کمیل نقی‌پور: آمریکایی‌ها در حالی تا پایان سال میلادی از عراق خارج می‌شوند که گفته می‌شود این اتفاق پیروزی بزرگی برای ایران به حساب می‌آید. هر چند وزیر خارجه آمریکا این مساله را رد کرده است با این حال سعدالله زارعی، کارشناس مسائل بین‌الملل چیزی فراتر از این می‌گوید و معتقد است خروج آمریکایی‌ها از عراق نخستین مرحله از خروج نظامیان آمریکایی از منطقه خاورمیانه به حساب می‌آید. وی که روز یکشنبه در غرفه «وطن امروز» در نمایشگاه مطبوعات حضور پیدا کرده بود درباره تحولات سوریه گفت: ایران نمی‌گذارد جبهه مقاومت با کنار گذاشته شدن اسد بشکند. وی درباره اصطکاک ایران و ترکیه بر سر موضوع سوریه و سیاست جمهوری اسلامی درباره کشور شیعه‌‌نشین بحرین با «وطن امروز» به گفت‌وگو نشست.
شما علت خروج آمریکایی‌ها از عراق را چه می‌دانید گفته می‌شود نقش ایران در خروج نظامیان آمریکایی بسیار پررنگ بوده است؟
آمریکایی‌ها تا پایان سال میلادی یعنی حداکثر تا 2 ماه دیگر از عراق خارج می‌شوند و از افغانستان هم بر اساس بیانیه لیسبون حداکثر تا پایان سال 2014 بیرون خواهند رفت. به همان دلیل که آمریکایی‌ها از این 2 کشور رفتند از خلیج‌فارس هم خواهند رفت. به همان دلیل از دریای سرخ، اقیانوس هند و دریای مدیترانه هم خواهند رفت و آن دلیل چیست؟ فشار گسترده و فزاینده مردم روی نیروهای اشغالگر وحکام خود که از آنان می‌خواهند پیرو سیاست‌های آمریکا نباشند. من معتقدم خروج آمریکا از منطقه بیشتر از 3 سال طول نمی‌کشد.
وزیر خارجه آمریکا گفته خروج نیروهای آمریکایی فرصتی برای ایران به حساب نمی‌آید و آمریکا می‌تواند به وسیله دیگر پایگاه‌های خود در منطقه ایران را تحت فشار بگذارد. نظر شما چیست؟
خانم کلینتون برای اینکه شکست برزگ آمریکا را که چیزی شبیه به خروج انگلیس در 1970 است، بپوشاند این اظهارنظر را کرده و روی پایگاه‌های دیگر آمریکا در منطقه تاکید می‌کند اما شما می‌دانید وقتی پایگاه الخبر عربستان آسیب دید آمریکا برای همیشه از عربستان رفت و بازنگشت و اگر امروز آمریکایی‌ها از بحرین بروند که برخی مقامات کاخ سفید گفته‌اند در تدارک خروج از بحرین هستند، دیگر بازنخواهندگشت، آمریکا از هر کشوری که رفته دیگر بازنگشته است. با توجه به فشار بر آمریکایی‌ها برای خروج از منطقه باید گفت که اظهارات خانم کلینتون فقط ارزش تبلیغاتی دارد.
بازگشت نظامیان آمریکایی به این کشور، چالشی را برای جامعه آمریکا ایجاد نمی‌کند؟
من فقط به این نکته اشاره کنم که بازگشت نظامیان آمریکا از مراکز حساس دنیا به آمریکا، اعلام رسمی پایان امپراتوری آمریکا در دنیا خواهد بود.
نظر شما درباره تحولات سوریه چیست، برخی معتقدند که نظام تک‌حزبی سوریه ظرفیت اصلاحات را ندارد و این اصلاحات شکننده است؟
اصلاحات قرار نیست توسط حزب بعث و جریان وابسته به آن انجام شود که گفته می‌شود این اصلاحات شکننده خواهد بود. قرار است این اصلاحات روی این حزب صورت بگیرد. یعنی قرار است بشار اسد شرایطی را به وجود آورد تا حزب بعث درسوریه که به عنوان تنها حزب موجود در جامعه سوریه فعالیت می‌کرده راه را باز کند تا در کنار این حزب احزاب جدیدی وارد شوند.
ضمانت اجرای این تغییرات چیست؛ آیا ساختار نظام سوریه پتانسیل تعییرات را دارد؟
پتانسیل نظام شخصیت بشار اسد است. آمریکایی‌ها هم اعلام کرده‌اند که اگر در سطح جهان عرب انتخابات برگزار شود تنها حاکمی که می‌تواند بیش از 50 درصد آرای مردم کشور خودش را جلب کند بشار اسد است. محبوبیت بشار اسد و جایگاهی که در متن نخبگان دارد راه رابرای تحولات باز می‌کند. حال این تحولات بی‌هزینه خواهد بود یا آیا در آینده ما شاهد یک سری آشوب‌های محدود نخواهیم بود؟ چرا این اتفاقات می‌افتد و اتفاقات را هم ممکن است بعثی‌های ناراضی از تحولات انجام بدهند. این دشواری پیش‌روی اسد است.
درباره نقش ایران در تحولات سوریه،گفته می‌شود ایران با برخی از سران مخالفان اسد هم جلساتی داشته است؟
جمهوری‌اسلامی درباره ثبات در سوریه حساسیت دارد و معتقد است هرگونه بی‌ثباتی در سوریه می‌تواند به منطقه مقاومت سرایت کند، اما این ثباتی که ایران دنبال آن است یک ثبات مکانیکی نیست، یعنی این ثبات تنها با حزب بعث تامین نمی‌شود. ثبات در سوریه بیشتر از آنکه مکانیکی باشد یک وضع هوشمند متکاثر است. باید گفت جمهوری‌اسلامی معتقد است ثبات در سوریه در صوتی تامین می‌شود که نارضایتی در آن به حداقل برسد. ایران برای آنکه این اتفاق بیفتد و سوریه با ثبات باشد و نظام سیاسی در سوریه نظامی با چرخش نخبگان باشد به حکومت بشار اسد کمک می‌کند.
تحولات سوریه اصطکاکی میان ایران و ترکیه به وجود آورد. برخی معتقدند ترکیه با اشاره آمریکا چنین سیاستی در قبال تحولات سوریه اتخاذ کرده است، نظر شما چیست؟
بزرگ‌ترین مساله ترکیه با کشورهای پیرامونش، خروج از انزوای ژئوپلتیک است. ترکیه می‌خواهد در منطقه نقش پررنگی داشته باشد، ترکیه نمی‌خواهد در ذیل یکی از جبهه‌های منطقه مانند ایران و عربستان یا جبهه مقاومت قرار بگیرد. در ذیل جبهه مصر نمی‌خواهد باشد. می‌خواهد خودش در راس یک جبهه باشد. در اطراف ترکیه کشورهایی قرار دارند که یا مخالف این سناریوی ترکیه هستند یا اینکه کمکی به ترکیه در این باره نمی‌کنند. در شمال ترکیه کشورهای اروپایی وجود دارند که اصلا اروپایی‌ها با اینکه ترکیه که تغییر جهت بدهد و بیاید به سمت اروپا مخالفند. در غرب ترکیه کشور یونان وجود دارد که یونانی‌ها هم مخالفند. در جنوب ترکیه، قبرس، سوریه و عراق قرار گرفته‌اند. قبرسی‌ها با ترک‌ها مخالفند و بشدت با دولت ترکیه مشکل دارند. عراقی‌ها با ترکیه در حال حاضر اتصال جعرافیایی ندارند چرا که بین بغداد و آنکارا جمعیت زیادی از کردها قرار گرفته‌اند به علاوه جمعیت کثیری از عراقی‌ها شیعه‌اند و گرایش منطقه‌ای آنان به سمت ایران است، سابقه امپراتوری عثمانی هم از اینکه عراقی‌ها به ترکیه نگاه مثبتی کنند پرهیز می‌دهد. بنابراین راه ورود ترکیه به منطقه به وسیله عراق مسدود است. کشورهای شرقی ترکیه هم ایران، آذربایجان، گرجستان و ارمنستان هستند. ایران خودش قدرت منطقه‌ای است و حاضر نیست به ترکیه امتیاز اینچنینی بدهد. آذربایجان یک کشور کوچکی است که تنها یک درصد از خاکش با ترکیه مرز دارد. این کشور ظرفیت آن را ندارد که راه ورود ترکیه به منطقه بشود. ارمنستان نیز که با ترکیه مشکل تاریخی و گسترده‌ای دارد. گرجستان هم که اصلا در حوزه منطقه‌ای نمی‌گنجد و در یک منطقه دیگر است. بنابراین ترکیه خودش را در یک وضع محاصره شده منطقه‌ای می‌بیند که برای شکسته شدن این محاصره فشار خودش را به رژیم بشار اسد وارد کرده تا با شکستن نظام اسد و با این تصور که مخالفان بشار اسد، سنی‌های هم‌مذهب با سنی‌های آناتولی هستند راه ورود خود را به منطقه باز کند. البته این اتفاق نمی‌افتد به این دلیل که ایران اجازه نمی‌دهد که جبهه منطقه‌ای مقاومت شکسته شود.
البته ترکیه در تلاش است پایگاه‌هایی را در شمال آفریقا بویژه مصر باز کند؟
پایگاه ترکیه در منطقه شمال آفریقا پایگاه مستحکمی نیست اساسا ترکیه در کشورهای عرب پایگاه ندارد چرا که اعراب شمال آفریقا و خاورمیانه خاطرات بدی از دوره حاکمیت ترک‌ها بر منطقه امپراتوری عثمانی داشتند از طرف دیگر کشورهای آن منطقه از لحاظ گویش و مذهب متصل به قاهره‌اند نه استانبول. به تعبیر دیگر استانبول نمایندگی هیچ بخشی از جهان اسلام را ایفا نمی‌کند و در نتیجه نقش‌آفرینی ترکیه در حوزه اقتصاد خلاصه شده است. در لیبی نقش ترکیه صرفا اقتصادی است، ترک‌ها 16 هزار نیروی کار در این کشور دارند. در مصر نیز نقش آنها اقتصادی است. ترکیه قادر نیست نقش سیاسی و فرهنگی ایفا کند و در این کشورها محدود شده است به اقتصاد.
شما نقش جمهوری‌اسلامی را در بحرین چگونه ارزیابی می‌کنید. گویا سیاست ایران درباره بحرین در شعار «هر بحرینی یک رای» خلاصه می‌شود؟
درست است. جمهوری‌اسلامی درباره همه کشورها می‌گوید هر فرد یک رای داشته باشد و این رای در حکومت نیز اثر‌گذار باشد. بحرین در مرحله اول باید نشان می‌داد که این حکومت غاصب است و مردم با این حکومت نیستند که این انجام شده. مرحله دوم این است که از بحرین رفع اشغال نظامی بشود به بیان دیگر این فضای میلیتاریزه شده برود و یک فضای مدنی جای آن بنشیند. فضای مدنی که حاکم شد همان جمعیتی که قبل از میلیتاریزه شدن به صحنه آمدند بار دیگر حضور پیدا کنند تا محیط سیاسی را مدنیزه کنند. این مدنیزه کردن با 2 روش صورت می‌گیرد. یکی آنکه تظاهرات ادامه پیدا کند که الان ادامه دارد روش دوم آن است که کشورهایی که می‌توانند یک حلقه واسطی بین خواسته‌های مردم و اراده حکومت ایجاد کنند، نقش آفرینی کنند و آل‌خلیفه را وادار کنند که سطحی از تغییرات را بپذیرند. اگر هر بحرینی یک رای شد در گام اول حکومت تبدیل به مشروطه سلطنتی می‌شود. بعد از مشروطه گام برای تغییر نظام از سلطنتی به جمهوری مهیا خواهد شد.
گفته می‌شود برخی وقایع در عرصه دیپلماسی کشورمان مثل پیام برخی مقامات ایرانی درباره مرگ ولیعهد عربستان موجب می‌شود ایران نسبت به کانون تحولات منطقه نوسان داشته باشد، نظر شما در این باره چیست؟
جنبش‌های منطقه جنبش‌های دیپلماتیک نیستند که در این عرصه بازیگرانی چون احمدی‌‌نژاد و صالحی بتوانند نقش‌آفرین باشند. آمریکایی‌ها می‌دانند فضای تحولات فضای دیلکماتیک نیست بلکه فضای کاملا مردمی است. فضاهای مردمی با حوزه‌های دیپلماسی تماس برقرار نمی‌کند بلکه با سطح کلان نظام سیاسی مرتبط می‌شود، سطح کلان نظام‌های سیاسی ایران نیز با کنفرانس‌های تهران به نمایش گذاشته شد و ایران در قالب این کنفرانس‌ها نشان داد که وسط میدان است و بی‌محابا اداره جنبش‌های منطقه را جهت‌دهی می‌کند.