محمد حسین‌‌کلهر: بار دیگر شب‌های پرفضیلت قدر از راه می‌رسد و مؤمنان در جای‌جای میهن اسلامی با حضور در مساجد، اماکن متبرکه، حسینیه‌ها و هیات‌ها ضمن راز و نیاز با معبود خویش، قرآن بر سر می‌گیرند و قادر متعال را به کتاب آسمانی‌اش قسم می‌دهند تقدیری پر از خیر و برکت همراه با معنویت برای‌شان رقم بزند.اما این کتاب چه ویژگی‌هایی دارد که ما آن را به یگانه خالق آسمان‌ها و زمین قسم می‌دهیم؟ آیا می‌توان یک کتاب را معجزه دانست و آورنده آن را پیامبر خدا؟ اصولاً چرا اعراب قرآن را به عنوان معجزه حضرت محمد مصطفی(ص) پذیرفتند، آیا این پذیرش به دلیل شرایط خاص زمانی بود یا به دلیل جذابیت سخنان قرآنی پیامبر؟
برای یافتن پاسخ سؤال‌های مذکور «وطن‌امروز» با حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌احمد ناصح، دکترای علوم قرآن و حدیث، عضو هیات علمی دانشگاه قم و نویسنده کتاب «تاریخ تفسیر قرآن کریم» گفتوگو کرد. در ابتدای گفتوگو کیفیت نزول قرآن کریم را بررسی کردیم و در ادامه به دلایل اعجاز «کتاب‌الله» پرداختیم. وی درباره اعجاز قرآن می‌گوید: از آنجایی که ویژگی‌های قرآن در هیچ کتاب دیگری نیست، از همان صدر اسلام ادعای اعجاز مطرح شد و قرآن به صراحت تحدی کرده است. مطمئناً معاندان برای از بین بردن این دعوت به مبارزه قرآن، از هر طریقی اقدام کردند و مسلماً اگر می‌توانستند مقابل دعوت قرآن بایستند، این کار را می‌کردند ولی اگر در مقابل معارف قرآن، حرفی برای گفتن داشتند، چرا دست به شمشیر بردند و به زور متوسل شدند؟ چون توانایی ایستادگی در مقابل استدلال‌های منطقی قرآن را نداشتند و این شیوه برخورد کم‌هزینه را با شیوه برخورد فیزیکی و پرهزینه تعویض کردند.
***
درباره ترتیب و چیدمان فعلی سوره‌های قرآن، 2 دیدگاه وجود دارد؛ برخی معتقدند ترتیب فعلی قرآن همان ترتیبی است که در زمان پیامبراعظم(ص) نیز وجود داشته و در اصطلاح ترتیب قرآن «توقیفی» است. عده دیگری نیز ترتیب سوره‌های قرآن کریم را «اجتهادی» می‌دانند و معتقدند براساس ترتیب نزول نیست. نظر شما چیست؟
در «توقیفی» بودن قرآن کریم اتفاق نظر وجود دارد، اما در اینکه ترتیب فعلی نیز برخلاف نزول است، هیچ شکی وجود ندارد. گرچه برخی این نظریه را مطرح کرده‌اند که چینش قرآن فعلی نیز همان قرآن پیامبر است، اما نظر عمده و قابل قبول میان دانشمندان اهل سنت و تشیع این است که چینش فعلی قرآن برخلاف ترتیب نزول آن است. دلیل ما نیز وجود سوره‌های مدنی در اوایل قرآن است، در حالی که می‌دانیم این سوره‌ها در سال‌های اولیه بعثت نازل نشده‌اند.بنابراین ترتیب فعلی قرآن توقیفی است ضمن اینکه براساس ترتیب نزول نیست. این موضوع درباره خود آیات هم صادق است، یعنی اکثر اندیشمندان و قرآن‌پژوهان نظیر مرحوم آیت‌الله معرفت(ره) معتقدند چینش آیات در ضمن سوره‌ها توقیفی است، اما ترتیب خود آیات توقیفی نیست. البته بزرگانی همچون آیت‌الله خویی نیز معتقدند چینش آیات توقیفی است اما ترتیب سوره‌ها توقیفی نیست، بلکه اجتهادی است، یعنی بعد از رحلت پیامبر(ص) و در زمان صحابه هنگام تدوین و جمع‌آوری قرآن این اتفاق رخ داده است.
کمی موضوع پیچیده شد! بالاخره ترتیب نزول و چینش سوره‌های قرآن به چه صورت است؟
چینش فعلی سوره‌های قرآن اجتهادی است اما شکل‌گیری سوره‌ها قطعاً توقیفی است. این کار به دو شکل صورت می‌گرفته است. در اکثر قریب به اتفاق آیات اینگونه بود که پیامبر به کاتبان وحی می‌فرمودند تا وقتی «بسم‌الله الرحمن الرحیم» جدید نازل نشده است، آیه‌ای را که بیان می‌شود در ادامه آیات قبلی بنویسند. به همین دلیل، کسانی که چینش را توقیفی می‌دانند، ترتیب طبیعی را در تدوین قرآن در نظر دارند. البته در چینش آیات قرآن موارد استثنا نیز وجود دارد، مثلاً گاهی با اینکه «بسم‌الله...» جدید نازل نشده و سوره هنوز تمام نشده بود، یک یا چند آیه نازل می‌شد و پیامبر مستقیماً جای این آیات را تعیین می‌کردند. در جمع‌بندی کلی می‌توان گفت ترتیب چینش آیات توقیفی است، اما این توقیف در برخی موارد استثنایی به صورت دستوری بوده است. یعنی بیش از 95 درصد چینش آیات به صورت طبیعی است و کمتر از 5 درصد آیات با توصیه و تأکید شخص پیامبراعظم(ص) به ترتیب نزول در جای خود قرار نگرفته‌اند.
شما به «بسم‌الله الرحمن الرحیم» اشاره کردید، درباره این آیه شریفه نیز اختلاف وجود دارد. عده‌ای آن را نخستین آیه نازل شده بر پیامبر می‌دانند و عده دیگری «إقرأ باسم ربک‌الذی خلق» را. دیدگاه صحیح کدام است؟
درباره اینکه «بسم‌الله الرحمن الرحیم» جزئی از قرآن است، شبهه‌ای وجود ندارد. اختلاف‌نظر موجود در این باره است که آیا بسم‌الله به تعداد سوره‌های قرآن و به صورت جداگانه نازل شده است یا خیر؟ اهل سنت معتقدند بسم‌الله فقط یک بار نازل شده و جزو یک سوره است، اما ما شیعیان معتقدیم بسم‌الله جزو تمام سوره‌هاست. بنابراین، اولین آیه نازل شده بر پیامبر(ص)، «بسم‌الله الرحمن الرحیم» است و به دنبال آن 5 آیه اول سوره مبارکه «علق» نازل شدند و این مورد که اتفاق همه دانشمندان شیعه و سنی است، این است که آغاز نزول قرآن در مبعث و با 5 آیه ابتدایی سوره «علق» به همراه «بسم‌الله الرحمن‌الرحیم» بوده است.
ظاهراً عده‌ای هم سوره حمد را اولین آیات نازله می‌دانند...
بله! غیر‌از نظر مشهور، 2 نظر دیگر هم درباره «اول ما نُزل» وجود دارد که سوره حمد و سوره مدثر را اولین آیات نازل‌شده مطرح می‌کنند. این دو دسته از روایات نیز صحیح و قابل قبول هستند، چرا که مراد از اولین بودن سوره حمد این است که حمد اولین سوره‌ای است که به صورت یکجا و کامل نازل شده؛ همچنین مدثر نیز اولین سوره‌ای است که پس از دوران فترت (قطع موقت وحی) نازل شده است.
درباره نزول خود قرآن کریم نیز 2 دیدگاه نزول دفعی و نزول تدریجی بیان شده است. درباره این موضوع نیز توضیح دهید.
قبل از توضیح باید روی این نکته تأکید کنم که اعتقاد به هر یک از این دو موضوع خللی در قرآن کریم وارد نمی‌کند و اما درباره نزول تدریجی که دیدگاه بزرگانی نظیر شیخ مفید و آیت‌الله معرفت است باید بگویم بنده نیز طرفدار این نظریه هستم و معتقدم قرآن فقط به صورت تدریجی نازل شده است و مدافعان نزول دفعی قرآن باید به این سؤال پاسخ دهند که نزول یکباره قرآن کی و به چه صورت بوده است؟ چرا که خود قرآن یکجا «لیله..القدر» را مطرح می‌کند، در جای دیگر «فی لیله.. مبارکه» را و در سوره‌ای دیگر «شهر رمضان الذی اُنزل فیه القرآن» را! قائلان به نظریه نزول دفعی قرآن از جمع این آیات نتیجه می‌گیرند که قرآن در شب قدر به صورت کامل نازل شده است، اما در اینکه قرآن به صورت یکدفعه کجا نازل شده است، اختلاف فراوانی وجود دارد. برخی می‌گویند بر قلب پیامبر(ص) نازل شده است. برخی «بیت‌المعمور» را عنوان می‌کنند. برخی دیگر، آسمان‌های اول یا چهارم را محل نزول دفعی قرآن می‌دانند و عده‌ای نیز «لوح محفوظ» را ظرف نزول دفعی قرآن بیان می‌کنند.
به هر حال اگر بپذیریم قرآن به صورت دفعی نازل شده، به مشکل می‌خوریم. چون اگر بپذیریم نزول دفعی قرآن در شب قدر بوده است، این شب قبل از مبعوث شدن پیامبر بوده است یا پس از آن؟ اگر گفته شود قبل از بعثت بوده است که امکان ندارد، زیرا مگر ممکن است حضرت هنوز پیامبر نشده، همه قرآن بر او نازل شود؟ اگر هم شب قدر بعد از بعثت باشد، پس در مبعث چه اتفاقی افتاده است؟ آیا قرآن نازل نشده است؟! البته برخی برای جلوگیری از این تناقض، نظراتی را عنوان می‌کنند، از جمله اینکه مراد از «إنا انزلناه فی لیله.. القدر» این است که اکثریت قرآن و نه همه آن، در شب قدر نازل شده است یا اینکه شب قدر همان شب مبعث است.
سؤال دیگری که مطرح می‌شود، این است که آیا قرآن در نزول دفعی با همین جزئیات نازل شده است یا خیر؟
اکثر قریب به اتفاق قرآن‌پژوهان معتقدند قرآن به همین صورت و با همین الفاظ و کلمات در شب قدر نازل شده اما دانشمند بزرگی همچون علامه طباطبایی(ره) معتقد است آنچه در شب قدر نازل شده «روح قرآن» بوده است. یعنی بسیط بوده و الفاظ و کلمات نداشته است و بعدها خداوند این روح را در قالب الفاظ و کلمات و به صورت ساده‌شده در طول 23 سال بر مردم عرضه می‌کند. بزرگان دیگری نظیر شیخ مفید و آیت‌الله معرفت از بیان نظرات گوناگون درباره کیفیت نزول دفعی قرآن انتقاد می‌کنند و خود قرآن را مهم می‌دانند و می‌گویند مهم این است که مردم آن را بفهمند و از آن استفاده کنند. به نظر می‌رسد اگر بگوییم «شب قدر، شب تقدیر و برنامه‌ریزی است» این اشکالات برطرف می‌شود، چرا که قائلان به نزول دفعی، معنای اصطلاحی کلمه «نزول» را در نظر گرفته‌اند، در صورتی که اگر روایات را در نظر بگیریم، شب قدر را شب برنامه‌ریزی می‌یابیم. بنابراین «إنا انزلناه فی لیله.. القدر» به معنای این است که خداوند می‌فرماید از آنجایی که قرآن از امور مهم و لازم برای مردم است، در شب قدر نسبت به نزول آن برنامه‌ریزی کردیم. دلیل واضحی نیز در آیه سوره مبارکه دخان وجود دارد، آنجا که در ادامه آیه «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه..ٍ مُّبَارَکَهٍ» آمده است: «فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ». یعنی ما قرآن را در شب مبارکی نازل کردیم، زیرا هر امر حکیمی در این شب رقم می‌خورد. در واقع خداوند با این بیان می‌خواهد بگوید از آنجا که قرآن هم یکی از امور مهم این عالم است، در این شب قدر رقم خورده است. البته ممکن است عده‌ای در برگردان کلمه «أنزل» در آیه «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَه..ٍ مُّبَارَکَهٍ..» آن را «ایجاد» و نه برنامه‌ریزی معنی کنند، اما در پاسخ باید گفت: إنزال تنها به معنای اصطلاحی ایجاد نیست، همانطور که در آیه «...وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ وَ مَنَافِعُ لِلنَّاسِ...» طبق قول تمام مفسران، أنزل به معنای أوجد است. یعنی خدا در آیه «إنا انزلناه فی لیله..ٍ القدر» می‌فرماید: ما در شب قدر برای نزول قرآن تصمیم گرفتیم و همین که تصمیم گرفتیم، ایجاد شد. (بر اساس آیه «وَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا یَقُولُ لَهُ کُن فَیَکُونُ») بعدها خداوند این قرآن را در طول 23 سال توسط پیامبر(ص) بر مردم عرضه فرمود.
اگر موافق باشید از بحث کیفیت نزول عبور کنیم و به بحث اعجاز برسیم. چگونه می‌توان ادعا کرد قرآن یک کتاب منحصر به‌فرد است؟
قرآن به دلایل گوناگونی که بیشتر آن درونی است ـ یعنی به خود قرآن و ویژگی‌های آن بازمی‌گردد ـ توانسته از همان روز نخست نقش سازنده خود را در میان جوامع مختلف بشری ایفا کند و صحنه‌گردان اصلی باشد. علت اصلی افزایش اقبال و گرایش‌ها به قرآن را باید در ویژگی ذاتی آن جست‌وجو کرد. در واقع اگر این ویژگی را نه‌تنها قرآن، بلکه هر کتاب دیگری نیز دارا بود، مورد توجه قرار می‌گرفت.
خب! این ویژگی ذاتی چیست و اصولاً چرا این ویژگی را خداوند در قرآن قرار داد و در کتاب‌های آسمانی دیگر لحاظ نکرد؟
انسان هر مطلب یا کتابی را بخواند، پس از مدتی برای وی تکراری می‌شود. انسان به‌گونه‌‌ای خلق شده که همواره درصدد کشف حقایق و نکات جدید است و علاقه به یافتن موضوعات و مطالب نو دارد. این واقعیت قرآن است که هرچه بیشتر خوانده و به آن توجه شود، ظرایف و نکات آن بیشتر آشکار می‌شود.
قرآن هرچه بیشتر قرائت و در معانی آیات آن تعمق شود، انسان روشن‌ضمیر را شیفته‌تر می‌کند. امام صادق(ع) علت این طراوات و تازگی همیشگی را اینگونه بیان می‌فرمایند: «لِأَنَّ‌الله تَبَارَکَ وَتَعَالَى لَمْ یَجْعَلْهُ لِزَمَانٍ دُونَ زَمَانٍ وَلَا للِنَاسٍ دُونَ نَاسٍ فَهُوَ فِی کُلِّ زَمَانٍ جَدِیدٌ وَ عِنْدَ کُلِّ قَوْمٍ غَضٌّ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ؛ [تازگی قرآن] به دلیل آن است که خداوند بلند‌مرتبه و بزرگ آن را برای زمانی به جز زمان‌های دیگر یا مردمی به جز مردمان دیگر قرار نداده است. در هر زمانی، قرآن، جدید است و در نزد هر گروهی تا روز قیامت از تازگی برخوردار است.»
سایر کتاب‌های آسمانی دوران محدودی داشته و برای مدتی معین و در برهه‌ای خاص نازل شده‌اند. اما قرآن به عنوان یک کتاب برای همه نسل‌ها و دوران‌ها قرار داده شده و خداوند قرآن را اینگونه قرار داده است.
دلیلی هم بر این مدعا اقامه شده است؟ به بیان دیگر به چه دلیل باید پذیرفت قرآن رنگ و بوی کهنگی به خود نمی‌گیرد؟
این ویژگی به کنه و ذات قرآن مرتبط است و اختصاص به آن دارد که به یک بازه زمانی یا نسل خاص محدود نمی‌شود. قرآن در همه نسل‌ها باید نقش بازی کند؛ چون خداوند قرآن را به این شکل قرار داده است. به همین دلیل این ویژگی را در آن قرار داده که جاذبه دارد و هیچ‌گاه انسان از اینکه به سمت آن برود، خسته نمی‌شود. البته این بحث با مبحث خاتمیت ارتباط تنگاتنگی دارد. طبق اعتقاد ما مسلمانان، اسلام آخرین دین است و قرآن نیز به صراحت این موضوع را عنوان می‌کند: «...وَلَکِن رَّسُولَ‌الله وَ خَاتَمَ النَّبِیِّینَ...» یا «إِنَّ الدِّینَ عِندَ‌الله الإِسْلاَمُ» و همچنین «وَمَن یَبْتَغِ غیر‌الإِسْلاَمِ دِینًا فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ». در فلسفه خاتمیت یک بحث جدیدی وجود دارد که البته از گذشته نیز بدان توجه شده است و افرادی مانند مرحوم اقبال لاهوری، شهید مطهری و دکتر شریعتی به آن پرداخته‌اند. این مبحث عنوان می‌کند؛ فلسفه خاتمیت چیست و چطور می‌شود خداوند در یک زمان، دینی را می‌فرستد و بعد از آن تصمیم می‌گیرد هیچ دین دیگری را نفرستد؟
در پاسخ به این پرسش چند نکته عنوان شده است که تنها قسمتی که به قرآن مرتبط است، مطرح می‌شود. خداوند ویژگی‌هایی از قبیل «جامعیت»، «ذوابعاد بودن و همه جهات را نگریستن» و «توجه داشتن به تمام نیازهای بشری و تدوین برنامه برای آن» را در قرآن قرار داده است. به خاطر این ویژگی‌هاست که قرآن می‌تواند از زمان نزول بر پیامبر(ص) تا روز قیامت، هدایت بشر را متکفل شود و تمام نیازهای بشر را برآورده و پاسخ همه سؤالات وی را اجابت کند. بشر زمان پیامبر با بشر پیش از خود تفاوت‌هایی را داشته است و در هر دوره‌ای بشریت با همه رشد‌هایی که داشته، نواقص و کمبودهایی داشته است و یک بخش از مساله خاتمیت نیز با این موضوع در ارتباط است. عده‌ای می‌گویند: بشر در زمان پیامبر به کمال عقلی رسید، به حدی که از جهالت خارج شده بود و قدرت فهم داشت، بنابراین خداوند به خاطر این رشد و کمال عقلانی بشر، «قرآن» را که کامل‌ترین برنامه است به واسطه پیامبر به بشر اعطا فرمود. در خاتمیت سه مقوله به نهایت کمال رسید و به همین دلیل بعد از اسلام دینی نخواهد آمد و بعد از قرآن نیز کتابی فرستاده نمی‌شود. اول؛ ظرف پذیرنده (یعنی بشریت) کمال عقلانی پیدا کرد. دوم؛ مظروف (برنامه‌ای که از طرف خدا عرضه می‌شد) تکمیل شد و به کمال رسید. سوم؛ آورنده پیام (حضرت رسول‌الله اعظم) نیز تمام ویژگی‌هایی را که یک نفر باید برای تحمل برنامه کامل الهی و انتقال آن در خود داشته باشد، دارا بود.
یعنی اگر این قرآن فرضاً بر حضرت مسیح(ع) نازل می‌شد، ایشان توانایی دریافت و هضم آن را نداشت؟
با همه احترامی که برای پیامبران گذشته قائل هستیم و به‌رغم اینکه همگی معصوم هستند اما در یک رتبه و درجه قرار ندارند. این پیامبران یک زنجیره را تشکیل می‌دهند تا انسان را مانند یک نردبان به کمال برسانند - بلاتشبیه - مانند کودکانی که پس از رسیدن به سن مشخص، وارد مدرسه می‌شوند و پس از گذراندن مراحل گوناگون تحصیلی موفق به اخذ مدرک دکترا می‌شوند. حال آیا یک کودک می‌تواند بدون عبور از مراحل مختلف درسی و گذراندن سیر عقلی، موفق به کسب مدرک و احراز تخصص شود؟
ما بر اساس آیه «لاَ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ» معتقدیم برنامه همه پیامبران یکی بوده است. همه انبیا موحد هستند و هر کدام معلم یکی از کلاس‌هایی هستند که سرانجام به فارغ‌التحصیلی بشر می‌انجامد. هر کدام از انبیا بخشی از برنامه الهی را آورده و بشر زمینی را با آن آشنا کرده‌اند و بعد از اجرای مأموریت خود، مسؤولیت را به پیامبر بعدی واگذار کرده‌اند و پیامبر بعدی بشر را یک گام رو به جلو حرکت داده است. در زمان پیامبر اسلام(ص)، هم بشر این ظرفیت را پیدا کرده که همه برنامه‌ها را به صورت یکجا اخذ کند و هم خود پیام‌آورنده به حدی رسیده بود که بتواند تمام برنامه را دریافت و سپس ابلاغ کند. یعنی هم بشر، هم کتاب آسمانی و هم پیامبری به کمال رسید. این کتاب برای بشری است که تا روز قیامت باید در این جهان زندگی کند. بنابراین باید به گونه‌ای باشد که پاسخگوی تمام نیازهای احتمالی باشد و به همین دلیل، تنها کتابی که معجزه است و به عبارت دیگر تنها کتاب معجزه، «قرآن» است. یعنی در این عالم، تنها یک کتاب وجود دارد که معجزه است و ویژگی‌هایی در آن وجود دارد که در هیچ کتاب دیگری نیست.
«تحدی» و مبارز‌طلبی قرآن نیز ناشی از همین امر است؟
از آنجا که ویژگی‌های قرآن در هیچ کتاب دیگری نیست، از همان صدر اسلام این ادعا مطرح شد و قرآن به صراحت مبارزه‌طلبی و «تحدی» کرده است. مطمئناً معاندان برای از بین بردن این دعوت به مبارزه با قرآن، از هر طریقی اقدام کردند و مسلماً اگر می‌توانستند مقابل دعوت قرآن بایستند، این کار را می‌کردند و اگر حرفی برای گفتن داشتند، چرا دست به شمشیر بردند و به زور متوسل شدند؟ چون توانایی ایستادگی در مقابل استدلال‌های منطقی قرآن را نداشتند و این شیوه برخورد کم‌هزینه را با شیوه برخورد فیزیکی و پرهزینه تعویض کردند. جالب است که قرآن در مقابل همه این راه‌ها و برخوردها، باز هم بر تحدی تأکید می‌کند. سرّ آیات تحدی نیز در همین است. قرآن مدعی است از جانب خدا برای بشر آمده است و هر کسی که مخالف این مدعاست، کتابی مانند آن را بیاورد و یا 10 سوره مانند آن را بیاورد (أَمْ یَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ بِسُورَهٍ.. مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ). جالب اینکه باز هم تخفیف قائل شده و می‌گوید تنها یک سوره مثل آن را بیاورد (فاتوا بسوره.. مثله) اما بازهم مخالفان نتوانستند. توجه به این نکته بسیار مهم است که خود مخالفان نیز اعجاز قرآن را احساس می‌کردند و نمی‌توانستند با آن مقابله کنند.
البته پذیرش این نکته که یک کتاب و مجموعه‌ای از الفاظ و کلمات، معجزه یک پیامبر باشد، برای برخی دشوار است.
اصولاً یکی از دلایلی که معجزه پیامبر اسلام از جنس کلمات و کتاب است، این است که معجزه هر پیامبری باید متناسب با پیشرفته‌ترین علوم آن زمان باشد. در زمان پیامبری مانند حضرت عیسی علی نبینا و آله و علیه‌السلام علم طب پیشرفت بسیاری کرده بود، بنابراین یکی از معجزات وی به علوم پزشکی و شفای بیماران مرتبط بود. یکی از جهاتی که در هنگامه ظهور اسلام، بشر در آن بسیار پیشرفت کرده بود؛ شعر و شاعری و به طور کلی ادبیات عرب بود. «معلقات سبع» بیانگر همین موضوع است. ماجرا از این قرار است که در کنار کعبه، جایی در نظر گرفته شده بود که چیزی شبیه به همایش‌ها و گعده‌های امروزی در آن برگزار می‌شد. یعنی هر سال در ایام حج ابراهیمی، ادبا از اطراف و اکناف جهان جمع می‌شدند و بهترین اشعار خود را ارائه می‌کردند و پس از داوری، بهترین اشعار را بر دیواری در آنجا نصب می‌کردند. این اشعار تا زمانی که شعر قوی‌تر و بهتری ارائه نمی‌شد، در همان جا باقی می‌ماند.
7 قصیده معروف به «معلقات سبع» سال‌ها بر این دیوار نصب شده بود و کسی را یارای سرایش شعر بهتر و پایین آوردن قصاید هفتگانه نبود. اما قرآن به قدری جاذبه داشت که پس از شنیدن آیات آن توسط این داوران و ادبا، به سرعت تسلیم شده و «معلقات سبع» را پایین کشیدند.قرآن به دلیل ویژگی‌های ذاتی خود از قبیل فصاحت و بلاغت بسیار و همچنین از نظر محتوا و برنامه و نیز عقلانی و برهانی بودن و جامعیت از زمان خود تاکنون نقش محوری داشته و اعجاز آن غیر‌قابل انکار است.اگر مخالفتی هم با قرآن صورت می‌گیرد، به آن توهین می‌شود یا قرآن‌سوزی انجام می‌شود، به دلیل همین جاذبه‌های قرآن و بالا بودن میزان گرایش به آن است. هر انسانی که دارای روح لطیف انسانی باشد، تحت تأثیر قرآن قرار می‌گیرد و تنها معدود افرادی که عناد دارند با یقین خود نیز مخالفت و به قرآن توهین یا آن را انکار می‌کنند. چنانکه خود قرآن نیز می‌فرماید: «وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَیْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا» یعنی عده‌ای به دلیل تکبر و از روی ظلم، خداوند و معاد را انکار می‌کنند، در حالی که یقین به آن دارند.
این «یقین» اختصاص به قشر یا مذهب خاصی دارد یا هر انسانی را به صورت بالقوه شامل می‌شود؟
یقین به نژاد و مذهب مرتبط نیست و هر انسانی می‌تواند در جایگاه خود به یقین برسد.
داستان هجرت جعفر بن ابیطالب علیه‌السلام به حبشه را بارها شنیده‌ایم. چرا پادشاه حبشه که یک مسیحی است باید از مسلمانان حمایت کند و به قرآن احترام بگذارد؟
«نجاشی» به خرد و عدالت شهره بود و اجازه داد مسلمانان از مدعای خود دفاع کنند. جعفر(ع) نیز آیاتی از قرآن را تلاوت کرد و این اعجاز قرآن بود که باعث حمایت نجاشی از مسلمانان و رد هدایای کفار شد.
مرحوم «سید قطب» در تفسیر «فی ظلال القرآن» داستانی را نقل می‌کند که شنیدن آن خالی از لطف نیست. وی در سفری دریایی، با مشاهده جنب‌وجوش کشیشان مسیحی در کشتی برای تبلیغ مسیحیت، در مقام عکس‌العمل برمی‌آید و پس از هماهنگی با ناخدای کشتی، روز جمعه روی عرشه کشتی به خطبه‌خوانی مشغول می‌شود تا به قول معروف در مقابل مسیحیت خودی نشان بدهد. وی پس از پایان نماز‌جمعه با یک خانم مسیحی فرانسوی‌زبان روبه‌رو می‌شود که مصرانه جویای قسمتی از گفتار‌های وی می‌شود و عنوان می‌کند برخی کلماتی که توسط سید قطب بیان می‌شده، به‌رغم اینکه به هیچ وجه متوجه آن نمی‌شده اما گویا مستقیماً بر روح و روان من تأثیر گذاشته است. سید قطب می‌گوید همه مطالب را به آن خانم مسیحی یادآوری کردم و هنگامی که آیات بیان‌شده در سخنرانی را خواندم، سریعاً عکس‌العمل نشان داد و گفت همین سخنان مدنظرش بوده است. این واقعیت قرآن است که تأثیرگذاری‌های اینچنینی نیز دارد و ممکن است در یک لحظه و یک آن، شخصی را تحت تأثیر قرار دهد. با توجه به آیه شریفه « قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ» این ادعای قرآن بسیار جالب است و همین برخورد عقلانی قرآن است که آن را از سایر کتب مقدس متمایز می‌کند.
به عنوان آخرین سؤال، اخیراً تصاویری در فضای مجازی منتشر می‌شود و مسخ شدن فرد هتاک به قرآن را مطرح می‌کند؛ در حالی که خود قرآن مخالفان را به تحدی دعوت می‌کند و در هیچ جا، آنان را لعن و نفرین نمی‌کند. آیا مواردی نظیر مسخ صحت دارد؟
اساس و مبنای خداوند بر این نیست که این عالم را با نیروهای ماورایی و غیرعادی کنترل کند. در اینکه خداوند قادر به انجام هر امری است، شکی وجود ندارد اما بنای خداوند در نظام عالم بر این نیست. یعنی به عنوان مثال قرار نیست امام حسین(ع) با آن اصحاب و همراهان اندک بر لشکر 30هزار نفری کفر غلبه کند. با توجه به حدیث «ابی‌الله ان یجری الامور الا باسبابها» که در جلد دوم بحارالانوار موجود است، عالم از طریق اسباب عادی گردش می‌کند. بنابراین خداوند بنا ندارد توهین‌کننده به قرآن یا پیامبر را به شیوه غیرعادی عذاب کند. البته ممکن است در برهه‌ای برای اینکه عده‌ای از غفلت بیدار شوند، خرق عادتی هم رخ دهد اما مبنا این نیست، چون همه چیز که در این عالم خلاصه نمی‌شود و حساب و کتاب اصلی در آخرت است.آنچه مسلم است، اهانت‌کنندگان به اسلام و ساحت مقدس قرآن و ائمه اطهار(ع) در دنیا و آخرت خیر نخواهند دید.