این روزها اگر گذارتان به سینما آزادی تهران افتاده باشد حتما متوجه شور و حال متفاوت این پردیس سینمایی نسبت به ایام دیگر سال شده‌اید؛ بیست و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران در حال برگزاری است و بار دیگر این حوزه مهجور اما پرپتانسیل محور یک گردهمایی سینمایی شده است. در این روزها که خبر می‌رسد در برخی نوبت‌های اکران فیلم کوتاه به دلیل استقبال بالای مخاطبان تعدادی از علاقه‌مندان بالاجبار روی زمین می‌نشینند و فیلم تماشا می‌کنند، باز کردن پرونده چرایی ارائه صحیح این محصول فرهنگی به مخاطبان خاص خود در طول سال خالی از لطف نیست. در میان گزاره‌های مختلف پخش اینگونه آثار هم تلویزیون و شبکه نمایش خانگی جایگاه ویژه‌تری دارند. آنچه در ادامه می‌خوانید حاصل گفت‌وگو با محمدرضا عباسیان، مدیرعامل موسسه رسانه‌های تصویری در همین زمینه است. عباسیان که خود علاقه‌مند حوزه فیلم‌های مستند و کوتاه است و تجربه کارگردانی و فیلمسازی نیز در این حوزه دارد در پاسخ به سوالات ما حرف‌های جالب توجهی داشت؛ سوالاتی که محور اصلی آن در همین یک سوال بود: «چرا فیلم‌های کوتاه و مستند از شبکه نمایش خانگی سهمی ندارند؟»
***
بحث را از یک مصداق شروع می‌کنم که به نظرم یکی از جدی‌ترین معضلات پیش روی فیلمسازان کوتاه و مستند را به خوبی نشان می‌دهد؛ یادم هست در سال‌های گذشته (پیش از مدیریت شما) موسسه رسانه‌های تصویری جشنواره‌ای با عنوان فیلم‌های کوتاه یکدقیقهای درباره اصلاح الگوی مصرف برگزار کرد و طی جشنواره وعده‌های زیادی از قبیل پخش فیلم‌های منتخب در تلویزیون داده شد. چه بر سر این جشنواره و وعده و وعیدهای برگزارکنندگانش آمد؟
مهم‌ترین مساله در مدیریت یک نهاد یا موسسه، عمل کردن به شرح وظایف مشخص شده در چارچوب قانون برای موسسه یا نهاد است. صرف اینکه یک کار ممکن است خوب به نظر بیاید، نمی‌توان کارهای اصلی را ول کرده و سراغ کارهایی برویم که در حیطه اختیارات ما نیست، مثل این است که یک بانک با توجیه اینکه فعالیتش را در زمینه بانکداری خوب انجام می‌دهد، مانتو هم بفروشد! در جشنواره‌ای که شما به آن اشاره کردید هم این اتفاق افتاد؛ موسسه رسانه‌های تصویری که در شرح وظایفش برگزاری جشنواره یا تولید فیلم نیست، جشنواره‌ای برگزار کند و طی این جشنواره بودجه‌هایی را به یکسری افراد خاص داد تا فیلم یکدقیقهای درباره اصلاح الگوی مصرف بسازند. در کل آن جشنواره یک کار سفارشی صرفا جهت هزینه کردن بخشی از بودجه موسسه بوده و خب طبیعی است که خروجی هم نداشته باشد. این وعده‌هایی هم که می‌گویید غیرقابل توجیه است چرا که برای مثال مگر تلویزیون خصوصی در کشور وجود دارد که بتوان از طریق آن فیلم کوتاه پخش کرد؟ یا مگر رسانه ملی در خدمت این دوستان بوده که چنین وعده‌ای داده‌اند؟ در نهایت هم می‌بینید که اصلا خبری از این فیلم‌ها نشد و هیچ کمکی هم نه به فیلم کوتاه کرد و نه اصلاح الگوی مصرف.
ولی به طور کلی جریان خوبی بود که اگر به تلویزیون هم کشیده می‌شد می‌توانست راهگشا باشد، این‌طور نیست؟
در تمام دنیا این‌طور است که برای فیلم کوتاه اکران خیلی گسترده‌ای را در نظر نمی‌گیرند. فیلم کوتاه شاید در شبکه نمایش خانگی و شاید هم در برخی تلویزیون‌های خصوصی که بیشتر فضای هنری دارند، آن هم در زمان خیلی محدود پخش شود و این امر هم کاملا طبیعی است چرا که رسانه‌هایی مثل تلویزیون‌های سراسری در تمام دنیا برای مخاطب عام برنامه‌ریزی شده است و نمی‌شود زمان زیادی از برنامه‌هایی که برای مخاطب عام برنامه‌ریزی شده را به برنامه‌ای با مخاطب خاص اختصاص داد. در بخش سینما هم که خب در جشنواره‌های معتبر دنیا مثل کن هم آن‌طور که از سینمای عمومی استقبال می‌شود، از بخش فیلم‌های کوتاه استقبال نشده و مخاطبان بسیار محدودی دارد. اینها را از آن جهت می‌گویم که بدانیم فیلم کوتاه پتانسیل اکران عمومی مثل آنچه برای فیلم بلند اتفاق می‌افتد را ندارد.
پس با این شرایط خیلی هم نباید از فیلمسازان ایراد گرفت که چرا به فیلم کوتاه به عنوان پله برای رسیدن به فیلم بلند نگاه می‌کنند یا اینکه برای دیده شدن بهتر، از حضور در جشنواره‌های خارجی به هر قیمتی استقبال می‌کنند؟!
درست است که فیلم کوتاه شرایط اکران گسترده ندارد اما حرف‌هایم به این معنی نیست که باید قید فیلم کوتاه را بزنیم. می‌شود برای دیده شدن این آثار، برنامه‌های حساب شده و جایگزینی ارائه داد.
مثلا چه برنامه‌ای؟
به عنوان مثال ما از طرف موسسه تا امروز جلساتی را با مراکز متولی فیلم کوتاه و مستند داشته‌ایم که بتوانیم مجموعه‌ای از فیلم‌های منتخب خودشان را در شبکه نمایش خانگی توزیع کنیم.
به نتیجه هم رسیده‌اید؟
ببینید، کار فرهنگی صرفا یکطرفه پیش نمی‌رود. ما تا جایی که توانسته‌ایم به تمام نهادها اعلام آمادگی در این زمینه کرده‌ایم، دیگر بعد از این به ما مربوط نبوده و در حیطه اختیاراتمان نیست. مضاف بر اینکه خیلی هم امیدوار به استقبال چشمگیر از این مجموعه‌ها در شبکه نمایش خانگی نمی‌توان بود.
چرا؟
بگذارید یک مثال بزنم. مجموعه‌ای فاخر از آثار ابراهیم حاتمی‌کیا که در سینمای ایران برای خودش وزنه‌ای محسوب می‌شود، از سوی موسسه رسانه‌های تصویری تهیه و عرضه شد که این حرکت تا به امروز در سینمای ما بی‌سابقه بوده است اما متاسفانه هیچ استقبالی از این مجموعه نشد و تا امروز حداکثر 200 عدد از این مجموعه نفیس فروش رفته است.
شاید خیلی‌ها از وجود چنین مجموعه‌ای اطلاع ندارند!
مگر امکان دارد؟! تمام مطبوعات ما زمان رونمایی از این مجموعه خبررسانی کردند و زمان رونمایی از آن به تمام خبرنگارهایی که برای مراسم آمده بودند هم یکی از این مجموعه‌ها هدیه دادیم، ما حداقل توقعمان این بود که بخش‌های دولتی از این مجموعه استقبال کنند. برای مثال رایزن‌های فرهنگی یا حتی وزارت خارجه برای خرید این مجموعه اقدام کند. همانطور که میلیون‌ها تومان صرف خرید گز و قالیچه و خاتم می‌کنند، کمی هم برای یک هدیه فرهنگی سرمایه‌گذاری کرده و برای مثال مجموعه فیلم‌های یک فیلمساز از کشورشان را به دیگران هدیه بدهند. به مدیران روابط‌عمومی همه نهادهای دولتی این مجموعه با فرم خرید، ارسال شده اما دریغ از حتی یک خرید. کسانی که علاقه‌مند و پیگیر اخبار هستند حتما از این مجموعه اطلاع پیدا کرده‌اند و خب هر کسی که مایل به خرید باشد حتما از موسسه پیگیری می‌کند.
حتما ضرر بزرگی متحمل شده‌اید، این‌طور نیست؟
برای مجموعه «پلاک» چند کار مهم انجام شد، اول اینکه تغییر محتوای کیفیت صورت گرفت تا کیفیت آثار به بهترین صورت باشد مضاف بر اینکه زیرنویس عربی و انگلیسی هم به آن اضافه شد. همه موسیقی‌ها و عکس‌های هر فیلم همراه فیلم‌های پشت صحنه جمع‌آوری شد و با هزینه تکثیر و توزیع چیزی حدود 300 میلیون تومان برای این مجموعه هزینه شد و در نهایت به هیچ جواب قانع‌کننده اقتصادی نرسیدیم و در نتیجه سرعت حرکت ما برای کارهای بعدی کم شد تا جایی که قرار بود مجموعه‌ای مشابه برای کارهای داریوش مهرجویی تهیه شود که تا الان اقدامی صورت نگرفته است. جالب‌تر اینکه برخورد برخی از تهیه‌کننده‌ها نیز بسیار عجیب و غریب بود، برای مثال آقای منوچهر محمدی که تهیه‌کننده «موج مرده» و «از کرخه تا راین» بوده رایت «موج مرده» را به ما داده و رایت «از کرخه تا راین» هم تا یک سال قبل از توزیع مال ما بوده‌است، یعنی زمانی که برنامه‌ریزی تهیه این مجموعه صورت می‌گرفت، رایت «از کرخه تا راین» به موسسه ما تعلق داشت ولی زمان توزیع مجموعه زمان رایت تمام شده بود، با این وجود ایشان از موسسه رسانه‌های تصویری به دلیل ندادن حق رایت 2 هزار نسخه که کپی کرده‌ایم و جمعا چیزی حدود 300 هزار تومان می‌شود، شکایت حقوقی کرده‌است. باز هم با این وجود موسسه ما به ایشان پیشنهاد داد که مبلغ یک‌میلیون تومان بابت حق کپی‌رایت به ایشان پرداخت کنیم و جالب است بدانید برای این منظور تقاضای 15 میلیون تومان خسارت کرده‌اند. وقتی هم دلیل خواستیم گفتند من رایت ویدئویی «موج مرده» را به موسسه داده‌ام و اجازه تولید مجموعه به شما نداده‌ام به همین دلیل خسارت «موج مرده» را هم حساب کرده‌اند. آنوقت در این شرایط چه انتظاری می‌توان برای دلگرم بودن به انجام فعالیت فرهنگی داشت؟
در نهایت چقدر می‌توان امیدوار بود که از طرف موسسه رسانه‌های تصویری اتفاق خوشایندی برای فیلم کوتاه و مستند بیفتد؟
تا زمانی که در کشور ما کارهای فرهنگی زیر پرچم‌های سیاسی انجام می‌گیرد، به هیچ حرکت فرهنگی نمی‌توان امیدوار بود چرا که ممکن است من یک کار فرهنگی خوب انجام دهم که به مذاق دوستان در جبهه سیاسی مخالف خوش نیاید، آنوقت از هیچ کوششی برای توقف این کار فروگذار نخواهند کرد، با این وجود به این دلیل که دغدغه شخص من فیلم کوتاه است تا جایی که حوزه اختیاراتم اجازه دهد به اعتلای اینگونه از فیلمسازی کمک خواهم کرد.