راه سلوک الی‌الله و اخلاق الهی مبارزه با هوي‌های نفسانی است و تا هوي‌های نفسانی را در خود قلع و قمع نکرده‌ایم، نمی‌توانیم به دیدار یار نائل شویم. بر فرض که اهل عبادت و خدمت به خلق خدا باشیم، بر فرض که روز و شب خود را برای خدمت به مردم و آسایش آنها صرف کنیم. خیلی خوب؛ اینها عالی است، اما اگر هوي‌های نفسانی در ما کشته نشده باشند، وقتی خوب نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که همه تلاش ما برای تثبیت نفسانیت خودمان است و این خیلی خطرناک است. چه بسیار افرادي که اهل ذکر و ورد و ریاضت‌ها هستند، اما همه این امور را برای خود می‌کنند تا در چشم مردم عزیز و بلندمرتبه باشند و این اراده و خواست حیات پست دنیوی است که شاید به آن برسند: «مَنْ کَانَ يُرِيدُ الْحَيَاهًْ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَ هُمْ فِيهَا لاَيُبْخَسُونَ»، «كسانى كه زندگى دنيا و زيور آن را بخواهند [جزاى] كارهايشان را در آنجا به طور كامل به آنان مىدهيم و به آنان در آنجا كم داده نخواهد شد.» [هود: 15] اما بیچاره قیامت دستش کوتاه است: «مَنْ کَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَهَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاَهَا مَذْمُوماً مَدْحُوراً» «هر كس خواهان [دنياى] زودگذر است، بزودى هر كه را خواهيم [نصيبى] از آن مىدهيم، آنگاه جهنم را كه در آن خوار و رانده داخل خواهد شد، براى او مقرر مىداريم.» [اسراء: 18] چنین انسانی وقتی به اعمال خود نگاه می‌کند، حسرت می‌خورد که همه این کوشش‌ها برای دو روز دنیا بوده و شاید در دنیا نیز نامی پیدا کرده باشد، اما در قیامت و جوار حق تعالی محروم و بیچاره است. «يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّه وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِين» «دريغا بر آنچه در حضور خدا كوتاهى ورزيدم، بىترديد من از ريشخندكنندگان بودم.» [زمر: 56] دقت فرمایید، چنین آدمی خود را ریشخند و مسخره می‌کند، زیرا قرار است ما در دنیا با خدا معامله کنیم، اما مگر نفس می‌گذارد، نفسانیت مانع بزرگی است و تا آن را کنار نزده‌ایم، امکان ندارد که کارهای ما صرفا و خالصانه برای خدا باشد، و این ریشخندکردن خود است. به این 3 آیه توجه فرمایید که انسان را آتش می‌زند: «قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالاً» «بگو آيا شما را از زيان‌كارترين مردم آگاه گردانم؟» «الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياهًْ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً» «آن كسانند كه كوشش آنان در زندگانى دنيا صرف و گم شده و خود مىپندارند كه زيبا [كاري] ساختهاند.» به واژه «ضلّ» توجه فرمایید، هرکس کوشش‌اش تثبیت حیات دنیوی باشد، همه تلاشش گم می‌شود، فکر می‌کند که دارد بنایی زیبا می‌سازد، اما در حقيقت بر آب خانه بنا می‌کند. نتیجه چیست؟ «أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِه فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَهًًْْ وَزْناً» «[آرى، ] آنان كسانىاند كه آيات پروردگارشان و لقاى او را انكار كردند، در نتيجه اعمالشان تباه گرديد، و روز قيامت براى آنها [قدر و] ارزشى نخواهيم نهاد.» [کهف: 105 ـ 103] ان‌شاءالله ما جزء این گروه نیستیم، اما تهدید را جدی بگیریم!