بیشک نخستین سالهای پس از پایان جنگ سرد، بهترین ایام تاریخ سیاسی ایالات متحده محسوب میشود. زمانی که آمریکاییهای سرخوش از پیروزی بر رقیب دیرین و مست از قدرت، خود را ابرقدرت مینامیدند و هر روز له خود و علیه دشمنانشان نظریهای جدید ابداع میکردند و روزی بر طبل «جنگ تمدنها» میکوفتند و روز دیگر «نظم نوین جهانی» را طرح میکردند.
«فرانسیس فوکویاما» هم در همین مقطع زمانی (1989) تز «پایان تاریخ» خود را طرح کرد. نظریهای که آن را 3 سال بعد (1992) و در قالب کتاب پایان تاریخ و آخرین انسان، تئوریزه کرد. فوکویاما که به عنوان پدر معنوی نومحافظهکاران آمریکایی شناخته میشد، در قالب نظریه پایان تاریخ و در شرایطی که لیبرالیسم، بر رقیب دیرین خود کمونیسم فائق آمده بود، اعلام کرد: گفتمان لیبرال و اقتصاد کاپیتالیستی و بازار آزاد سرنوشت محتوم بشریت است و جامعه جهانی مفری جز نظام سرمایهداری ندارد. وی همچینین تاکید کرد
لیبرال ـ دموکراسی هم سرانجام همه نظامهای سیاسی خواهد بود. اما امروز و تنها 20سال پس از طرح این تئوری، شرایط جامعه سیاسی ایالات متحده به شکلی است که به هیچ وجه با پایان تاریخ فوکویاما و کاپیتالیسم آدام اسمیت مطابقت ندارد. اکنون قریب به 4 هفته است که معترضان به نظام سرمایهداری در خیابان وال منهتن نیویورک تجمع کردهاند و علیه سرمایهداری و سرمایهداران شعار میدهند. معترضان خیابان وال را که قلب اقتصاد آمریکا محسوب میشود، به تأسی از مدل انقلابهای عربی به تصرف خود در آوردهاند و هر روز هم بر تعداد آنها افزوده میشود. اعتراضی که در روزهای نخست با چند نفر شروع شده بود اکنون به دهها هزار نفر میرسد و در سراسر ایالات متحده اپیدمی شده است و هر روز هم اقشار جدیدی به آن میپیوندند. جنبش «والاستریت را اشغال کنید» با تسری به دیگر شهرهای ایالات متحده عملا به جنبش «سرمایهداری را اشغال کنید» بدل شده است. در حال حاضر صدها شهر آمریکا میزبان معترضان به نظام سرمایهداری و سرمایهدارانی است که تنها یک درصد جمعیت کشور را تشکیل میدهند اما یک سوم درآمدهای ایالات متحده را به خود اختصاص دادهاند. اکنون وضع آمریکا و بسیاری دیگر از کشورهایی که اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد را دنبال میکنند به نحوی است که رکود و بحران موجود در این کشورها غیرقابل انکار است. کاهش رتبه اعتباری ایالات متحده برای نخستینبار در تاریخ این کشور، خود مبین وضع بغرنج اقتصاد آمریکاست. کاهش رتبه اعتباری کشورهایی نظیر ایتالیا و اسپانیا هم که اخیرا رخ داده، نشان دهنده عمق بحران موجود است. افزون
بر این، معترضان که معتقدند 99 درصد مردم آمریکا را تشکیل میدهند، با موج عظیم بیکاری مواجهند. در حال حاضر نرخ بیکاری ایالات متحده بیش از 9 درصد است. بحرانی که تا پیش از این آمریکاییها چندان با آن مأنوس نبودند اما ظرف
یکی ـ دو سال گذشته، بسیاری از شرکتها و سازمانها به تعدیل نیرو دست زدهاند که نتیجه آن بیکاری بسیاری از مردم ایالات متحده بوده است. این بحران که گریبان طبقه متوسط را گرفته، سبب شده آنها از پرداخت اقساط خانههایشان به بانک نیز عاجز شوند و در نتیجه منازل این افراد توسط بانکها توقیف شده و آنها را به افرادی بیخانمان بدل کرده است. اساسا به نظر میرسد نظام سرمايهداري غربي با تجميع ثروت در دست تعداد اندكي از افراد جامعه باعث نابودي تدريجي قشر متوسط جامعه شده است. همین موضوع سبب شده شکافی عمیق میان طبقه متوسط جامعه آمریکا و طبقه مرفه آن ایجاد شود. شکافی که با هیچ ملاتی پر شدنی نیست و هر روز بحرانی جدید برای سردمداران کاخ سفید خلق میکند. در این میان دعواهای سیاسی 2 حزب دموکرات و جمهوریخواه هم بیش از پیش مردم را از وضعی که در آن گرفتار آمدهاند سرخورده کرده است. دعواهایی که معمولا به مواجههای تمامعیار در کنگره بدل میشود و تصویب قوانین حیاتی آمریکا را با مخاطرهای جدی مواجه میکند. اکنون و در آستانه انتخابات ریاستجمهوری این منازعات بیشتر
هم شده است.
با این حال به نظر میرسد اوباما و دموکراتها ضربات به مراتب بیشتری از این جدالهای سیاسی متقبل میشوند. الگوی جامعه سیاسی ایالات متحده نشان داده مردم همواره حزبی را که در رأس قدرت قرار دارد، بیشتر مورد شماتت قرار میدهند. از اینرو به باور کارشناسان وضع اوباما برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری به هیچوجه مناسب نیست و برخی معتقدند مردم آمریکا ممکن است در انتخابات پیشرو به خرق عادت دست بزنند و اوباما را برای دومینبار به عنوان رئیسجمهور خود انتخاب نکنند. بویژه که رئیسجمهور دموکرات آمریکا به هیچ وجه وعدههای خود را درباره کاهش فاصله طبقاتی موجود در جامعه محقق نکرده است. با این اوصاف نمیتوان چشمانداز مثبتی برای نظام اقتصادی و حتی سیاسی ایالات متحده قائل بود و نمیتوان پیشبینی کرد مردم آمریکا تا چه زمانی باید تاوان سلطه نظام سرمایهداری را پس دهند. مهمترین سوالی که تئوریسینهای نظام سرمایهداری اکنون باید به آن پاسخ دهند این است که چگونه میتوان از یک سیستم اقتصادی که پس از سپری شدن چندین سال قادر به ترمیم و احیای خود نیست، دفاع کرد؟ به نظر میرسد نظامی که پس از گذشت 3 سال هنوز نتوانسته بحران اقتصادی 2008 و تبعات و رکود پس از آن را پشت سر بگذارد، نه نیازمند اصلاح؛ که نیازمند انقلابی همهجانبه است.