‌های كلی نظام» بود؛ 2 ابلاغیه در فاصله‌ای كمتر از 2 ماه! البته متن ابلاغیه دوم مفصل‌تر بود و با این خطاب آغاز می‌شد: «حضرات آقایان رؤساى محترم قواى سه‌گانه دامت تاییداتهم. » در واقع این نامه نیز فرمانی بود در 8 بند و یك مقدمه مفصل كه مستقیما قلب مفاسد اقتصادی را هدف گرفته بود. همین نامه بود كه بعدها به «فرمان هشت ماده‌ای» مشهور شد.
یك سنگر هشت‌ضلعی
در حافظه تاریخی انقلاب اسلامی، 2 سال به نام مبارك امیرالمومنین علیه‌السلام زینت یافته است؛ 1379 و 1380. 79، سال امیرالمومنین علیه‌السلام نام گرفت و سال بعد نیز با تاكید بر توجه به عملكردها، سال «رفتار علوی» نامیده شد و در همان ابتدایش این عزم در دستورهای هشت‌گانه زیر آشكار شد:
اول:
با آغاز مبارزه جدى با فساد اقتصادى، فریادها و نعره‌هاى مخالفت بلند خواهد شد. این مخالفت‌ها از سوى كسانى خواهد بود كه از آن متضرر می‌شوند. مبادا در عزم راسخ شما
تردید بیفكند.
دوم:
ممكن است كسانى به‌خطا تصور كنند كه مبارزه با مفسدان موجب ناامنى اقتصادى و فرار سرمایه‌ها است. به این اشخاص تفهیم كنید كه به‌عكس، این مبارزه موجب امنیت فضاى اقتصادى است.
سوم:
كار مبارزه با فساد را به افراد مطمئن و برخوردار از سلامت و امانت بسپارید.
چهارم:
ضربه عدالت باید قاطع، دقیق و ظریف باشد.
پنجم:
بخش‌هاى مختلف نظارتى در 3 قوه باید با همكارى صمیمانه، نقاط آسیب در گردش مالى كشور را شناسایى و آسیب‌زدایی كنند.
ششم:
وزارت اطلاعات نقاط آسیب‌پذیر در فعالیت‌هاى اقتصادى دولتى كلان مانند: معاملات و قراردادهاى خارجى، و سرمایه‌گذاری‌هاى بزرگ، طرح‌هاى ملى و نیز مراكز مهم تصمیم‌گیرى اقتصادى و پولى كشور را پوشش اطلاعاتى دهد و به دولت و دستگاه قضایى یارى رساند.
هفتم:
در امر مبارزه با فساد نباید هیچ تبعیضى دیده شود. هیچ‌كس و هیچ نهاد و دستگاهى نباید استثنا شود.
هشتم:
با این امر مهم و حیاتى نباید به گونه شعارى و تبلیغاتى و تظاهرگونه رفتار شود. به جاى تبلیغات باید آثار و بركات عمل، مشهود گردد.
تلاش برای حاكمیت دوگانه
چند سال بعد- سال 1385ـ رهبر انقلاب از یك جریان مرموز در مقابل این عزم و اراده جدی خبر دادند. گویا كسانی در میان مسؤولان وقت، كارهایی كرده بودند كه باید برای ثبت در تاریخ بازخوانی می‌شد. رهبر انقلاب فرمودند: «چندسال قبل بنده مساله مبارزه با فساد را مطرح كردم و آن نامه 8 ماده‌اى را نوشتم اما از داخل مجلس شوراى اسلامى-كه باید مركز مبارزه با فساد باشد- فریاد اعتراض به این شعار بلند شد؛ با این بهانه كه مبارزه با فساد، سرمایه‌ها را از كشور فرارى مى‌دهد! در حالى كه قضیه به‌عكس است. بنده همان‌وقت هم گفتم كه اتفاقا مبارزه با فساد، سرمایه‌گذار سالم را كه قصد فسادانگیزى و سوءاستفاده ندارد، به كار تشویق مى‌كند. اخیرا گزارشى از یك سازمان معتبر بین‌المللى خواندم كه درباره همین مسائل كار مى‌كند. این سازمان اعلام كرده كه یكى از موانع اصلى سرمایه‌گذارى در بعضى از كشورها عبارت است از فساد اقتصادى. اینها مى‌گفتند مبارزه با فساد جزو موانع سرمایه‌گذارى است؛ ببینید چقدر فاصله است! مبارزه با فساد مطرح مى‌شود؛ جاى اینکه عناصر دست‌اندركار استقبال كنند و در حد وظایف خود ایفاى نقش كنند، به عكس عمل مى‌كنند. این، یكى از گوشه‌هاى كوچك حاكمیت دوگانه است كه اینها دنبال مى‌كردند».
2 سال بعد از این در پنجم تیر‌ماه 1387 حضرت آیت‌الله‌‌العظمي‌خامنه‌ای هنوز از روند برخورد با مفاسد اقتصادی راضی نبودند. آنجا كه در بخشی از فرمايشات‌‌شان در دیدار مسؤولان ارشد قضایی فرمودند: «وجود و رواج مفاسد اقتصادى یكى از بزرگ‌ترین خطرهایش این است كه عناصر خوب دستگاه‌ها را متزلزل می‌كند، زیر پاى آنها را سست می‌كند. بسیارى از این موارد و قضایاى مفاسد اقتصادى كه به طور مشخص گزارش شده و براى ما گفته شده است، به این ترتیب بوده است كه آن مفسد اقتصادى براى پیشبرد كار خود لازم دانسته در داخل فلان دستگاه نفوذ كند و تعدادى از عناصرى را كه در آنجا كار می‌کنند، با خودش همراه كند. خب! آن عناصرى كه آنجا كار می‌کنند، مردمان مومنى هستند؛ اما شیطان هوس، زیاده‌طلبى و پول را به جان اینها مى‌اندازد، همه هم طاقت نمى‌آورند، مجذوب می‌شوند، می‌لغزند؛ این یكى از بزرگ‌ترین خطرات مفاسد اقتصادى است».
پیشینه یك اعلام خطر
اما آیا صدور فرمان هشت ماده‌ای كه برخی رسانه‌ها سالروز صدور آن را «روز ملی مبارزه با مفاسد اقتصادی» نامگذاری كردند، نخستین عزم رهبر انقلاب در مبارزه با مفاسد اقتصادی بود؟ با جست‌وجو در متن بیانات و پیام‌های رهبر انقلاب در بازه سال‌های 1368 تا 1380 و تنها با اتكا به كلیدواژه‌های «فساد اقتصادی» و «مفاسد اقتصادی»، نتایج قابل‌توجهی به دست می‌آید. نخستین اشاره، 3 ماه پس از آغاز دوران رهبری ایشان است و جالب اینکه ایشان جرائم مالی و اقتصادی را از همان موقع در زمره جرائم امنیتی مهم برای نظام برشمرده و می‌فرمایند: «در دنبال‌گیرى مشكلاتى كه در جامعه وجود دارد، واقعا اهم و مهمى درست كنیم. یعنى هیات‌رئیسه و سیاستگذاران دستگاه قضایى- هر مجموعه‌اى كه هستند-بنشینند موارد را الأهمّ فى الأهمّ كنند و مهم‌ترین آنها را دنبال نمایند. چون واقعا امروز در جامعه موارد بدى وجود دارد كه همه را باید دستگاه قضایى دنبال كند. ببینیم واقعا كدام‌ها را باید در درجه نخست قرار داد. الان مثلا در جامعه فساد و ارتشا و جرائم ضدانقلابى و براندازى و خدعه و تزویر و جعل و امثال اینها وجود دارد. در میان این موارد، كدام از همه مهم‌تر است؟ من خیال مى‌كنم اگر بخواهیم دنبال اهم بگردیم، همین مساله فسادهاى مالى و اخلاقى و ارتشا و تزویر و امثال اینها چیزهایى است كه بویژه از مردم سلب امنیت مى‌كنند و واقعا در رتبه‌هاى بالا قرار مى‌گیرند». در بررسی تاریخی توجه و عنایت رهبر انقلاب به این موضوع، در سال 1380 شاهد اوج توجه و اشاره‌های ایشان به این موضوع هستیم. در میان كلمات ایشان در آن سال 4820 واژه به تذكر و تبیین موضوع مفاسد اقتصادی اختصاص دارد؛ توجهی كه در سال‌های بعد نیز همچنان ادامه یافته است.
دستور تلخی كه شنیده نشد
حضرت آیت‌الله‌العظمي خامنه‌ای دربيانات روز یكشنبه پيش‌شان، بار دیگر و این‌بار به بهانه بروز یك تخلف بزرگ مالی و بانكی از مفاسد اقتصادی یاد كردند. جملات تلخی كه اشاره‌ای به روند طی‌شده تذكرات متناوب ایشان نیز داشت: «چند سال قبل از این نمی‌دانم حالا 10 سال است یا بیشتر است، من توصیه‌هاى موكدى را راجع به مقابله با فساد اقتصادى به مسؤولان كشور كردم. استقبال هم كردند اما خب! اگر عمل می‌كردند، دیگر این فساد بانكى اخیر كه حالا همه روزنامه‌ها و همه دستگاه‌ها و همه ذهن‌ها را پر كرده، پیش نمى‌آمد. وقتى عمل نمی‌كنیم، دچار این حوادث می‌شویم. اگر با فساد مبارزه بشود، دیگر این چند هزار میلیارد یا هرچه؛ سوءاستفاده‌اى كه افرادى بیایند بكنند، پیش نمى‌آید. وقتى عمل نمی‌كنیم، خب! پیش مى‌آید؛ ذهن مردم را مشغول می‌كند. دل مردم را مشغول می‌كند. دل آدم‌ها را می‌شكند. چقدر در این كشور از بروز یك چنین فسادى دل‌ها ناراحت می‌شود؟ چقدر آدم‌ها امیدشان را از دست می‌دهند؟ این سزاوار است؟ این به خاطر این است كه عمل نكردیم. از همان وقت گفته شد فساد ریشه‌دار می‌شود، ریشه پیدا می‌كند، شاخ و برگ پیدا می‌كند، هرچه كه بگذرد، كندنش مشكل می‌شود، اینها گفته شد، اینها تاكید شد، اینها همه بیان شد؛ اینها سرمایه‌گذار پاكدامن و صادق را مأیوس می‌كند، اگر عمل می‌شد، مبتلا به این مسائل نمی‌شدیم. حالا مبتلا شدیم».
ادامه در صفحه 12