نقالی در ردیف هنرهای سنتی و آیینی ما به‌شمار می‌رود. با این حال می‌بینیم امروز از رونق و جایگاهی که باید برخوردار نیست.
من هم با این مساله موافقم که این هنر در حال حاضر رو به کمرنگ شدن رفته است. هنرهایی چون نقالی اساسا از دیرباز موروثی بوده اما متاسفانه امروز هنر تعزیه و نقالی از پشتیبان برخوردار نیست و همان تعداد هنرمندانی که باقی مانده‌اند حمایت کافی نمی‌شوند، در حالی که مطمئنم همین تعداد انگشت‌شمار هنرمندان این عرصه اگر از حمایت‌های مادی و معنوی برخوردار شوند، می‌توانند نقش بزرگی در زنده نگه‌داشتن این هنرها ایفا کنند.
نکته‌ای که درباره 2 هنر نقالی و تعزیه به چشم می‌خورد اين است كه هنرهايي از اين دست همواره نسل به نسل منتقل مي‌شده است. این سینه به سینه منتقل شدن چطور شکل می‌گرفته است؟
بویژه در حیطه تعزیه مساله موروثی بودن در گذشته خیلی باب بوده است. ببینید، چیزی که در این میان وجود دارد این است که بچه‌هایی که در گذشته در سایه تربیت خانواده‌شان رشد می‌کردند با بچه‌های امروز زمین تا آسمان تفاوت داشتند. امروز من می‌بینم پدر و مادر از پس فرزندان خود برنمی‌آیند و نمی‌توانند جلوی آنها را در برخی کارها بگیرند. این مساله اصلا در زمان قدیم وجود نداشت. حتی درباره خود من در حال حاضر این‌طور است، یعنی با وجود اینکه فرزندانم هریک چهل و چند ساله هستند اگر از دستشان عصبانی شوم بهشان تشر می‌روم و جرات نمی‌کنند سرشان را بالا بیاورند. گذشته از اینها در قدیم رسم بر این بود که فرزندان، شیوه و شغل پدرانشان را در پیش می‌گرفتند. مثلا بچه‌های بقال، بقال می‌شدند، بچه‌های نجار، نجار و به همین ترتیب. من حتی دوستی داشتم که خانواده‌اش جد اندر جد خادم حرم امام رضا(ع) بودند و این آدم به ارتش پیوسته بود و شغل ارتشی را انتخاب کرده بود. جالب این بود که در این شغل مدت زیادی دوام نیاورد. بالاخره آنقدر تلاش کرد تا توانست ادامه‌دهنده شغل خانواده‌اش باشد؛ رفت و خادم حرم شد.
فکر می‌کنید برای اینکه در جریان منسوخ شدن این هنر، ادبیات شفاهی ما از بین نرود باید چه کرد؟
به نظر می‌رسد چاره‌اش این است که هنرهایی نظیر نقالی و تعزیه که در ردیف کهن‌ترین هنرهای ایرانی به‌شمار می‌روند و سابقه طولانی و درخشان از زمان‌های گذشته تا امروز داشته‌اند مورد پشتیبانی و حمایت قرار گیرند. این هنرها باید متولی داشته باشد. ما که پیشکسوتان و تنها بازماندگان این هنرها هستیم امروز دیگر قدرت حرکت و بیان نداریم. من واقعا دلم می‌سوزد وقتی می‌بینم نقالی و تعزیه رو به زوال است و به آن شکلی که باید نسبت به آن توجهی صورت نمی‌گیرد یا اگر هم می‌شود، مقطعی است.
خود شما نقالی و تعزیه‌خوانی را از چه وقت شروع کردید؟
از 6 ماهگی. پدرم می‌آمد و یکی از ما بچه‌‌ها را که طفل شیرخواره بودیم از مادرمان می‌گرفت و در مراسم تعزیه مثلا می‌شدیم علی‌اصغر. اما اگر بخواهم به شکل دقیق‌تری اشاره کنم، تعزیه را از 5 سالگی در نقش طفلان مسلم و با جمله «عمو عباس ما تشنه‌ایم» شروع کردم، پای تعزیه‌های پدر. این هنر برای ما فراز و نشیب زیادی همراه داشت. برخی جاها با ما خوشرفتاری می‌کردند و برخی مواقع هم نه. خلاصه چه دردسرتان بدهم، کتک‌ها خوردیم و مرارت‌ها کشیدیم تا توانستیم این هنر را زنده نگه داریم. ما درس را به عشق تعزیه رها کردیم چون واقعا عاشق این بودیم که همراه پدرم به اجرای تعزیه و پرده‌خوانی در جاهای مختلف بپردازیم و راه او را ادامه دهیم.
اگر بخواهید به سهم نقالان در فرهنگ ایران اشاره کنید، چه می‌گویید؟
به جرات می‌توانم بگویم سهم زیادی در این زمینه داشته‌اند بویژه وقتی به کشورهای دیگر برای اجرای تعزیه و نقالی و پرده‌خوانی سفر می‌کردیم بیشتر به این نتیجه می‌رسیدیم که این هنرها تا چه اندازه توانسته در مجامع بین‌المللی بدرخشد و نزد جهانیان شناخته شود.
نقالان در قدیم به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند؛ مثل نقالان شاهنامه‌ای، نقالان داستان‌های تاریخی و نقالان مذهبی‌خوان. شما متعلق به کدام گروه هستید؟
من همیشه در ردیف نقالان مذهبی‌خوان بوده‌ام اما پسرم که در حال حاضر در تالار رودکی در برنامه‌های دلشدگان به اجرای برنامه می‌پردازد جزو نقالان شاهنامه‌خوان است که به نظر من عالی اجرا می‌کند. تنها کسی که در این میان به هنر نقالی کمک زیادی کرد، داوود فتحعلی‌بیگی بوده است. در واقع این هنر را مدیون او هستیم و او بود که این هنر را به جوان‌ترها مثل پسر من آموزش داده است. البته خودم هم در آموزش نقالی و ترنابازی به فرزندانم نقش داشته‌ام و چیزهای زیادی به آنها یاد داده‌ام بویژه ترنابازی که خب نسل جوان مثل پسر خود من نمی‌دانستند چیست و من به آنها یاد دادم اما هنوز عده‌ای وجه افتراق نقالی و پرده‌خوانی را نمی‌دانند و به اشتباه تصور می‌کنند این دو به لحاظ مضمون شبیه یکدیگر هستند. حتی در مواقعی مشاهده می‌شود برخی کارشناسان نیز به این اشتباه می‌افتند، در حالی که نقالی از شاهنامه می‌گوید و پرده‌خوانی از عاشورا. به نظرم جز تعداد انگشت‌شماری مانند داوود فتحعلی‌بیگی، اردشیر صالح‌پور و... اطلاع چندان دقیقی در این باره ندارند.
خاستگاه اولیه نقالی در قهوه‌خانه‌ها بوده اما امروز می‌بینیم که اصولا قهوه‌خانه دیگر وجود خارجی ندارد و اغلب این قهوه‌خانه‌ها جای خود را به کافی‌شاپ‌ها داده‌اند. فکر می‌کنید این مساله چقدر در کمرنگ شدن این هنر تاثیر داشته است؟
اهمیت و نقش قهوه‌خانه‌ها در سال‌های گذشته به اندازه‌ای بود که مردم جلوی در قهوه‌خانه‌ها صف می‌کشیدند و نقالان مثلا در یک روز به چند قهوه‌خانه در چند نقطه از تهران مثل دروازه دولاب، حسن‌آباد، شمیران و... می‌رفتند و جالب‌ترین شب شبی بود که قرار بود سهراب به دست رستم کشته شود. می‌آمدند و به ما التماس می‌کردند؛ حتی پول می‌دادند که سهراب را نکش! (با خنده) خب آن زمان تلویزیون و ماهواره نبود. مردم دلبسته این هنر بودند و طبعا باورش داشتند و نمی‌خواستند قبول کنند که رستم و اسفندیار یک داستان صرف است. یا درباره تعزیه از یک ماه قبل باید اعلام می‌کردیم که چه وقت تعزیه مسلم می‌خوانیم. مردم مشتاق بودند اما در سریال «مختارنامه» می‌بینیم مسلم اصلا آن چیزی نیست که در تاریخ وجود دارد. در حالی که مختار شجاعت و دلیری و جنگاوری را از مسلم آموخت. مسلم، کوفه را برهم زد اما آنچه از او در سریال نشان دادند با آنچه در تاریخ است مغایرت داشت، در حالی که هنرهایی چون نقالی و تعزیه در عین اینکه در ردیف هنرهای سنتی و آیینی ما قرار دارند اما می‌توانند با تزریق عناصر تازه، احیا شوند، یعنی حتی می‌توان مضامین امروزی را در قالب این 2 هنر اجرا کرد.
تقاضای شما بعد از این همه سال فعالیت در عرصه هنرهای آیینی چیست؟
دلمان می‌خواهد این هنر چندین هزار ساله از بین نرود. مردم بدانند که هنرمندان این هنر برای آن زحمت زیادی کشیدند، مرارت‌ها بردند، خون دل خوردند. حتی بچه‌هایشان در تعزیه‌ها یا از اسب افتادند یا اشتباهی شمشیر خوردند و کشته شدند. من از 25 سالگی دندان‌هایم عاریه است. یک بار افسر شهربانی با لگد توی دهنم کوبید و تمام دندان‌هایم را از دست دادم. شما ببینید کدام‌‌یک از تعزیه‌خوان‌ها به رسانه‌ها دعوت می‌شوند؟ یعنی اصولا از سوی رسانه‌ها هیچگاه دعوتی از یک تعزیه‌خوان یا نقال نمی‌شود.