گروه سیاسی: روسیه و چین مخالفت خود را با انتشار گزارش شدیداللحن آمانو علیه ایران به صورت رسمی به وی اعلام کردند. دیپلمات‌ها می‌گویند سفرای روسیه و چین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با نگارش نامه‌ای مشترک به آمانو از وی خواسته‌اند از انتشار دیدگاه‌های آمریکا بر ضد ایران در گزارش ماه آینده خود خودداری کند. ولادیمیر وورنوکوف و چنگ جینگای سفرای روسیه و چین در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در این نامه که هفته گذشته به مدیرکل آژانس تحویل شده، تاکید کرده‌اند باید «زمان کافی» برای بحث درباره سوال‌های مطرح به ایران داده شود و آژانس نباید عجولانه دست به انتشار گزارشی احساسی درباره ایران بزند. این نامه پس از آن نوشته شد که منابع غربی گزارش‌های متعددی منتشر کردند که نشان می‌داد آمریکا آژانس را تحت فشار گذاشته تا در گزارش ماه آینده خود به صراحت ایران را به تعقیب برنامه هسته‌ای نظامی متهم کند. به گزارش ایران هسته‌ای، سفیران روسیه و چین در آژانس همچنین اعلام کرده‌اند بهتر است پیش از اعلام این جزئیات مربوط به مطالعات ادعایی، ایران از آنها آگاه شود. بنابر این گزارش، آنها ضمن ابراز نگرانی از اینکه چنین ضرب‌الاجلی ایران را به انزوا می‌راند و به آینده این موضوع لطمه می‌زند، از آمانو خواسته‌اند فرصت و زمان کافی به ایران بدهد تا در باره این ادعاها را بررسی کند. یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفته است که در گزارش پیش رویش اطلاعات کاملی از برنامه‌های هسته‌ای ایران که احتمالا برخی از آنها اهداف نظامی دارد، ارائه خواهد داد. وی این خبر را ساعاتی پس از آنکه باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا از آژانس خواسته بود که گزارش کامل خود را درباره برنامه هسته‌ای ایران اعلام کند، داد. از آنجا که درخواست اوباما نیز ساعاتی پس از اعلام اتهام دست داشتن ایران در ترور سفیر عربستان در آمریکا اعلام شد، بسیاری از کارشناسان اینگونه تحلیل کردند که تقاضای رئیس‌جمهوری آمریکا و پاسخ سریع آژانس به این تقاضا به نظر می‌رسد سناریویی از پیش طراحی شده است و جنبه سیاسی دارد. تحرکات تازه روسیه و چین، می‌تواند بازگوکننده این حقیقت باشد که شکافی تازه در جمع 6 کشور عضو شورای امنیت به وجود آمده است و آنها می‌خواهند حرکتی نو در حل و فصل اختلاف‌های طولانی ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آغاز کنند.
کاترین اشتون رئیس تیم مذاکره‌کننده گروه 1+5 روز جمعه 29 مهر با نگارش نامه‌ای به سعید جلیلی دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران بر آمادگی این گروه برای آغاز مذاکرات جدید با ایران تاکید کرد به این شرط که تجربه مذاکرات استانبول تکرار نشود. نامه اشتون در واقع پاسخی است به نامه روز سه‌شنبه 15 شهریور 1390 دکتر سعید جلیلی که در آن تاکید شده بود: «ایران به یافتن یک راه‌حل مذاکراتی پایبند است و در چارچوب راهبرد گفت‌وگو برای همکاری حول نقاط مشترک، آماده است درباره مجموعه‌ای از مسائل از جمله مساله هسته‌ای به شکل کلی و شامل مسائل خلع سلاح، عدم اشاعه و همکاری صلح‌آمیز مذاکره کند».
بر مبنای آنچه فردریک دال گزارشگر خبرگزاری رویترز نوشته و دیپلمات‌ها در تهران هم آن را تايید می‌کنند، نکات زیر در نامه جدید اشتون وجود دارد:
1- اگر ايران آماده باشد درباره گام‌هاي ملموسي براي اعتمادسازي بدون پيش‌شرط گفت‌وگو كند ما حاضر خواهيم بود درباره ملاقات آينده در چند هفته آينده در مكاني كه هر دو طرف آن را قبول داشته باشند به توافق برسيم.
2- من از پيشنهاد شما براي از سرگيري مذاكرات استقبال مي‌كنم تا گام‌هايي اساسي براي همكاري پايدار برداشته شود.
3- هنگامي كه درصدد تداوم مذاكرات‌مان برمي‌آييم لازم است به دنبال نتايج ملموس باشيم و تجربه استانبول را تكرار نكنيم. ما بايد مطمئن شويم كه وقتي دوباره با يكديگر ملاقات مي‌كنيم مي‌توانيم به پيشرفت واقعي در زمينه انرژي هسته‌ای دست يابيم.
4- هدف اصلي همچنان به دست آمدن يك راه‌حل جامع از طريق مذاكرات است كه اعتماد بين‌المللي به ماهيت منحصرا صلح‌آميز برنامه هسته‌ای ايران را احيا كند.
5- براي اينكه چنين روندي آغاز شود، هدف اوليه ما، شركت در اعتمادسازي با هدف تسهيل گفت‌وگوي سازنده بر مبناي تعامل دوگانه و يك رويكرد گام به گام است.
دیپلمات‌ها در تهران می‌گویند در اصل در این نامه هیچ نکته جدیدی وجود ندارد و همه سخن اشتون را می‌توان در 2 نکته خلاصه کرد و آن هم اینکه اولا اشتون از ایران می‌خواهد بدون پیش‌شرط وارد مذاکره شود یعنی دیدگاه‌های خود در مذاکرات استانبول را تکرار نکند و ثانیا خود را برای برداشتن یک گام اعتمادساز عملی در ابتدای مذاکرات آماده کند تا راه برای مذاکرات بیشتر آماده شود. مذاکرات استانبول میان ایران و 1+5 روزهای جمعه و شنبه اول و دوم بهمن 1389 با دستور کار «همکاری حول نقاط مشترک» برگزار شد. ایران در آن مذاکرات تاکید کرد که بر مبنای دستور کار توافق شده در مذاکرات ژنو 3، اگر غرب به دستور کار «گفت‌وگو حول نقاط مشترک برای همکاری» پایبند است، باید به عنوان الزامات همکاری اولا به صراحت حق ایران برای غنی‌سازی را بپذیرد و ثانیا تحریم‌های غیرقانونی اعمال شده علیه ایران را لغو کند. اشتون پس از پایان مذاکرات استانبول، در روز 22 ژانویه 2011 با صدور بیانیه‌ای این درخواست‌های ایران را «پیش‌شرط‌گذاری برای مذاکرات» خواند و خواهان حذف این پیش‌شرط‌ها شد. این در حالی است که ایران تاکید دارد پیش‌شرطی در کار نیست و آنچه مطرح شده الزامات منطقی دستور کار «گفت‌وگو برای همکاری حول نقاط مشترک» است.
چرا اشتون به جلیلی نامه نوشت؟
به دلیل همین اختلاف نظر که در واقع چیزی جز عدم پایبندی 1+5 به دستور کار توافق شده در مذاکرات ژنو 3 با ایران نیست، مذاکرات با ایران از ژانویه گذشته به این سو متوقف شده است. اما پرسشی که در اینجا وجود دارد این است که چرا کاترین اشتون این مقطع خاص را برای پاسخ به نامه دکتر جلیلی برگزیده است؟ مجموعه اطلاعات موجود نشان می‌دهد دلایل اصلی این اقدام چنین است:
1- در نخستین گام، 1+5 مایل است تاکید کند به‌رغم همه بحران‌های موجود در برای مذاکره باز است. این نشان‌دهنده آن است که غرب می‌خواهد بگوید راهبرد دومسیره فشار-مذاکره همچنان برقرار است و در کنار تلاش برای افزایش فشارها بر ایران، در برای گفت‌وگو بسته نخواهد شد.
2- در مرحله بعد به نظر می‌رسد اعلام آمادگی اشتون برای مذاکره با فشارهای اخیر آمریکا بر ایران و گزارش ماه آینده آمانو مرتبط است. تصور اشتون و جناح تندرو گروه 1+5 این است که این اعلام آمادگی اگر با مخالفت ایران مواجه شود زمینه را برای جلب نظر روسیه، چین و آلمان به عنوان مخالفان انتشار گزارش تند و تیز از سوی آمانو فراهم خواهد کرد و اگر با این موضوع موافقت کند آن وقت آمریکا می‌تواند استدلال کند که ایران از فشارها تاثیر پذیرفته است.
3- سومین نکته این است که این اعلام آمادگی احتمالا با طرح روسیه مرتبط است. اگرچه در این باره تردیدهایی وجود دارد که اشتون و آمریکا با طرح گام به گام لاوروف موافقت نهایی کرده باشند ولی این احتمال جدی است که نامه جدید اشتون تلاشی برای سوق دادن ایران به سمت پذیرش طرح گام به گام یا چیزی شبیه آن به عنوان چارچوب مذاکرات آینده باشد.
4- و نهایتا، این موضوع قطعی است که گروه 1+5 اکنون نگاه خود را به داخل ایران دوخته است و یکی از امیدواری‌های غرب این است که دعوت به مذاکره اختلافات درونی ایران بویژه میان گروهی که معتقد به ضرورت مذاکره فوری با غرب است و آنها که عقیده دارند فعلا ورود به مذاکره سودی ندارد را جدی‌تر کند.