آیت‌الله سیدهاشم بطحائی گلپایگانی: در بحث‌های گذشته از نقش والدین به عنوان عوامل پایه در سرنوشت جامعه سخن به میان آمد. اینک به نقش معلمان پرداخته می‌شود که می‌توان گفت از طرفی مکمل تربیت عوامل خانواده و از سوی دیگر بنیان‌آفرین فرهنگ نوین جوانان هستند. معلم به عنوان دومین عامل سرنوشت‌ساز جامعه و نسل جوان می‌تواند هم مخرب باشد و هم مصلح و سازنده و این که می‌گویم به دلیل آن است که - نویسنده خود 17 سال قبل از انقلاب در آموزش و پرورش در مقطع متوسطه دبیر بوده است و به محیط آموزش و پرورش و نقش معلم آگاهی کامل دارد- اولاً آموزگاران محترم بدانند که گفتار و رفتار آنان اسوه و الگوی دانش‌آموزان و دانشجویان است و آنها در حکم مقلد، گفتار و رفتار معلمان را سرمشق زندگی خود قرار می‌دهند، بنابراین باید توجه کنند که شغل آنها یک شغل عادی و موضعی نیست بلکه دانش‌آموختگان آنها اگر ضمن آموزش، پرورش اخلاقی و دینی هم داشته باشند سبب خواهد شد تا به نسل‌های بعدی نیز آموخته آنها منتقل شود و آنان از آن بهره‌مند شوند؛ چنانکه پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمودند: من سن سنه.. حسنه فله اجرها و اجر من عمل بها – کسی که سنت و روش نیکویی را باب کند پاداش آن و پاداش آن کسی که بدان عمل می‌کند، نصیب وی می‌شود. متقابلاً اگر در آموزش و پرورش فضائل انسانی و اعتقادی نادیده گرفته شود، گناه آن و گناه دانش‌آموختگان منحرف نیز عاید آن معلم می‌شود؛ چنانکه پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله فرمودند: من سن سنه سیئه فعلیه وزرها و وزر من عمل بها – هر کس روش بدی را باب کند وزر و وبال آن و کسی که به آن عمل کند، به گردن موسس خواهد بود. ولذا این مسائل به زندگی دنیوی ختم نمی‌شود بلکه آثار سوء آن در قیامت بیشتر گریبانگیر معلم بدآموز خواهد بود زیرا یک دانش‌آموز آن اندازه که تحت تاثیر گفتار و رفتار و منش معلم قرار می‌گیرد، بیش از آن است که از والدین خود متأثر می‌شود زیرا شخصیت والدین برای آنها طبیعی و ساده است درحالی که معلم با برنامه و انضباط اداری و آموزشی به میدان می‌آید و برای دانش‌آموزان، مهم تلقی می‌شود و در روایات نیز به عنوان پدر دوم معرفی شده است و حق هم همین است زیرا معلم با برنامه آموزشی و گفتار و کردار کلاسیک می‌کوشد به دانش‌آموختگان خود با متد نوین، آموزش بدهد و آنها را پرورش دهد.
بسا از یک زاویه به حیات جدید و زندگی تازه‌ای جدای از زندگی خانوادگی قدم می‌گذارند ولذا از همین منظر است که تعلیمات انبیا برای بشر به عنوان حیات جدید تلقی شده؛ چنانکه قرآن می‌فرماید: یا ایها الذین آمنوا استجیبو‌الله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم (انفال/24)؛ ای مؤمنین دعوت و فراخوان خدا و رسول او را پذیرا باشید برای اینکه می‌خواهند شما را حیات و زندگی ببخشند. مع ذلک آموزش الهی و پیامبر او حیات دیگری برای بشر به ارمغان می‌آورد، آنگاه این حیات اگر ناشی از پرورش فضائل و خصال پسندیده انسانی مانند مهربانی، گذشت، دلسوزی، غیرت، شجاعت، سخاوت، محبت الهی و الهیان باشد، شکوفاگر حیات انسانی و عطرآگین آن می‌شود که به تعبیر قرآن حیات طیبه است؛ چنانکه می‌فرماید: مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاهً.. طَیِّبَه..ً وَلَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ (نحل/97)، هر کس از زن و مرد که اهل ایمان و گوش به فرمان الهی باشد و کارهای شایسته انجام دهد او را به زندگی و حیات طیب و پاکیزه زنده می‌کنیم و بهترین پاداش را به آنچه انجام داده‌اند می‌دهیم. بدیهی است اینان زنده هستند مع ذلک به حیات نوینی پای می‌گذارند و به تعبیری باید بگوییم دارای دو حیات هستند فلذا تعلیمات، حیات‌آفرین است و معلمان نیز آفریدگار این حیات هستند، آنگاه اگر به اهمیت شغل خود و مسؤولیت خویش و فرآورده‌ای که به بافت جامعه می‌افزاید توجه کنند، حاصل کار آنها چیزی می‌شود که در سوره مبارکه نحل بیان شده است اما اگر اولاً معلمی را صرف شغل حساب کنند نه رسالت و به جای سازندگی و حیات طیبه آفرین، خلاف آن عمل کنند و با شبهه‌افکنی‌ها، مسیر افکار و اندیشه‌های جوانان را منحرف کنند، نه‌تنها خود خیر نمی‌بینند که دست‌پرورده آنها نیز به زندگی پاک و پاکیزه دست نخواهد یافت بلکه او را به راه ضلالت و بدبختی گمراه کرده که از زندگی نکبت‌بار برخوردار خواهند بود چنانکه قرآن می‌فرماید: وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَه..ً ضَنکًا وَنَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَه..ِ أَعْمَى (طه/124)؛ هر کس از توجه به احکام من (خدا) روی بگرداند دارای زندگی نکبت‌باری خواهد بود و در قیامت کور وارد صحرای محشر می‌شود.
بنابراین معلم دو گونه می‌تواند نقش ایفا کند و دو نوع حیات را اهدا کند؛ یکی حیات طیبه و دیگری معیشت نکبت‌بار که در شماره بعد بیان خواهد شد، ان‌شاءالله.
www.bathaie.com