نام امرالله احمدجو با سریال «روزی روزگاری» گره خورده؛ سریالی که خاطره جمعی دهه 70 ما را شکل داده و هنوز پس از 18 سال طراوت و تازگی‌اش را از دست نداده است. احمدجو اگرچه با «تفنگ سرپر» توفیق قبل را به دست نیاورد اما در تلاش است با «اوسنه پادشاهی» خاطرات خوش «روزی روزگاری» را تکرار کند. به گفته احمدجو، «اوسنه پادشاهی» دنباله «روزی روزگاری» نیست ولی آن فضا را تداعی می‌کند، ضمن اینکه برخی از بازیگران سریال «روزی روزگاری» نیز در این سریال حضور دارند. او این روزها در کنار انجام مراحل فنی سریال جدیدش، مشغول بازنویسی 2 مجموعه داستان و یک رمان 3 جلدی است. «قصه‌های دهکده» و «قصه‌های محله» عنوان این آثار است که حکایت‌های اولی در فضایی روستایی و داستان‌های مجموعه دوم در فضایی شهری اتفاق می‌افتد. او یک رمان حجیم با نام موقت «استادنامه» را نیز در دست نگارش دارد.
***
هروقت نام شما به میان می‌آید بی‌اختیار سریال ماندگار «روزی روزگاری» در اذهان تداعی می‌شود، رمز موفقیت این سریال چیست؟
در ابتدا اجازه بدهید درباره کارنامه کاری خود بگویم که عمده کارهای من قصه بوده و بر اساس مستندات تاریخی ساخته نشده است. جز سریال «تفنگ سرپر» که اشاراتی به تاریخ داشت، باقی کارهای من در فضایی فانتزی و در یک برهه از زمان قدیمی که زمان مشخصی هم ندارد، می‌گذرد و هیچ‌وقت منتسب به زمان تاریخی خاصی نبوده‌اند، ضمن اینکه سریال «اوسنه پادشاهی» که در ردیف تازه‌ترین کارهای تلویزیونی من به شمار می‌رود نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ دلیل عمده‌اش همین است.
شما بعد از «روزی روزگاری» مجموعه تلویزیونی «تفنگ سرپر» را ساختید اما این سریال در قیاس با «روزی روزگاری» نتوانست به آن شکلی که باید در جذب مخاطب موفق باشد. خود شما چقدر این نقد را قبول دارید؟
این مساله دلایل زیادی داشت که بخشی مربوط به کار و بخشی به بیرون کار مربوط بود. نکته مهمی که موجب شد بیننده این سریال در مقایسه با سریال «روزی روزگاری» کم باشد، تعجیلی بود که حین تدوین کار به وجود آمد. البته این را اضافه کنم که در آن زمان همین سریال، 43 درصد مخاطب را جذب کرد اما خب در مقایسه با «روزی روزگاری» درصد کمی بود. مشکلی که به وجود آمد این بود که قرار شد بعد از پخش اول، پاره‌ای اصلاحات صورت بگیرد که با تغییر مدیریت این کار میسر نشد بنابراین سریال با ریتم کند ارائه شد، ضمن اینکه ما به عنوان مثال،
5 قسمت کار را آماده داشتیم که پخش شروع شد، یعنی ما همواره در جریان این سریال با نوعی فشردگی زمانی مواجه بودیم و چیزی را تجربه کردیم که امیدوارم در هیچ کاری پیش نیاید. به این ترتیب، کاری که قرار بود در قالب 26 قسمت پخش شود، در 43 قسمت پخش شد آن هم با یک ضرباهنگ کند. همین مساله موجب شد چیزهایی که مخاطب باید آنها را در سریال به شکل متصل می‌دید، با فاصله ببیند و رشته کار از دستش درمی‌رفت. از دیگر آسیب‌هایی که در این سریال وجود داشت، مشکل صداگذاری و دوبله بود. ما تعدادی نابازیگر داشتیم که دوبله قوی و مطلوب می‌توانست سرپوشی بر ضعف آنها در حیطه بازیگری باشد. مساله دیگر، موسیقی بود که ساخت آن هم یک ماه مانده به کار شروع شد. در واقع موسیقی که برای کار ساخته شد اصلا با آن سازگار نبود. البته از قسمت بیست و پنجم، سریال خیلی پربیننده شد. بعد هم آهنگساز را عوض کردیم و روند کار بهتر شد. موسیقی بخش اول را صادق چراغی ساخت و بخش دوم را نیز حسین فاضل کار کرد.
برای همین است که مراحل ساخت «اوسنه پادشاهی» طولانی شده؟ یعنی نمی‌خواهید آن تجربه تلخ تکرار شود؟
ببینید، این سریال مجموعا 2200 دقیقه و در طول 15 ماه ساخته شده است. آنچه امروز از تکمیل کردن این مجموعه تلویزیونی حاصل شده این است که آن را «الف ویژه» قلمداد می‌کنند. این سریال در 50 قسمت 50 دقیقه‌ای قرار است از صدا و سیما پخش شود. مساله‌ای که در این میان وجود دارد این است که این تعبیر به اشتباه جا افتاده که ساخت سریال «اوسنه پادشاهی» به درازا کشیده است. من در ساخت کارهایم همواره دارای سرعت مناسب بوده‌ام و هیچ‌کدام از آثارم نیز طولانی نشده‌اند. در واقع سریع‌ترین سریال«روزی روزگاری» بود که به طور کلی 5/4 ماه زمان برد. «تفنگ سرپر» نیز در طول 18 ماه ساخته شد. من همیشه نسبت به امکاناتی که برای ساخت چنین آثاری در اختیارم قرار گرفته رضایت کامل داشته‌ام اما آنچه نسبت به آن گله‌مندم زمان اندک است. آنهایی که می‌گویند ساخت چنین سریالی طولانی شده باید توجه داشته باشند که کارگردان باید برای ساخت یک اثر، عناصر متعددی از جمله به اوج رسیدن بازیگر یا عوامل دیگر را در کار لحاظ کند و این مسلما نمی‌تواند در یک مدت کوتاه میسر شود و زمان خاص خودش را دارد.
زمان پخش سریال قطعی شده؟
تلویزیون برای پخش برنامه‌ها طبعا اولویت‌های خاص خودش را دارد و هنوز در این زمینه چیزی به ما اعلام نکرده‌اند اما آنچه مسلم است اینکه تا پایان امسال پخش خواهد شد.
آقای احمدجو! زمانی که سریال«روزی روزگاری» پخش می‌شد، هنوز این همه تنوع رسانه‌ای وجود نداشت. امروز ساخت سریال‌هایی از این جنس می‌تواند جوابگوی نیاز ذائقه مردم باشد؟
جنس کارهایی که ما در زمینه سینما و تلویزیون تولید می‌کنیم نه از جهات ظاهری و باطنی شبیه به کار غربی‌هاست، نه شایسته است که دنباله‌روی رویه آنها در این زمینه باشیم و نه طالب این مساله هستیم و اعتقادی هم به کارشان نداریم که بخواهیم دست به تقلید بزنیم. البته امکان رقابت با آنها را هم نداریم. کارهایی که در ماهواره تنوع بصری ایجاد کرده است، کارهایی متکی به نازل‌ترین غرایز بشری هستند. راه‌حلی که در این زمینه به ذهنم می‌رسد این است که ما به لحاظ فرم و محتوا در مقایسه با آنها، قوی‌تر عمل کنیم زیرا نقطه ضعف این کشورها همواره در 2 حوزه ساختار و محتوا بوده است. شما تصور کنید ما اثری مثل «مختارنامه» را در مقابل کارهای آنها داریم. اگر کارهای ما در مقابل آثاری که آنها می‌سازند کنتراست و غلبه پیدا کند، می‌توانیم در زمینه ساخت سریال‌های پراقبال موفق شویم، ضمن اینکه فراموش نکنیم امروز ولع داشتن و تماشای ماهواره به واسطه همین تولیدات سخیف و نازل از منظر کیفی، فروکش کرده و مخاطب به نوعی اشباع شده است.
در کل کیفیت آثار تاریخی را چگونه می‌بینید؟
آخرین کار تاریخی که از صدا و سیما دیدم، سریال زیبای «مختارنامه» بود. این سریال در بین دیگر سریال‌های تاریخی یک استثنا به شمار می‌رود بویژه اینکه از منظر نیروی انسانی، تجهیزات و امکاناتی که لازمه ساخت یک سریال تاریخی است بی‌نظیر و حرفه‌ای است. به نظرم مهم‌ترین نکته‌ای که درباره سریال «مختارنامه» وجود داشت، پرهیز از شتابزدگی در تولید و به دور از تنگنای زمان بوده است. با وجود اینکه برخی معتقدند ساخت این سریال پروسه طولانی را طی کرده است اما من فکر می‌کنم ساخت آن اصلا در ظرف زمانی طولانی صورت نگرفته و زمان برای ساخت آن کاملا مناسب بوده است. جالب این است که این ظرف زمانی کاملا متناسب با کیفیت و تنوع لوکیشن‌ها و بازیگران شاید کم هم بوده و این توانمندی کارگردان را برای تولید چنین اثری در این مدت می‌رساند. آنچه آدم را در تماشای سریال «مختارنامه» به شوق وامی‌دارد این است که شاهد حضور استعدادهای بالقوه زیاد و همین‌طور امکانات کافی بوده‌ایم. در واقع من طی این سال‌ها سریالی قوی‌تر از «مختارنامه» ندیده‌ام.
مساله‌ای که درباره سریال‌های تاریخی مطرح می‌شود صرف‌نظر از هزینه‌های بالای ساخت، تجهیزات و امکانات، مقوله مخاطب‌شناسی است. نمی‌دانم شما هم با من در این زمینه همعقیده هستید که مخطبان سریال‌های تاریخی را عمدتا افرادی تشکیل می‌دهند که یا به تاریخ اشراف داشته یا به مباحث تاریخی علاقه‌مند هستند؟
تصور می‌کنم اساسا رویکرد مخاطب به سریال‌های تاریخی بحثی است که نیازمند تحقیق و تفحص زیاد است. آنچه مسلم است اینکه حتما باید در این زمینه مخاطب‌شناسی صورت بگیرد اما یک نکته را هم از یاد نبریم و آن اینکه نباید مخاطبان تلویزیونی را از یک ژانر اشباع کنیم. به نظرم باید در تلویزیون همه ژانرها از اجتماعی تا طنز و تاریخی تولید شود اما از دیدگاه یک فیلمساز باید بگویم، هیچ فیلمسازی در دنیا مخاطب خاص را برای فیلم‌هایش برنمی‌گزیند.
یعنی به عنوان مثال فیلمی چون سه‌گانه «آبي، سفيد، قرمز» کیشلوفسکی برای عامه مردم قابل درک است؟
نه، ولی توجه داشته باشید که آن فیلمساز، چنین فیلمی را برای همه ساخته است. البته هر فیلمی خواه ناخواه مخاطب خود را پیدا خواهد کرد اما فیلمساز هیچگاه برنامه‌ریزی نمی‌کند که فیلمش را چه کسانی ببینند. در واقع به تجربه ثابت شده که هر فیلمی مخاطب مخصوص به خود را می‌یابد. منتها ارزیابی کار بر اساس مخاطب، بحث فراوانی می‌برد و بی‌تردید باید در این زمینه کار کرد. در حال حاضر مشاهده می‌کنیم آنچه در فیلم‌های تجاری غرب یا به طور مشخص هالیوود مخاطب را نشانه رفته، مضامینی است که یا به غرایز جنسی یا خشونت محدود می‌شود و طبعا میل انسان نیز در درجه نخست به سمت چنین مسائلی گرایش دارد.
جز «اوسنه پادشاهی» کار دیگری هم در دست ساخت دارید؟
در حال حاضر نه اما چند فیلمنامه از من در سازمان خریداری شده است. یکی سریال «تولد» است که با مضمون دفاع مقدس نوشته شده و شبکه یک قرار است پخش آن را برعهده بگیرد. یک سریال دیگر «کوترال» است که درباره حمله مغول‌ها به ایران است و آن هم قرار است از شبکه یک صدا و سیما پخش شود. همچنین برای شبکه 3 صدا و سیما، سریال «حقایق اتفاقیه» که مربوط به دوره قاجار است قرار است پخش شود.