فایده جشنواره فیلم کودک چیست؟
گویا جشنواره فیلم کودک و نوجوان پس از اين همه سابقه، در شکوفایی سینمای کودک تاثیر چندانی نداشته. سوال اینجاست که چرا انتظار ما از جشنواره چنین است؟ امروزه کشور ما انگار سرزمین جشنواره‌هاست. وقتی فلان بانک و بهمان پاساژ هم می‌خواهد قرعه‌کشی کند اسمش را می‌گذارد جشنواره؛ گویا ما از لغت جشنواره زیاد استفاده می‌کنیم ولی منظورمان چیز دیگری است که احتمالا جمع شدن و سخنرانی و پذیرایی و... به همراه چند قطعه موسیقی است. البته اصالت این جشنواره‌های مورد نظر، به سکه‌ای است که به فیلم‌ها یا آدم‌ها می‌دهند. حال اگر منظور دوستان از برگزاری جشنواره فیلم کودک این است که هیچ؛ این جشنواره حتی توان این را ندارد که روی پای خودش بایستد، چه رسد به اینکه بخواهد دیگری را به حرکت درآورد. اینگونه جشنواره‌ها به سرعت فراموش می‌شوند طوری که سال بعد دیگر به یاد نمی‌آورید که سال پیش چه اتفاقی افتاد، چه رسد به اینکه چرخه عظیم سینمایی مانند کودک و نوجوان را بر دوش بكشد. چیزی که ما اسم آن را جشنواره گذاشته‌ایم، یک مراسم دید و
بازدید، پذیرایی و حداکثر یک جور مراسم قدردانی بیشتر نیست و البته با این تفاوت که غیر از شام، سکه هم می‌دهند. این سکه‌ها و تعداد آن، مثل نمره دادن معلم به شاگرد است! قدیم‌ترها معمولا معلم‌ها به همه نمره 20 نمی‌دادند، برخي مي‌گفتند 20 مال خداست! معدود شاگردهایی هم بودند که براساس شایستگی‌هایشان نمره کامل می‌گرفتند، اتفاقی که متاسفانه امروز در حال منسوخ شدن است و به همین خاطر اخیرا نظام معلم و شاگردی هم از بین رفته است. معلمی که بدون اعتبار كافي، نمره 20 را خرج می‌کند، دیگر معلم نیست بلکه بازاریاب است. عین همین اتفاق را امروز در جشنواره‌های سینمایی می‌بینیم . البته متاسفانه از آدمی که در انتهای صف ایستاده فقط تقدیر می‌شود یا درنهایت، نیم‌سکه‌ای می‌گیرد ولی آنهایی که در جلوی صف ایستاده‌اند،
20 -10 تایی سکه می‌گیرند. در چنین شرایطی قرار نیست کسی تلاش کند تا کاری انجام دهد چون ملاک، انجام کار نیست بلکه میزان نزدیکی به آدمی است که سکه‌ها را در جيب دارد. سینمای کودک از این مواردی که عنوان شد هم مهجورتر است زیرا ما اصولا کودکان را انسان‌هایی با دست و پاهای کوچک و کوتاه فرض می‌کنیم؛ آدم‌هایی که چون ناتوانند، نمی‌توانند حقشان را از بزرگ‌ترها بگیرند. پس حقی در جامعه به آنها داده نمی‌شود جز اینکه به جبران آن در خانه‌ها، بر پدر و مادر حکمرانی می‌کنند ولی در جامعه هیچ جایگاهی ندارند. مثلا بچه‌ها تا چه حد در وزارت آموزش و پرورش که ظاهرا به امور آنها می‌پردازند، حق تصميم‌گيري دارند؟ جشنواره کودک و نوجوان هم لابد توسط عده‌ای از چنین مجموعه‌ای اداره می‌شود که نسبت به کودکان جز این فکر نمی‌کنند. یعنی در طول سال اصلا کاری به آنها ندارند تا اینکه موعد جشنواره برسد؛ آنوقت همه لباس‌های روشن‌تری می‌پوشند و کمی صورتی‌تر فکر می‌کنند و حتی اگر بشود چند کلمه لطيفی هم بر زبان می‌آورند، درحدی که شأن و مقامشان حفظ شود. درباره نویسنده بزرگی چون اریش کستنر شنیده بودم که در سمینارهایی که برای بزرگداشت او برگزار می‌شود، گاهی اوقات پیرمرد آنقدر شیطنت می‌کند که باید او را زیر میز و صندلی‌ها پیدا می‌کردند! حالا او را مقایسه کنید با مدیران و مسؤولان پرطمطراق سینمای کودک كشورمان که درباره کودکان از بس عصا قورت داده حرف می‌زنند که آدم را به یاد دولتمردان، تجار پولدار و گاهي فلاسفه می‌اندازند. بي‌تعارف باشيم. ما تصادفا برای خوشامد جهانیان رویدادی را برگزار می‌کنیم که خودمان سال‌هاست آن را فراموش کرده‌ایم. نشانه بی‌میلی ما هم این است که به محض پایان جشنواره، در آن را می‌بندیم و به کناری می‌گذاریم تا سال بعد. آيا هنوز زمان آن نرسيده تا از خود بپرسيم كه اعتبار بین‌المللی این جشنواره از کجا آمده است؟ آیا صرف حضور چند مسافر خارجی نشان از بین‌المللی بودن آن دارد؟ چند درصد از فیلم‌هایی که در این جشنواره به نمایش درمی‌آیند پس از آن به فستیوال‌های دیگر می‌روند؟ ما فیلم‌های موفقي هم در سالیان گذشته در ژانر کودک داشته‌ایم اما موفقیت آنها ربطی به جشنواره فیلم کودک نداشته است. جالب اینکه سینمای نوین ایران که موجی درجهان به راه انداخت و البته تمام شد، بیشتر در حوزه کودک بود ولی این موفقیت‌ها چه ارتباطی به جشنواره کودک دارد؟ فکر می‌کنم برای اثبات نادرستی این حرف باید تکرار شود که چند درصد از فیلم‌های جایزه‌گرفته این جشنواره توسط پخش‌کنندگان جهانی خریداری شده‌اند؟ پس چطور می‌توان ادعا کرد این جشنواره در سطح دنیا مطرح بوده است؟ فستیوالی در دنیا مطرح است که وقتی فیلمی در آن جایزه گرفت عده‌ای هوادار آن فیلم شوند و برای نمایش در دیگر مناطق دنیا آن را بخرند. ولی جشنواره کودک و نوجوان مانند کارنامه سراسر 20 بچه‌مدرسه‌ای‌هاست که فقط برای برقرار بودن رابطه گرم میان مدرسه و اولیا قابل توجیه است. باید پذیرفت که ما اعتبار بین‌المللی چنداني درعرصه سینمای کودک و نوجوان نداریم چون راه و رسم معلمی را درست انجام نمی‌دهیم؛ با دادن نمره‌های اضافی و سکه‌ها و جوایز بیهوده به آثار معمولي در سینمای کودک و نوجوان، ارزش جایزه‌هایش را پایین آورده‌ایم. از این‌رو معتقدم جشنواره فیلم کودک و نوجوان نمی‌تواند جریان‌ساز فرهنگی شود. اگرچه نباید فراموش کرد برگزاری آن هم کار بسيار سختی است طوری که شاید چندین بارتلاش شده تا همین جشنواره نیم‌بند هم برچیده شود. گویا عده زیادی هستند که معتقدند شیر نفتی که به سمت این جشنواره باز شده، بهتر است صرف موضوعات دیگری شود! با این حال، باوجود این همه فیلمساز، فیلم، مدیر و آدم خوشفکر، ایده‌های درخشان و شهرت بین‌المللی سینمای ایران، متاسفانه این جشنواره هیچ جریانی ایجاد نمی‌کند درصورتی که توانایی آن را دارد.
* فيلمساز