دولت آمریكا امروز درگیر بحران‌هایی پیاپی است. در داخل این كشور مشكلات اقتصادی و مالی به اعتراضات گسترده مردمی و تشنج انجامیده و در خارج نیز پس از شكست آمريكا و همپیمانانش در خاورمیانه، ریاست جهانی این دولت در معرض تهدید جدی قرار گرفته است.
اما نكته اینجاست كه این قدرت بزرگ می‌خواهد این ضعف‌ها را با توطئه‌ها و برنامه‌های فرهنگی، سیاسی و رسانه‌ای بپوشاند و برای دفاع از خود با تخریب چهره دیگران به دسیسه‌هایی پناه ببرد. دولتمردان آمریكا حتی اگر سربازانشان ساك‌های خود را برای بازگشت بسته باشند- مانند حالتی كه نیروهای آمریكا هم‌اكنون در عراق و افغانستان دارند و آمریكا در حالت و وضعیت عقب‌نشینی از این كشورهاست- اما می‌كوشند نشان دهند این مساله به این معنی نیست كه برگ‌های برنده و تمام راه‌های نفوذ خود را از دست داده است، بلكه همچنان از آن روش‌ها استفاده خواهد كرد بویژه هنگامی كه پای هیبت و قدرت آمریكا در برابر افكار عمومی آمریكا و ملت‌های دیگر جهان در میان باشد. این رویكرد آنان به این دلیل است كه بخش بزرگی از فرهنگ سیاسی آنها كه آن را ترویج نیز كردهاند، این است كه آنها مدعی رهبری جهان هستند و لازمه پیروزی و موفقیت این رهبری عبارت است از اینکه دیگران بدون تهدید و اجبار، طبق الگوی آمریكا عمل كنند.
جفری والتمن، سفیر سابق آمریكا در لبنان اعتراف كرده كشورش مبلغ 500 میلیون دلار برای تخریب چهره حزب‌الله پس از پیروزی سال 2006 صرف كرده است. این تخریب متمركز بر این بوده كه مستقیما به شخصیت سیدحسن نصرالله توهین شود و به او و تمام سخنان او حمله شود. این اعتقاد آنها به رهبری جهان صرفا یك نظریه فرهنگی نیست كه یك محقق یا نویسنده آن را نوشته باشد یا اینکه یك شخصیت فرهنگی از آن سخن گفته باشد، بلكه یك قاعده اساسی است كه استراتژی آمریكا در سلطه بر دیگران و رویارویی با دشمنان و مخالفانش بر آن استوار است. همین جنگ فرهنگی یكی از مهم‌ترین سلاح‌های واشنگتن علیه شوروی سابق در جنگ سرد بود. این نوع جنگ، مبتنی بر یك استراتژی دوگانه بود كه از یك طرف به ترویج الگوی آمریكایی در زندگی روزمره و سیاست، اقتصاد، سینما، هنر، ورزش و آزادی‌های فردی پرداخت و از طرف دیگر به تخریب و مخدوش کردن الگوهای داخلی شوروی روی آورد. یعنی تمركز بر نقاط ضعف نظام شوروی در زندگی روزمره، سیاست خارجی، اقتصاد و زمینه‌های دیگری كه رسانه‌های غربی و آمریكايي می‌توانستند آنها را مخدوش كنند. به این ترتیب رسانه‌های غربی، یك فرد اهل شوروی را كه در غرب زندگی می‌كرد- مثلا یك هنرمند یا موسیقیدان یا شاعر- به عنوان قهرمانی معرفی می‌كردند كه در مقابل ظلم و ستم نظام شوروی ایستاده بود، به گونه‌ای كه الگوی آمریكایی یك الگوی خوب و برتر به نظر می‌رسید.
حكایت همچنان باقی است...
تفكر نرم فرهنگی در اینجا می‌تواند الگوی مقابل را به‌گونه‌ای تخریب كند كه حتی مستند به داده‌های واقعی باشد و بتوان آنها را بزرگ جلوه داد تا این نتیجه‌گیری برای مخاطب حاصل آید كه الگوی مقابل (آمریكایی) برتر است و برای همین مردم شوروی باید به سمت الگوی آمریكایی موردنظر تغییر جهت می‌دادند. شوروی درگیری سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با آمریكا را با شكست و فروپاشي پشت سر گذاشت اما روش‌های مقابله آمریكا با دیگرانی كه سلطه سیاسی، فرهنگی و نظامی آمریكا را نمی‌پذیرند، همچنان باقی است. از جمله می‌توان به جمهوری اسلامی ايران از زمان پیروزی انقلاب اسلامي در 3 دهه پیش تاكنون اشاره كرد. آمریكا در مواجهه با ایران در این مدت همواره سعی كرده چهره ایران و الگویی را كه ایران ارائه می‌دهد، مخدوش کند و شهرت ایران را در منطقه خدشه‌دار كند. آنها تلاش می‌كنند اینگونه وانمود کنند كه سیاست ایران، بر مبنای تخریب دیگر كشورهاست و جمهوری اسلامی یك دولت تندرو، افراطی و عامل اصلی بی‌ثباتی در خاورمیانه است و در منطقه اختلاف‌پراكنی می‌كند. همچنین می‌كوشند اینگونه القا كنند كه جامعه ایران دیگر تحمل رهبران سیاسی خود را ندارد. خلاصه! می‌خواهند ما را به این نتیجه برسانند كه الگوی ایران با عنوان جمهوری اسلامی، برای ایران و كشورهای عربی و اسلامی مناسب نیست. همانطور كه اشاره شد، سفیر سابق آمریكا در لبنان اعتراف كرده كشورش مبلغ 500 میلیون دلار برای تخریب چهره حزب‌الله پس از پیروزی سال 2006 صرف كرده است. این تخریب متمركز بر این بوده كه مستقیما به شخصیت سیدحسن نصرالله توهین شود و به او و تمام سخنان او حمله شود. همچنین رسانه‌های آنها تلاش كردند سلاح مقاومت را عامل ترس و نگرانی در منطقه جلوه دهند و نه عامل دفاع از لبنان در برابر اسرائیل.
مخدوش كردن الگو
رسانه‌های آمریكایی نیز همین برخورد را با جمهوری اسلامی داشته‌اند و تخریب چهره و الگوی آن را در راس برنامه‌های خود قرار داده‌اند. البته رسانه‌های اروپایی و بسیاری از رسانه‌های عربی نیز از این استراتژی آمریكا پیروی كرده و همگی كوشیده‌اند چهره حكومت ایران را مخدوش كنند و ارتباط مردم با مدیران این نظام را كمرنگ جلوه دهند. همچنین این رسانه‌ها همواره اخباری را منتشر كردهاند كه نشان از اختلاف و شكاف ميان مسؤولان ايران و مردمش داشته است بویژه پس از مسائلی كه با انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال 2009 همراه شد. آنها هر خبری را كه نشان از شكاف میان مردم و حكومت داشت، حتی اگر مهم نبود، منتشر می‌كردند. از جمله تلاش كردند مسأله تشكیك در ولایت‌فقیه را تكرار كنند و مثلا بگویند ولایت‌فقیه برابر است با استبداد و افكار را مصادره می‌كند و برتر از قانون است و حقوق قانونی مسؤولان را نادیده می‌گیرد و ضددموكراسی و نوآوری و هنر است و دیگر تهمت‌هایی كه هرگونه ویژگی مثبت را از ولایت‌فقیه سلب می‌كرد، بدون اینکه بخواهند در این باره حتی یك بحث علمی ارائه دهند. مشكل آمریكایی‌ها با ولایت‌فقیه از جنبه نظری یا فقهی آن در اداره حكومت نیست بلكه این است كه ولایت فقیه در ایران پرچمدار استقلال و رویارویی با سیاست‌های آمریكا و طمعكاران بین‌المللی است. امروز اوضاع بین‌المللی تغییر كرده اما آمریكا همچنان از همان روش‌های سابق خود استفاده می‌كند كه در جنگ سرد علیه شوروی هم استفاده می‌كرد. آمریكا امروز ایران را دشمنی می‌داند كه باید ابتدا چهره آن را در چشم ایرانیان و نیز در چشم مردم منطقه مخدوش كند، به‌گونه‌ای كه ایران برای آنان الگو و نمونه نباشد بلكه شیطانی ترسناك باشد. رسانه‌های غربی و آمریكایی همواره كوشیده‌اند سیاست خارجی ایران را نیز مخدوش كنند زیرا ایران در میان كشورهای منطقه مورد احترام بوده است و این كشورها باشگفتی به موفقیت‌های علمی و تكنولوژیك ایران می‌نگریسته‌اند و آمریكا چاره‌ای نداشته جز اینکه این چهره مورد احترام را خدشه‌دار كند تا دلیلی برای همكاری ایران با كشورهای اسلامی و عربی وجود نداشته باشد. اینگونه بود كه آمریكا به‌دروغ و ناحق، هر مطلبی را كه موجب بر هم زدن روابط میان ایران و كشورهای عربی و اسلامی می‌شد، منتشر كرد از جمله تهمت تلاش ایران برای ترور سفیر عربستان در واشنگتن یا طمع ایران به منافع كشورهای منطقه. رسانه‌های آمریكایی و غربی گاهی از طریق تحریك اختلافات مذهبی میان شیعه و سنی و گاهی از طریق طمعكار خواندن ایران نسبت به منافع كشورهای خلیج فارس یا متهم كردن ایران به دفاع از فلسطین به خاطر منافعش و نه به خاطر همراهی با مردم و آرمان فلسطین، به این فتنه دامن زده‌اند. هر بار هم كه جمهوری اسلامی به پیشرفتی علمی دست یافته، این رسانه‌ها به آن حتی اشاره هم نكرده‌اند یا مثلا هرگاه مردم ایران در بازدیدهای رهبر عالي ايران از مناطق مختلف، گرد او جمع می‌شده و از او حمایت كردهاند، رسانه‌های غربی به آن هیچ توجهی نكرده‌اند. این در حالی بوده كه اگر یك تظاهرات چندصد نفری ضدنظام برپا شده، رسانه‌های بین‌المللی چند روز پیاپی آن را پوشش خبری داده‌اند.
قماربازی فرهنگی آمریكا
خطرناك‌ترین شكل تخریب الگو، مربوط به داخل است. به این دلیل كه اموری مانند متزلزل شدن اعتماد مردم به حكومت یا قدرت مسؤولان آن، یا كمرنگ شدن ارتباط مسؤولان با مردم، یا متهم كردن مسؤولان به كشاندن كشور به جنگ و ناسازگاری با جهان و غرب و مانند اینها را نمی‌توان به‌آسانی از اذهان مخاطبانی كه پیوسته در معرض پمپاژ و بمباران عظیم رسانه‌های ماهواره‌ای و اینترنتی قرار دارند، پاك كرد. چنین تخریبی پایه‌های اعتماد مردم به فرهنگ اسلامی خود را متزلزل می‌کند، به‌گونه‌ای كه هر مشكل طبیعی مثل مشكلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی كه ممكن است در كشورهای دیگر نیز موجود باشد، در ایران به مشكل حادی تبدیل می‌شود كه مردم تاب تحمل آن را ندارند و بر خود لازم می‌دانند به خاطر آن علیه نظام خود قیام كنند. همچنین موجب می‌شود ایرانی‌ها دستاوردهای عظیم خود در زمینه‌های علمی، صنعتی، نظامی، پزشكی، آموزشی و... را ثمره این نظام به حساب نیاورند. همه اینها در اثر از بین رفتن اعتماد به نفس و اعتماد به نظام اسلامی است كه موردنظر آمریكا بوده و هست. هدف از چنین تغییر فرهنگی در داخل فقط تعارض با نظام نیست بلكه زمینه‌سازی برای ایجاد انقلاب علیه آن و اعتراض به اوضاع موجود است و لازمه این امر ارائه یك چهره و الگوی مناسب به جای چهره‌ای مخدوش است. این الگوی جدید همان الگوی غربی و آمریكایی است و نه الگوی هیچ كشور اسلامی دیگر و این چیزی است كه ما آن را در محافل وسیعی از جوانان جوامع اسلامی می‌بینیم. القای تصویری مخدوش از ایران، این توجیه را برای آمریكا و همپیمانانش درست خواهد كرد كه او را منزوی كنند یا از خارج او را مجازات كنند یا آن را دستخوش انقلاب داخلی کنند زیرا قمار آمریكا در درجه اول قمار فرهنگی است و در قدرت نرم و در سیاست بین‌المللی او نهفته است؛ یعنی در تغییر دادن طرز فكر مردم. پس برای اینکه آمریكا و غرب در برنامه‌های خود درباره تسلط بر منطقه موفق نشوند، بدون شك مردم منطقه باید بیدارتر و هوشیارتر باشند و از نفوذ فرهنگی، روانی، اقتصادی و سیاسی آنان جلوگیری كنند.
* استاد جامعه‌شناسی دانشگاه بیروت