مرگ ارادی
دنیادوستی انسان را در مرتبه نفسانیت گرفتار و اسیر می‌کند که ویژگی اصلی آن محجوب بودن از حق است، طبعا وقتی انسان از حق محجوب بود، همه هم و غمش تثبیت زندگی دنیوی و توجه به تعلقات مادی است. دلیل این محجوبیت آن است که مرتبه نفسانی ما روی چهره اصلی و حقیقی‌مان حجاب انداخته است و ما با آن چهره حقیقی خود شاهد وجه حق هستیم و وقتی از خودبیگانه باشیم، از حق نیز محجوب خواهیم بود.
یک اصل کلی است که بزرگان اهل معرفت بر آن پای می‌فشارند و آن اینکه انسان در مقام حقیقی خود شاهد وجه حق و بلکه فانی در وجه حق است و برای اینکه بتواند به چهره حقیقی خود بازگردد، باید از مرتبه نفسانیت نجات پیدا کند. به این مطلب توجه فرمایید، زیرا خیلی مهم است و تنها راه رهایی ما از دوستی دنیا و حیات پست دنیایی است. ما چاره‌ای نداریم مگر اینکه پرده نفسانیت را از چهره حقیقی خود کنار بزنیم که از آن به کشتن نفس تعبیر می‌کنند. اما منظور از کشتن نفس چیست؟ منظور ما از کشتن نفس برداشتن حجاب هوي‌های نفسانی و مرتبه نازله ماست. این مبارزه‌ای ضروری است، زیرا مردن از مرتبه پایین‌تر مساوی است با رفتن به مرتبه بالاتر و از این مرتبه در بیان اهل معرفت و علمای اخلاق الهی به «مرگ ارادی» تعبیر می‌شود. برای نمونه مرحوم ملاصدرا(رض) می‌فرماید: «مرگ ارادی آخرین درجه سالکین است که از آن به فنای فی الله تعبیر می‌شود. [شرح اصول کافی ملاصدرا(رض)؛ 1/ 458] این اصطلاح برآمده از روایت مشهور «مُوتُوا قَبْلَ أَنْ تَمُوتُوا» [بحار الانوار، 69/59] «پیش از مردن؛ [به مرگ ارادی] بمیرید.» است. مرگ یعنی قطع ارتباط با دنیا و زندگی دنیوی و همه تعلقات آن و طبعا «مرگ ارادی» نیز به همین معنا‌ست، با این تفاوت که با اراده فرد انجام می‌شود و در عین حال که در دنیاست، همه تعلقات دنیوی او کنده شده است و این معنای کشتن نفس است، وقتی انسان با مجاهده با نفس توانست هوي‌های نفسانی را در درون خود سرکوب نماید و بکشد، به «مرگ ارادی» همه تعلقات را پاره کرده و به خود حقیقی‌اش رسیده است، در این صورت حجاب شهود وجه حق برداشته می‌شود و او فانی در حق می‌شود. البته همانگونه که مردن سخت است، «مرگ ارادی»به مراتب سخت‌تر است و به اصطلاح جان‌کندن می‌خواهد.
و این معنای کلام امیرالمومنین سلام‌الله علیه است که «لَوْ كُشِفَ الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً» [غرر الحکم؛ ص: 119] «اگر پرده‌ها برافتند، یقین من افزوده نخواهد شد.» زیرا پرده‌ها با مرگ برداشته می‌شود و انسان‌ها در دنیا همانند خوابی هستند که از همه حقایق غافلند و با مرگ بیدار شده و حقیقت را می‌بینند: «النَّاسُ نِيَامٌ فَإِذَا مَاتُوا انْتَبَهُوا» [مجموعۀ ورام؛ 1/150] «مردم خوابند و آنگاه که مردند، بیدار می‌شوند.» آری! ما در دنیا در خواب غفلت غوطه‌وریم، [کافی؛ 2/240] اما امیر مومنان سلام‌الله علیه با مرگ ارادی همه پرده‌ها را کنار زده است. و اگر امیرالمومنین آلاف التحيهًْ و الثناء الگوی ماست که باید باشد، ما هم باید به راه ایشان برویم. با ذکر و ورد خشک و خالی نمی‌شود، بل جان‌کندن می‌خواهد که بتوانیم هوي‌های نفسانی را در درون خود بکشیم.