نخستین جادوگر

او در 1874 متولد شد. اغلب گفته شده که بیلی مردیث نخستین فوق‌ستاره فوتبال بود. این «جادوگر ولزی» تابناک‌ترین چهره فوتبال در روزگار خودش بود و عادت داشت در جریان مسابقات یک خلال دندان معروف را میان لب‌هایش نگه دارد. او با مهارت و البته گستاخی مثال‌زدنی‌اش که موجب شد خودش را تا
49 سالگی بازنشسته نکند، در دل انبوه هواداران جا باز کرد. در 1958، روزنامه گاردین در سوگ این «بغل بیرونی» (پستی تقریبا معادل هافبک راست امروزی) از «محبوبیت، برجستگی و استادی هنرمندانه‌اش» و «پشت پای مشهور مردیثی‌ که تبدیل به لذت‌بخش‌ترین کار غیرمتعارف بازی شده است» و اینکه به گواه موزه فوتبال ملی «محبوبیتی همسان ستاره‌های موسیقی داشته است»، صحبت کرد. او همان نقشی را در رشد بازی فوتبال داشت که سال‌ها بعد استنلی ماتیوس ایفا کرد و خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین بازیکنان در تاریخ ابتدایی هر دو باشگاه منچسترسیتی و منچستریونایتد مطرح کرد. او علاوه بر کامیابی‌های داخل زمین، درگیر ماجراهای بحث‌برانگیزی شد چون محرومیت به خاطر رشوه دادن به یکی از رقبا و سپس دریافت دستمزد غیرقانونی از سیتی، پیش از برداشته شدن سقف پرداخت‌ها و دست آخر، سردستگی اتحادیه بازیکنان از جمله هم‌تیمی‌هایش در منچستریونایتد در نزاع علیه اتحادیه فوتبال انگلستان. او در ابتدا در «چیرک» زندگی می‌کرد؛ یک شهر کوچک معدنی در ولز شمالی. مردیث نوجوان از 12 سالگی در معدن زغال به کار گماشته شد و اگر معلم مدرسه‌اش که در عین حال مسؤول خزانه‌داری اتحادیه فوتبال ولز بود تشویقش نمی‌کرد که روی فوتبال تمرکز کند، شاید تمام زندگی‌اش همان پایین در اعماق تاریک معدن زغال به بیهودگی می‌گذشت. بعد مردیث جوان با باشگاه فوتبال اتحادیه آماتوری قهرمانی چیرک امضا کرد. درست در همان روزهایی که معدنچیان به خاطر کاهش دستمزد اعتصاب می‌کردند او درآمدش را با امضای قراردادی با باشگاه انگلیسی نورثویچ ویکتوریا در آن سوی دره ولز افزایش داد. البته نورثویچی‌ها فکر می‌کردند مردیث به طرز وحشتناکی کند است و به زحمت انتظاراتشان را برآورده می‌کند. در حقیقت هم آنها هیچ لطفی در حرکات این جوان نمی‌دیدند چرا که در فوتبال آن زمان که تنها چیزهای لازم یک ضربه و بعد یک حرکت سریع بود، حرکات ظریف مردیث بیشتر موجب سرگرمی مدافعان کناری حریف می‌شد. در 1978 گاردین در مرور زندگی او نوشت: «او واقعا بلااستفاده بود، بویژه وقتی که از بیرون خط می‌دوید و توپ را لب خط با خودش می‌برد و همزمان خلال دندانش را مزمزه می‌کرد». در 1894، نورثویچ از لیگ فوتبال (نام نخستین لیگ فوتبال جهان در انگلستان) کناره گرفت اما منچسترسیتی تازه مطرح‌شده تصمیم گرفت از قابلیت‌های این جوان 19 ساله بهره ببرد و او را از زندگی کارگری‌اش خلاص کند چرا که او در چیرک همزمان با بازی برای تیم محلی در معدن هم کار می‌کرد اما اقدام سیتی برای امضای قرارداد با او مثل جدا کردن یک پسر از مادرش سروصدا کرد. به گزارش گاردین «اهالی عصبانی محل از اینکه یک نابغه بومی دارد با طلای دشمنان منچستری معاوضه می‌شود به خشم آمده بودند و در نتیجه یکی از وابستگان سیتی را که به شهرشان آمده بود، گرفتند و داخل اصطبل اسب‌ها زندانی کردند». مادر مردیث هم مدام به نمایندگان باشگاه سیتی می‌گفت: «آقایان بهتر این است که شما به شهرهای بزرگ خودتان بازگردید تا اینکه به روستاهای ما بیایید و پسرانمان را بدزدید. پسران ما اینجا از کار و معصومیتشان خشنود، شادمان و راضی هستند. اگر بیلی به نصیحت من گوش کند به کارش می‌چسبد و هر وقت که کارش تمام شد برای سرگرمی فوتبال بازی می‌کند». مردیث اما به بختش لگد نزد. او خود را به ترنی رساند که مسؤولان سیتی با آن به منچستر باز می‌گشتند و اگرچه اصرار داشت کماکان شغلش در معدن زغال را حفظ کند اما در نخستین بازی خانگی منچستر‌سیتی که نخستین داربی منچستر در لیگ هم محسوب می‌شد، چنان درخشید که دیگر خیال کار در معدن به مخیله‌اش هم خطور نکرد. اگرچه سیتی آن روز 5 بر 2 به نیوتاون هیث (که بعد‌ها منچستریونایتد نام گرفت) باخت ولی این برای مردیث یک پیروزی بزرگ بود چون هر 2 گل تیمش را زد و از آن پس تنها روی فوتبال تمرکز کرد تا در ژانویه 1895 تبدیل به یک حرفه‌ای شود. در هر 2 فصل 95-1894 و 96-1895 او بهترین گلزن سیتی نام گرفت و خودش را به عنوان یک ستاره در مرکز توجه جامعه قرار داد و اینگونه باشگاه در 99-1898 به‌طور مستقیم صعود کرد. در 1904 سیتی در فینال جام اتحادیه و در ورزشگاه کریستال پالاس لندن به ملاقات بولتون واندررز شتافت. پیش از مسابقه «خط آهن مرکزی عظیم» از فرصت استفاده کرد تا خیابان‌های شهر منچستر را با پوستر‌هایی که با حروف درشت روی آنها نوشته بود «سیتی، بولتون را شکست می‌دهد» تزئین کند و این پوسترها مزین به تصویری از مردیث در حال زدن گل پیروزی بودند که او داشت توپ را به گوشه چپ بالایی دروازه بولتون شلیک می‌کرد و مدافعان بولتون را در ماتم فرو برده بود و این عنوان زیر نقاشی مزبور به چشم می‌خورد: «بیلی مردیث جام را تضمین می‌کند». همچنین در پوستر آورده شده بود: «او از شما می‌خواهد تا مسابقه را تماشا کنید و با آسودگی همراه تور ارزان «خط آهن مرکزی عظیم» سفر کنید.» دامی دیویس، کاپیتان بولتون این پوستر را دید و هم‌تیمی‌هایش را ترغیب کرد کاری کنند تا پیش‌بینی‌ها به وقوع نپیوندند اما تلاش او بیهوده بود. «سی‌بی فرای»، کاپیتان پیشین و مستعد باشگاه کورینیتان که دستی هم در نوشتن داشت در گزارش مسابقه روزنامه دیلی‌ اکسپرس نوشت: «تک گل پیروزی‌بخش توسط مردیث تقریبا 20 دقیقه پس از آغاز مسابقه به ثمر رسید. او پاسی بلند را از ژیلسپی دریافت کرد و از خط میانی به سرعت حرکت و یک مدافع را جاگذاشت و با ضربه‌ای سرضرب گلزنی کرد.» و همان‌طور که پوسترها پیش‌بینی کرده بودند درست به گوشه سمت چپ بالايي دروازه بولتون. اما این کتاب مصور پابرجا نماند. در روز آخر فصل 5-1904 سیتی رده دومی به خانه استون ویلای رده چهارمی سفر کرد و برای آوردن عنوان به خانه تنها یک پیروزی نیاز داشت ولی آنها در مسابقه‌ای که به درگیری و غوطه ‌خوردن در لجن منجر شد 3 بر 2 باختند. تحقیقات اتحادیه فوتبال نشان می‌داد که خشونت وقتی بالا گرفته که مردیث به کاپیتان ویلا «آلک لیک» پیشنهاد 10 پوند رشوه داده تا بازی را وا بدهد. اتحادیه فوتبال، مردیث را از 4 آگوست 1905 تا 30 آوریل 1906 (تقریبا 9 ماه) محروم کرد و در همين مدت او بی‌وقفه از سیتی می‌خواست تا هفته‌ای 6 پوند (2 پوند بیشتر از دستمزد هر مسابقه) به او بپردازد و این جز پاداش پیروزی‌هایی بود که مردیث در آنها غایب بود. او به باشگاه نسبت به عواقب نپرداختن دستمزد مورد نظر هشدار داد اما در فوریه 1906 باشگاه به اتحادیه خبر داد که باز این بازیکن از آنها باج می‌خواهد اما این کار نابخردانه‌ای بود چون مردیث هم دهان باز کرد که آن 10 پوند رشوه‌ای که پیشنهاد داده بود به هزینه باشگاه و به سفارش مدیرش «تام مالی» و با اطلاع چند بازیکن تیم بوده است. «من فقط سخنگوی دیگرانی بودم که به همان اندازه مقصر هستند». او این را در نامه‌ای به روزنامه آتلتیک‌نیوز نوشت و در ضمن افشا کرد باشگاه سیتی این قانون را که نباید بیش از هفته‌ای 4 پوند به بازیکنان بپردازد، رعایت نمی‌کند. در ماه مه 1906 مردیث را در فهرست فروش گذاشتند و او هم به منچستریونایتد رفت؛ در ازای 500 پوند پول و در سن 29 سالگی. 2 هفته بعد هم سیتی بهای افشاگری بازیکن سابقش را پرداخت. رئيس باشگاه تا آخر عمر و مدیرکل و چند مسؤول دیگر به طور موقت از فعالیت در فوتبال منع شدند. علاوه بر این 17 بازیکن از جمله مردیث جریمه و تا ژانویه 1907 (7 ماه بعد) از بازی محروم شدند. در نتیجه مردیث تا آغاز سال جدید نتوانست با پیراهن یونایتد بازی کند. اما هنوز کام مقامات اتحادیه فوتبال از رفتار او تلخ بود که مردیث در غائله‌ایی کوتاه‌مدت برای تحریک بازیکنان هم‌تیمی‌اش جهت تشکیل اتحادیه جدید بازیکنان جنجال‌آفرین شد و آنها را به مبارزه علیه «سیستم انتقال بازیکنان» فراخواند. سیستمی که سرنوشت بازیکنان را به دست باشگاه‌ها سپرده بود و آن هم با حقوق هفتگی حداکثر 4 پوند در هفته. با حمایت هم‌تیمی‌های جدید از مردیث رویای او محقق شد و در دسامبر 1907 او موفق به گردآوری بازیکنان در نخستین جلسه اتحادیه بازیکنان شد که اتحادیه فوتبال را مجبور به شنیدن حرف‌های آنها در ماه مارس (3 ماه بعد) کرد. همزمان در داخل زمین هم منچستریونایتد با مردیث کامیابی را تجربه می‌کرد و در سال 1908 نخستین قهرمانی لیگ و در 1909 نخستین عنوان جام اتحادیه را تجربه کرد اما در تابستان 1909 بود که بحث اتحادیه بازیکنان با اتحادیه فوتبال بر سر حقوق‌ها دوباره بالا گرفت. در مقابل اتحادیه فوتبال هم به بازیکنان عضو اتحادیه گفت یا از عضویت اتحادیه بازیکنان انصراف می‌دهند یا فرم ثبت‌نام‌شان در لیگ باطل شده و دیگر نمی‌توانند برای باشگاه‌هایشان به میدان بروند. داستان مذاکرات طی‌ ماه‌ها به صورت روزانه در مطبوعات منتشر می‌شد. صدها تن از اعضای اتحادیه بازیکنان انصراف دادند تا بتوانند به فوتبالشان ادامه دهند ولی بازیکنان منچستریونایتد برخلاف دیگران سر حرف‌شان ایستادند تا بلکه اتحادیه فوتبال به برداشتن سقف قرارداد رضایت دهد. باشگاه‌هایی که بازیکنان زیادی در اتحادیه بازیکنان داشتند، مجبور شدند به بازیکنان آماتور روی آورند وگرنه بازی‌هایشان به خاطر نرسیدن به حد‌نصاب لغو می‌شد. بازیکنان محروم یونایتد هم کماکان کنار تیم تمرین می‌کردند و یک عکاس تصویری از کاپیتان چارلی رابرتس گرفت که با دستش کلمه باشگاه «اخراجی‌ها» را هجی می‌کرد. در نوامبر 1909 نبرد مردیث مغلوبه شد چرا که اعضای اتحادیه بازیکنان بر سر دوراهی ماندند که آیا در عضویت GFTU (فدراسیون اتحادیه‌های تخصصی) باقی بمانند یا خیر؟ پس از رای‌گیری اکثریت دوسومی اتحادیه رای به پایان نبرد دستمزد‌ها دادند.

مردیث در واکنش به این شکست گفت: «افسوس می‌خورم که دسته‌ای بازیکن نتوانستند مایه لازم را از خود نشان دهند اما باشگاه‌هایی که بازیکنان را به پیش می‌خواندند و آنهایی که به صورت انفرادی خواستار باقی ماندن در فدراسیون (GFTU) بودند قطعا راضی‌تر بودند اگر این بازیکنان مثل یک عده مرد رفتار می‌کردند... .

اتحادیه بازیکنان به حیاتش ادامه داد و محرومیت اعضایش برداشته شد و بعدتر سقف دستمزد‌ها بالاتر رفت با رای‌گیری بازیکنان. اما آن بازیکنانی که با اراده‌شان پای این جریان ایستاده بودند بازنده حقیقی بودند چون عملا سقف دستمزد‌ها تا سال 1961 که اتحادیه بازیکنان تبدیل به اتحادیه فوتبالیست‌های حرفه‌ای (PFA) شد، برداشته نشد. البته منچستریونایتد به حرکت رو به جلویش ادامه داد و در فصل 11-1910 با کمک مردیث به دومین عنوان قهرمانی لیگ دست یافت. او به‌رغم فعالیت‌های خارج از زمین خود در فوتبال بی‌همتا بود و کار به جایی رسید که در 1912 به‌خاطر حضور او منچستر به رکورد 50 هزار تماشاگر و 2‌هزار پوند سود اضافه دست یافت. او آن زمان
38 ساله بود ولی هنوز خیلی مانده بود تا توقف کند چون حتی پس از جنگ اول جهانی که فوتبال را در 1915 به تعطیلی کشانده بود نیز به بازی ادامه داد، در 1921 که 47 سال داشت به منچسترسیتی بازگشت و با مدیر سابقش در یونایتد ارنست مانگنال هم‌باشگاه شد. آخرین بازی‌اش را در 1934 در نیمه‌نهایی جام اتحادیه برگزار کرد. آن روز در برابر نیوکاسل او ابرپیشکسوتی با موهای خاکستری بود که 49 سال داشت و تماشاگران خودی برایش هلهله می‌کردند. اگرچه دیگر فوتبالش ته کشیده بود و هیاهوی یک بازی جام حذفی در یک بازیکن 50 ساله شوری برنمی‌انگیخت حتی اگر گذشته‌ای درخشان پشت‌سر او قرار گرفته بود و سیتی آن آخرین مسابقه را با مردیث باخت. اما مردیث چنان نامی در ورزش قهرمانی بریتانیا برای خود به هم زد که حتی بر شخصیت‌های اسطوره‌ای داستان‌ها، فیلم‌ها و نمایشنامه‌ها ماندگار شد. مثل مردیث، استاد دانشگاه و قهرمان همه‌فن حریف فیلم‌های لورل ‌و هاردی. او پس از بازنشستگی در 1926 در فیلم «توپ بخت» بازی کرد و بعد وارد بازار آگهی‌ها شد و سرانجام در 1958 در 83 سالگی، تنها 2 ماه پس از فاجعه سقوط هواپیمای منچستریونایتد در مونیخ درگذشت. مردیث بی‌تردید یکی از نوابغ فوتبال بود و البته رویاهای او برای فوتبال ولز محقق نشدند: «اگر یک انگلیسی بودم چه دورانی می‌توانستم داشته باشم. من از اینکه (در فوتبال ملی) در تیم بازنده قرار می‌گیرم، ناخوش احوالم». این در حالی بود که او 470 گل در 1568 مسابقه باشگاهی‌اش به ثمر رساند.

منبع: soccernet.com