نهادینه نشدن کتاب در خانواده
منصور جام‌شیر، مدیر انتشارات «نگارینه» اساسی‌ترین مشکلی که درباره کتابخوانی در حوزه کودک و نوجوان وجود دارد را عدم علاقه خانواده‌ها به کتابخوانی قلمداد می‌کند و می‌گوید: تا زمانی که زمینه کتابخوانی در خانواده‌ها مهیا نشده انتظار خواندن کتاب از سوی کودکان و نوجوانان انتظاری بیهوده است. اگرچه در سال‌های اخیر انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان در تلاش بوده تا بتواند این مساله را با همکاری آموزش و پرورش و در قالب ساعت کتابخوانی نهادینه کند. چه در مقطع دبستان و چه راهنمایی، نهادینه کردن کتابخوانی ضرورت دارد.
سلب حق انتخاب
وی می‌افزاید: کودکان و نوجوانان همیشه در انجام دادن کارها به والدین خود نگاه می‌کنند. مسلما وقتی بچه‌ها می‌بینند والدینشان در خانه کتاب نمی‌خوانند، نمی‌توانند به محاسن کتابخوانی پی ببرند. به نظر من، نقطه ضعف‌های کتابخوانی نه ناشی از اینترنت، ماهواره و تلویزیون است و نه چیز دیگر. مساله این است که والدین از خواندن کتاب به دور افتاده‌اند و باید فکری برای بسترسازی کتابخوانی در داخل خانواده‌ها شود. تصور می‌کنم جرقه این مساله باید یک روز از یک جایی شروع شود. متاسفانه مشکل ما در حوزه کتابخوانی کودک و نوجوان این است که حق انتخاب را از آنها می‌گیریم و اجازه نمی‌دهیم خودشان به انتخاب کتاب‌هایی که می‌خواهند بپردازند. علاقه کودکان و نوجوانان نسبت به کتاب از سوی والدینشان کانالیزه و به نوعی فیلتر می‌شود و والدین هستند که به آنها می‌گویند چه کتابی بخوانند و چه کتابی نه. در حالی که بچه‌ها اگر بتوانند در هر موضوعی مطالعه کنند، گستره اندیشه‌شان بیشتر می‌شود. بچه‌ها عمدتا در زمینه مطالعه محدود می‌شوند در حالی که هیچکس از آنها نمی‌پرسد چه کتابی را برای خواندن دوست داری.
نبود نویسنده خوب
او درباره دلایل دیگر کمرنگ شدن کتاب در بطن خانواده‌ها می‌گوید: واقعیت این است که ما در حال حاضر نویسنده خوب نداریم یا کم داریم. خیلی وقت‌ها که آثار نویسندگان خارجی را با آثار تالیفی ایران مقایسه می‌کنیم، متوجه می‌شویم آنها هنگام نوشتن صرفنظر از مبحثی که در نظر گرفته‌اند به موارد دیگری هم توجه داشته‌اند و به بیان ساده‌تر، دایره ذهنی‌شان وسیع‌تر از نویسندگان ماست اما نویسندگان ما غالبا کارمند هستند و بی‌تردید دغدغه‌های ذهنی و کاری خودشان را دارند که مانع از نوشتن می‌شود. اگر هم این نوشتن صورت بگیرد از روی ذوقی است که دارند، بر اساس تجربه و تحصیلات نیست.
عقب ماندن نویسنده‌ها از بچه‌ها
مهدی میرکیایی دیگر نویسنده کودک و نوجوان نیز معتقد است: برخی نویسنده‌ها امروز عادت ناپسند کتاب نخواندن را گردن بچه‌ها می‌اندازند یا اینکه این مساله را به ورود کتاب‌های ترجمه ربط می‌دهند که گوی سبقت را از آثار تالیفی ربوده است. در صورتی که این‌طور نیست و این نویسنده‌ها هستند که فارغ از نداشتن مطالعه زیاد از بچه‌ها عقب مانده‌اند. نویسندگان باید دست از ساده‌پسندی بردارند و دست به نگارش کتاب‌هایی بزنند که در آنها رمزگشایی وجود داشته باشد و بچه بتواند به مدد خواندن این کتاب‌ها دست به یک نوع کشف و شهود بزند، ضمن اینکه نویسندگان باید سعی کنند نگاه تازه‌ای به مسائل کودک و نوجوان در قالب‌های داستانی داشته باشند و از کلیشه‌ها فاصله بگیرند. در این صورت است که کتاب‌های کودک و نوجوان مطلوبی نوشته می‌شود، این حوزه رونق می‌گیرد و مردم هم به خریداری این کتاب‌ها می‌پردازند. تجربه ثابت کرده است مردم کتاب خوب را می‌خوانند. پس اگر می‌بینیم وضع کتابخوانی امروز نابسامان است به نویسنده‌ها بازمی‌گردد نه مخاطب.
تولید کتاب‌های پرمحتوا
وی ادامه می‌دهد: من همیشه بر این اعتقاد بوده‌ام که چون کودکان و نوجوانان همواره به کشف دنیای پیرامون خود مشغول هستند بهتر است نویسندگان نیز در این کشف و شهود آنها را همراهی کنند و کتاب‌هایی در این باره بنویسند. منظورم این است که اگر یک‌جور هماهنگی در نگارش آثار با مخاطبان کودک و نوجوان صورت بگیرد طبعا می‌تواند تاثیر به مراتب بهتری در روند کتابخوانی آنها داشته باشد. اگرچه مقوله توزیع در کشور ما تا حدودی نامطلوب است ولی اگر سیاستگذاری‌ها در حوزه نشر به درستی انجام شود، می‌توان به این مساله نیز سامان بخشید اما من باز هم می‌گویم عمده گناه‌ها برعهده نویسنده است که صرفنظر از نداشتن اشراف و جامعه‌شناختی و حتی بی‌بهره بودن از روانشناسی کودک و نوجوان از مخاطب خود عقب مانده است. به خاطر همین است که در کتاب‌های کودک و نوجوان اصولا اتفاقی نمی‌افتد. منظورم این است که محتوای کتاب‌ها آن‌طور که باید تلنگری به ذهن مخاطب نمی‌زند، در حالی که بچه‌ها با خواندن یک کتاب باید متحول شوند و همان‌طور که گفتم به کشف و شهود درباره خود یا محیط پیرامون خود بپردازند.
دست‌کم گرفتن مخاطب
میرکیایی تصریح می‌کند: مساله‌ای که در حیطه ادبیات کودک و نوجوان وجود دارد این است که نویسنده‌های امروز مخاطب را دست‌کم می‌گیرند و همان‌طور که اشاره کردم به نگارش کتاب‌هایی می‌پردازند که غالبا منفعل و بی‌اتفاق است. تصور می‌کنم اگر نویسندگان بتوانند در درجه اول منتقدان خود باشند و مخاطب را دست‌کم نگیرند بتوان به بهبود اوضاع امیدوار بود. من همیشه بر این اعتقاد بوده‌ام که چون کودکان و نوجوانان همواره به کشف دنیای پیرامون خود مشغول هستند بهتر است نویسندگان نیز در این کشف و شهود آنها را همراهی کنند و کتاب‌هایی در این باره بنویسند. منظورم این است که اگر یک‌جور هماهنگی در نگارش آثار با مخاطبان کودک و نوجوان صورت بگیرد طبعا می‌تواند تاثیر به مراتب بهتری در روند کتابخوانی آنها داشته باشد.
اینترنت در خدمت کتاب
اسدالله شعبانی، نویسنده، شاعر و ناشر کودک و نوجوان نیز با بیان اینکه اینترنت رقیب جدی کتاب محسوب نمی‌شود، می‌گوید: فکر می‌کنم این موارد می‌تواند کتابخوانی بچه‌ها را هدایت کند. اینها هم می‌توانند در جای خودشان برای بچه‌ها وجود داشته باشند اما چه خوب است که اینترنت یا دیگر موارد تکنولوژی را در خدمت کتاب گرفته و از آن استفاده کنیم. جهان همواره در حال دگرگونی است و ما ناگزیریم همپای جهان پیش رویم. البته باید در دایره آثار تالیفی به خلق کارهای خوب دست بزنیم.
فراموش شدن اسطوره‌های ملی
شعبانی اضافه می‌کند: ما طی سال‌های اخیر در حیطه مسائل قومی، فرهنگی و ادبی فقیر عمل کرده‌ایم. اسطوره‌های ملی‌مان را فراموش کرده‌ایم یا اگر هم به آنها پرداخته‌ایم برداشت‌های ناقصی بوده که حق مطلب را به خوبی ادا نکرده است. ما حتی کتاب‌های تاریخی مناسب با احوال و درک کودکان و نوجوان نیز ننوشته‌ایم، بنابراین به دلیل نپرداختن به چنین موضوعاتی و همین‌طور دور شدن کتاب از مسیر اجتماعی خانواده‌ها نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم کودکان و نوجوانان به سمت کتابخوانی گرایش پیدا کنند. این کار نیز می‌تواند از طریق رسانه‌هایی چون صدا و سیما و تدوین برنامه‌هایی در راستای کتابخوانی، مسابقات و تولید برنامه‌هایی در زمینه شعر و داستان صورت بگیرد و روند کتابخوانی را بهبود بخشد.