یکی از شاخصه‌های خوشنویسی در مقایسه با دیگر هنرها، متصل بودن آن به مفاهیم معنوی و روحانی است که نه‌تنها این هنر را به عنوان هنری قدسی در جهان قلمداد کرده که به ارزش کار هنرمندان این عرصه نیز افزوده است. دارا بودن عمر یکهزار و 200 ساله خوشنویسی ایرانی، وجود هنرمندان نامدار و تاثیرگذار و همین‌طور مفاهیمی که به فراخور زاویه دید هر هنرمند از این هنر تجلی یافته است، این هنر را هنری متمایز و دشوار معرفی می‌کند. اگرچه در سال‌های اخیر خوشنویسی به دلایل مختلف و شتابزدگی دنیای روزمره از رونق گذشته برخوردار نیست و هر از گاه به برپایی نمایشگاهی اینجا و آنجا محدود می‌شود اما هنوز هم پایگاه خود را نزد عامه مردم حفظ کرده است. در روزهای گذشته، نمایشگاه خوشنویسی مرکب استادان با بیش از 50 اثر خوشنویسی از 22 استاد خوشنویس با موضوع آیات قرآنی در موسسه فرهنگی- هنری صبا افتتاح شده است. عباس اخوین، غلامحسین امیرخانی، جواد بختیاری، سیدرضا بنی‌رضی، مرحوم حسین تهرانی، محمد حیدری، کیخسرو خروش، محمد سلحشور، علی شیرازی، اسرافیل شیرچی، عبدالصمد صمدی، امیراحمد فلسفی، یدالله کابلی‌خوانساری، مجتبی ملک‌زاده، ایرج نعیمایی، فتحعلی واشقانی‌فراهانی و... برخی از هنرمندان شرکت‌کننده در این نمایشگاه به شمار می‌روند. با برخی از این استادان درباره نمایشگاه حاضر که تا 26آبان‌ماه ادامه دارد به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در پی می‌آید.
ارائه آثار برجسته در اقلام گوناگون خط
یدالله کابلی، یکی از هنرمندان نامی در عرصه خوشنویسی است که در این نمایشگاه نیز به ارائه اثر پرداخته است. این هنرمند نامی درباره نمایشگاه «خوشنویسی مرکب استادان» نیز می‌گوید: نمایشگاه حاضر به واقع گلچینی از آثار استادان پیشکسوت و برجسته است که در عرصه خوشنویسی کارنامه درخشانی داشته و به تربیت هنرجویان متعددی پرداخته‌اند. خوشبختانه طی سال‌های اخیر تلاش‌های هدفمند استادان در تربیت شاگردان برجسته در اقلام گوناگون ثلث، نسخ، شکسته و... به ثمر رسیده که در جای خود تحسین‌برانگیز است. نسل معاصر نیز با خلاقیت‌های فردی که دارد توانسته در کارهای نمایشگاهی به ارائه آثار مطلوبی دست بزند.
3 اثر با تکیه بر مفاهیم قرآنی
از او 3 اثر در نمایشگاه به چشم می‌خورد. از این هنرمند پیشکسوت و صاحبنام درباره تاثیرپذیری و اصولا ارتباط خوشنویسی و قرآن می‌پرسم. کابلی می‌گوید: خوشنویسی یکی از هنرهایی است که عامل انتقال به هنرمندان به شمار می‌رود. یکی از عمده‌ترین اتفاقاتی که در این عرصه از دیرباز به وقوع پیوسته، نگارش کتابت وحی بوده است. روی این اصل است که برخی بر این باورند که خوشنویسی هنری قدسی به شمار می‌رود. در واقع نگارش قرآن کریم به مدد خوشنویسی موجب شده ارزش‌های خوشنویسی دوچندان شده و بر اعتبار خوشنویسان نیز افزوده شود. از هر زوایه‌ای که به هنر خوشنویسی نگاه می‌شود، می‌توان دریافت که هنرمندان این عرصه همواره در حال پالایش ذهنی و روحی بوده‌اند و در فضایی روحانی و معنوی به ارائه اثر پرداخته‌اند. برآیند این فعالیت‌ها نیز کارهای ارزشمندی بوده که متاثر از سخنان انبیا و همین‌طور اشعار شعرای بزرگ ما بوده است. در واقع نمونه‌های کوشش و تلاش هنرمندان خوشنویس امروز به صورت مکتوب به چشم می‌خورد و قطعات مرقعات آن نیز در کتابخانه‌ها موجود است.
نمایشگاهی برای تعامل هنرمندان
وی تصریح می‌کند: این‌طور به نظر می‌رسد که نمایشگاه صرفنظر از مورد استقبال واقع شدن از سوی مخاطبان، توانسته نقطه دیداری برای شخصیت‌های برجسته خوشنویسی در کشورمان باشد. آن هم در شرایطی چنین نقطه دیدار میسر شده که مشکلات و وجود برخی دغدغه‌ها، جامعه خوشنویسی را به بن‌بست رسانده است. بنابراین نمایشگاه حاضر فضایی برای تعامل و ارتباط هنرمندان با یکدیگر نیز به شمار می‌رود. فراموش نکنیم درد معاصرت و عدم درک توانمندی تا زمانی که با بصیرت و آگاهی توام نباشد درمان نمی‌شود. به هر حال در هر فضای گسترده فرهنگی اگر چنین مشکلاتی رخ دهد، متولیان و مسؤولان بلندپایه باید به انجام مراقبه‌هایی بپردازند تا کانون عشقی مانند کانون انجمن خوشنویسان حفظ شود. آن هم کانونی که نیم‌قرن الگوی آموزشی به شمار می‌رفته است.
از صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تر
علی شیرازی دیگر هنرمندی است که 3 اثر از او در نمایشگاه به چشم می‌خورد. از میان 3 اثری که وی ارائه کرده، تنها یک‌اثر عنوان دارد و آن برگرفته از شعر معروف حافظ یعنی «از صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تر» است. وی در هر 3 کار خود به شیوه نستعلیق به خلق اثر پرداخته است. شیرازی، خوشنویسی را به 2 نوع هنری و کاربردی تقسیم می‌کند و می‌گوید: به نظر می‌رسد برخورد هنرمند با خوشنویسی بستگی به نگاه هنری او دارد. از زمان پیدایش صنعت چاپ از دوره قاجار، عده‌ای از خطاطان به سمت این صنعت رفتند که محمدرضا کلهر یکی از آنها بود. البته همزمان با کلهر کسانی نیز بودند که نگاهشان نسبت به خوشنویسی بیش از آنکه کاربردی باشد، هنری بود اما به هر حال بخش هنری خوشنویسی برای ما به ارث نماند و به جای آن بخش کاربردی خوشنویسی به ما رسید.
گسترش نگاه هنری به خوشنویسی
وی می‌افزاید: در انجمن خوشنویسان بیشتر استادان به تربیت افراد در حوزه خوشنویسی کاربردی می‌پرداخته‌اند اما با ورود نرم‌افزارهای خوشنویسی کار این عده تعطیل شد. متاسفانه از این جهت که عده‌ای که به تدریس چنین شیوه‌ای می‌پرداختند نتوانستند این معیشت را ادامه دهند و خوشبختانه از این جهت که ابعاد هنری خوشنویسی نمایان‌تر و ارزشمند‌تر شده است. امروز خوشنویسی دیگر به اعتبار امضای هنرمند بستگی دارد. در واقع امروز در خوشنویسی وارد مرحله بهتری شده‌ایم و به سمت خوشنویسی هنری در حرکت هستیم. یکی از استادانی که در انجمن خوشنویسان همواره دارای نگاه هنری به خوشنویسی بوده استاد غلامحسین امیرخانی بوده است، ضمن اینکه استاد سیدمحمد احصایی از دیگر هنرمندانی بوده که به خوشنویسی نگاه هنری داشته است.
آمیختگی وجه کاربردی و هنری
این هنرمند با اشاره به اینکه موضوع نمایشگاه خوشنویسی این نمایشگاه بر پایه قرآن کریم مبتنی بوده است، ادامه می‌دهد: درباره خوشنویسی قرآن هر دو وجه کاربردی و هنری صدق می‌کند یعنی از رهگذر این 2 وجه هم آثاری خلق می‌شده‌اند که دارای وجوه بارز هنری بوده‌اند و هم قرآن‌های کاربردی که صرفا به خاطر استفاده عموم به خط نسخ خوانا نوشته می‌شده‌اند.
نوآوری بعد از ابداع خطوط ششگانه
کیخسرو خروش از دیگر استادان عرصه خوشنویسی به شمار می‌رود. او فعالیت خود را به شکل رسمی از دهه 40 و در محضر استاد حسین میرخانی آغاز کرد و توانست با ورود به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته نقاشی به ادامه تحصیل بپردازد و در کنار آن خط را نیز به فراخور گرایش و علاقه‌مندی خود ادامه دهد. چلیپا، نستعلیق، سیاه‌مشق، کتابت و... از انواع خطوطی به شمار می‌روند که او سال‌ها در این حیطه‌ها کار کرده است. او نیز مانند دیگر هنرمندان عرصه خوشنویسی در موسسه فرهنگی- هنری صبا به ارائه چند اثر از خود پرداخته و درباره این نمایشگاه می‌گوید: تاثیرپذیری از قرآن کریم در خوشنویسی از دیرباز تا امروز در کار هنرمندان مختلف به چشم می‌خورده است. البته قرآن کریم بیشتر به خط نسخ نوشته می‌شده است، شاید به این خاطر که خط نسخ برای متون فارسی طراحی شده اما اگر در کار هنرمندان دوره‌های گذشته دقیق شویم مشاهده می‌کنیم که خوشنویسان اغلب سوره حمد یا آیت‌الکرسی را به خط نسخ می‌نوشته‌اند. اگرچه طی دوره‌های گذشته، قرآن را همواره به وسیله خط کوفی می‌نوشتند. دلیلش هم این بود که هنوز خطوط ششگانه ابداع نشده بود. البته بعد از اینکه خطوط ششگانه پدید آمدند و به نوعی به تکامل رسیدند نگارش قرآن‌ها از خط کوفی به خط نسخ منتقل شد.
مستقل شدن خط هر هنرمند به مرور زمان
خروش درباره نمایشگاه اخیر در موسسه فرهنگی- هنری صبا نیز می‌گوید: به طور کلی نمایشگاه به لحاظ کیفی مطلوب بوده و آن‌طور که از طیف بازدیدکنندگان در مراسم افتتاحیه برمی‌آمد، نشان می‌دهد مقوله خوشنویسی در جامعه از اقبال کافی برخوردار است و مردم تمایل زیادی برای تماشای آثار خوشنویسی نشان می‌دهند. خود من به شخصه مسائل سلیقه‌ای را در کار خود گنجاندم که البته کم هم نبود و خط مرا متفاوت کرد. در واقع من سعی کردم چیزهایی را به آنچه آموخته بودم، اضافه کنم. به این شکل که خط من مستقل شد و در حال حاضر شاید بیش از 20 سال است آثار من دارای ویژگی‌های خاصی است که آن زمان وارد خط کرده‌ام. یعنی شاید بتوان گفت تحولاتی در فرم به وجود آوردم. البته ساختار خط به هر حال یکسان است و از قواعد دوازده‌گانه خوشنویسی پیروی می‌کند. از منظر من، خط هندسه روحانیه است و هر هنرمندی به فراخور خصیصه‌های شخصی‌اش آن را به اثر تزریق می‌کند. حتی اگر دقت کرده باشید، می‌توان از خط آدم‌ها به ویژگی‌هایشان پی برد. البته به طور مشخص نمی‌توان گفت این تغییر در کجای اثر قابل رویت است اما در شاکله کار همچنان قابل رویت است. این اتفاقی بود که در کار من افتاد. الان که به خط خود نگاه می‌کنم، می‌بینم چیزی که خود نوشته‌ام تقلیدی از شخص خاصی نیست.