اسدالله خسروی ترازك: نظام بانکی بشدت از ساختار بیمار خود رنج مي برد. در حالی که نظام بانکی اکنون به انواع ابزارهای عملیاتی مجهز بوده و در عین حال نقش آن در توسعه اقتصاد کشور و انتظاری که از آن می‌رود روز به روز در حال تقویت است اما این پیکر سنگین از نرم‌افزار بسیار لاغر و ضعیفی برخوردار است. نظام بانکی کشور به وسیله نیروهای انسانی مستقر در شعب اجرا و عمل می‌کند اما به دلیل روند نامناسب شیوه انتخاب مدیران شعب و نیز مراتب بالاتر که تنها مبتنی بر سابقه بوده و دانش و تخصص در آن جایگاهی ندارد بدنه مدیریتی نظام بانکی یا همان نرم‌افزاری که راهبری سیستم را برعهده داشته باشد از توان مناسب برخوردار نیست. در انتخاب بازرسان، ارزیابان و مدیران بخش اعطای تسهیلات این ضعف خودنمایی بیشتری دارد. اعطای وام به طرح‌های نسنجیده و غیرعملیاتی در قالب تبانی و نیز عدم بازگشت وام‌های پرداختی با درصد بسیار بالایی ناشی از همین موضوع است. عدم نگاه اقتصادی به بانک و نیز ابزاری بودن آن در دست دولت موجب شده این بنگاه اقتصادی با سلیقه‌های سیاسی اداره شود. این عامل در کنار علل پیشین مستعد رقم زدن هر نوع فاجعه‌ای در نظام بانکی کشور است؛ فجایعی که تخلف اخیر در کنار آن قابلیت تعبیر، تشبیه و تجهیز دارد.«وطن امروز» برای تبیین مسائل مربوط به تخلف اخیر سیستم بانکی گفت‌وگویی با بهاءالدین حسینی‌هاشمی انجام داده که به قول معروف پله‌ها را از سربازی تا سرداری در حوزه بانکی یکی پس از ديگري طی کرده است. وي مديرعاملي بانك صادرات و همچنين بانك سرمايه را در كارنامه دارد.
نظارت بانک مرکزی و مدیریت شعب بانک‌ها براي جلوگیری از بروز تخلفات بانکی باید چگونه باشد؟
البته خود سیستم بانکی اداره بازرسی دارد که باید به جدیت بیشتری نسبت به گذشته فعال شود اما نظام کنترلی دقیق برای جلوگیری از بروز تخلفات بانکی به شیوه نظارت دقیق بانک مرکزی محسوس و نامحسوس برمی‌گردد تا با ایجاد کمیته‌های نظارتی مکانیزم کنترلی گاه و بی‌گاه از نحوه عملکرد بانک‌ها خبردار شود. به هر حال حساسیت در تعیین مدیران و شناخت از پیشینه فعالیتی، تجربه کاری و تعهدات هم می‌تواند بر روند فعالیت سیستم بانکی تاثیرگذار شود.
آیا نرم‌افزاری وجود ندارد که فعالیت‌های بانکی را رصد کند؟
مادامی که تبانی بین مدیران در سیستم بانکی صورت گیرد و بعضا آنها نیت به تخلف کنند بی‌شک هیچگاه سندی بر جای نمی‌گذارند. در چنین شرایطی زمانی که LC برای تنزیل به بانکی می‌آید، مدیرعامل بانک یا رئیس شعبه با استعلام باید از اصالت LC مطمئن شده و از کانال‌های اداره اعتبارات جویای شیوه جریان کار شود علاوه بر اینکه باید تسهیلات ارائه شده نیز به خوبی رصد شود تا اینکه مشخص شود منابع بانکی به کجا می‌رود.
کوتاهی مدیرعامل سابق بانک ملی در تنزیل LCهای داخلی آیا آگاهانه بوده یا تبانی صورت گرفته است؟
چنانچه بانک ملی اسناد و اعتباراتی داخلی که به تعهدات بانک صادرات تنزیل کرده چنین كاري از هر حیث منع قانونی ندارد اما مدیرعامل وقت بانک ملی حتما تباني كرده که فرار کرده چرا که اگر تبانی‌ای صورت نمی‌گرفت مطمئن باشید در این‌باره پاسخگو بود. چگونه مشخص شد که این موضوع جعلی است یا نه؟ اگر صحت اسناد اصالت اسناد را مطمئن می‌شد نه صورت امضا چنین رخداد ناگواری رخ نمی‌دهد. معمولا در مواردی چون تنزیل LCهای داخلی نباید به شعبه واردکننده LC اعتماد کرد بلکه اگر از اداره دیگر پرسیده شود سوابق آن را درمی‌آورند و چنین مشکلی پیش نمی‌آید علاوه بر اینکه باید صحت امضا پرسیده شود که از کدام شعبه است. مطمئن باشيد مديران نالايق بانكي عامل تخلف بزرگ اخير بوده‌اند، در غير اين‌صورت اكنون شاهد اين تخلف نبوديم.
اقدام بانک صادرات در سپرده‌گذاری طلا چه اندازه به نفع این بانک تمام می‌شود در حالی که نوسان قیمت جهانی طلا را همیشه شاهدیم؟
سپرده‌گذاری طلا در شرایطی که پول ملی در حال کاهش ارزش بوده به زیان بانک تمام می‌شود چرا كه قیمت طلا هر روز افزایش می‌یابد. در این شرایط کسی نمی‌آید تعهد ایجاد کند و سپرده باز کند. مشتری در ابتدا با
150 دلار حساب سپرده طلا باز کرده در حالی که اکنون 1680 دلار در هر اونس است که این کار عاقلانه‌ای برای سیستم بانکی نیست. البته برخی مدیران بانکی تجربه بانکداری را ندارند و انتصابات بر مبنای شایسته‌سالاری نیست، لذا ابداع چنین روش‌هایی اگرچه منافع سپرده‌گذاران را تامین کرده اما در درازمدت به زیان بانک عامل خواهد بود.
کارایی LCها در انجام معاملات داخلی و بین‌المللی چگونه است و تا چه اندازه می‌توان در تبادلات تجاری به آن اعتماد کرد؟
لزوم استفاده تجار و فعالان اقتصادی از گشایش اعتبار LC به عنوان اسناد معتبر جهانی در انجام معاملات بین‌المللی آن هم در دنیای پیشرفته کنونی ضرورتی انکارناپذیر بوده چرا که امروزه معامله‌گران سراسر دنیا در انجام فعالیت‌های خود به جهت عدم شناخت همدیگر از طریق مکانیزم مشترک به تعهدات قانونی که همانا استفاده از اعتبارات اسنادی است، عمل می‌کنند.به عبارت دیگر کاربرد LCها به عنوان ابزارهای کار و فعالیت بانک‌ها در معاملات مالی است که بیشتر در زمینه معاملات بین‌المللی ارزی مورد استفاده قرار می‌گیرد کما اینکه شیوه استفاده گشایش اعتبار برای فعالان اقتصادی داخلی نیز اکنون در کشور متداول شده که بعضا به جهت عدم اسناد واقعی مشکلاتی را در سیستم بانکی به وجود می‌آورند.
با توجه به عدم شناخت معامله‌گران بین‌المللی از همدیگر شیوه استفاده از LCهای ارزی به چه منوال بوده تا در جریان تبادلات اقتصادی مشکلی پیش نیاید؟
در حقیقت انجام معاملات بین‌المللی با گشایش اعتبارات ارزی LCها آنگونه که مسیری قانونی را طی می‌کند مانع تضییع حقوق خریدار و فروشنده یا طرفین معامله می‌شود. یعنی زمانی که یک فروشنده از کشوری به کشور دیگر اجناسی می‌فروشد با این مشکل روبه‌رو است که اگر محموله را از طریق هواپیما، کشتی، ریلی و زمینی ترانزیت کرد ممکن است متقابلا پولی به دستش نرسد و چنانچه نفرستد خریدار نیز در انجام این معامله حاضر به اعتماد به وی و پرداخت پول نخواهد شد. در نتیجه این دو بانک با هم وارد معامله می‌شدند. بانک‌ها به هم اعتماد دارند چرا که سابقه کاری‌شان نشان داده که از ایفای تعهداتشان سرباز نمی‌زنند. در این شرایط یک بانک از طرف خریدار و بانکی دیگر از طرف فروشنده وارد مکاتبه می‌شوند.
شیوه تضمین بانک از فعالان اقتصادی بین‌المللی آنگونه که فروشنده از خرید معامله‌گر مطمئن شود چگونه بوده و تعهدات فی‌مابین چگونه است؟
معمولا بانک خریدار به درخواست شرکت یا تاجر خریدار متنی یا پیش‌نویسی را منعکس می‌کند به بانک خارجی طرف مقابل یا فروشنده اجناس، با این مضمون که اگر فروشنده جنس را حمل کرد و بارنامه کالا به دست شما رسید پول را به او پرداخت کنید، من تعهد می‌کنم پول این شخص را به شما پرداخت کنم. با تعهد، گشایش اعتبار LC ارزی در نتیجه فروشنده خارجی جنس فروخته را حمل می‌کند اینجاست که مشکل فروشنده حل می‌شود.
چه مدرکی دال بر اخذ محموله معامله شده از گمرک نیاز است و آن مدرک باید از طریق چه کسی باشد؟
البته بانک فروشنده همان بارنامه را به بانک خریدار می‌فرستد و بانک به خریدار اطلاع می‌دهد که بارنامه رسید و شما می‌توانید با در اختیار داشتن این برگه از گمرک جنس را ترخیص کنید. در این راستا بارنامه سند مالکیت کالاست، البته پس از ترخیص بار طرفین معامله گواهی بازرسی را برای حصول اطمینان نسبت به جنس واقعی سفارشی شده می‌گیرند و شرکت بازدیدکننده بین‌المللی با داشتن اصل بارنامه همراهی لازم را به عمل می‌آورد.نکته مهم این است تا زمانی که خریدار، پول کالاهای خریداری شده توسط بانک را پرداخت نکند بانک مالک اموال خواهد بود و بعد از پرداخت مبلغ کالا به بانک بارنامه به دست خریدار یعنی صاحب اصلی کالا می‌رسد، در نهایت سند بارنامه و فاکتور فروش کالا به خریدار تحویل داده می‌شود و تاجر می‌تواند در صورت پرداخت اعتبارات مالی به بانک مرتبط کالا را از گمرک ترخیص کند.
گشایش اعتبار به صورت LC داخلی در ایران چگونه است و با توجه به نبود مستندات کافی برای اطمینان از اسناد اعتباری تضمینی چه مشکلاتی می‌تواند در سیستم بانکی به وجود آورد؟
زمانی که فاکتور بین‌المللی در جهت حصول اطمینان از معاملات LC ارزی تامین اعتبار نظیر بارنامه و برگ سبز گمرکی محرز می‌شود شکی نیست که هیچ‌گونه تخلفی در انجام معاملات بین‌المللی صورت نگرفته است اما گشایش اعتبارات به صورت LC داخلی ریالی، به جهت نبود مستندات کافی وثیقه، فاکتور و برخی تبانی‌هاي صورت گرفته شده بی‌شک احتمال زمینه‌های تخلف بانکی را در کشور فراهم می‌کند زیرا شرکتی که خود صادرکننده LC ریالی است و شرکتی که ذی‌نفع LC است هر دو با هم مرتبط بوده و دارای مدیریت واحدی هستند و به راحتی می‌توانند از LCهای ریالی سوءاستفاده کنند.
تنزیل LCهای داخلی چگونه انجام می‌شود؟
از آنجایی که صادرکننده LC و فروشنده کالا در تبانی زیرمجموعه هم بوده به راحتی می‌توانند LCها در بانک‌های دیگر تنزیل کنند، یعنی اگر بانک‌های تنزیل‌کننده فقط به امضا صادرکننده بانک اکتفا کنند و بررسی لازم را به عمل نیاورند، بی‌شک تخلفی صورت می‌گیرد. بانک تنزیل‌کننده درقبال تنزیل LC مبلغی را دریافت می‌کند اما چنانچه پس از گذشت چند ماه اعتبارات به پول تبدیل نشد، مشخص می‌شود که تخلفی صورت گرفته است.
اختلاس صورت گرفته اخیر ناشی از چه بوده است؟ آیا سطح نظارت‌ها پایین بوده است یا تبانی
صورت گرفته است؟
بی‌شک تبانی موجود رئیس شعبه بانک صادرکننده LC با بانک تنزیل‌کننده موجبات اختلاس را فراهم کرده و شیوه کار به گونه‌ای بوده که شرکت گشاینده LC با ارتباط خاصی فروشنده و مالک هر دو یک نفر بوده و چون وثیقه‌ای وجود نداشته این مشکل به‌وجود آمد.
چه باید کرد تا اختلاس یا تخلف بانکی دیگر صورت نگیرد؟
البته در تنزیل LCهای داخلی بانک تنزیل‌کننده باید به قدری وسواس داشته باشد و مدارک لازم و مستندات کافی را به دست آورد تا خطری آن را تهدید نکند. یعنی مدیران پس از تعیین و تکلیف با توجه به اعتمادی که به بانک صادرکننده LC دارند فقط به امضای مدیر بانکی شناخته شده اکتفا نکنند. بلکه با جدیت تمام ضوابط و قواعد و مقررات را یک به یک پیگیر شوند.