انسان در حیات دنیوی محجوب از حق است، زیرا چهره اصلی خود را گم کرده و ناچار است مرتبه حیات دنیوی را کنار بزند و راه کنار زدن حجاب تاریک و ضخیم حیات پست دنیوی؛ کشتن نفس است و این تنها راه نجات است اما معنای کشتن نفس؛ کشتن هوي‌های نفسانی است که از آن به «مرگ ارادی» تعبیر میشود. معنای هوای نفس نیز توجه به غیرحق و غفلت از خدا و راه حق است اما پرسش اساسی این است که مرز هوي کجاست؟ با تعریفی که ارائه شد، ملاک هوای نفس یا هوي‌های غیرکاملا روشن میشود؛ هرکاری که برای خدا نباشد، هوای نفس و هوای غیر است و هر کاری که برای جلب رضا و خشنودی خداوند باشد، هوای خداست. بنابراین مسلمان در دنیا زندگی میکند و از مواهب دنیا بهره‌مند میشود اما تنها برای جلب خشنودی خدا و نه خوشایند خود؛ او برای بهره‌مندی از لذایذ دنیوی به دنبال مواهب و نعمت‌های الهی نیست، اگر ما به درون خود بازگردیم و نیات خود را کاوش کنیم، ملاک خیلی روشن است، نیت خداست یا اغیار؛ حق است یا دنیا. مقداری در خود تأمل کنیم؛ قضیه برای‌مان خیلی روشن است:
«بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَه وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَه؛ بلكه انسان خود بر نفس خويشتن بيناست؛ اگرچه عذرتراشی میکند» [قیامت: 15- 14] بله! اگر ما به درون خود مراجعه کنیم، به خوبی و با شفافیت کامل می‌‌یابیم که به چه نیتی وارد عرصه‌های گوناگون دنیوی می‌‌شویم؛ اگر برای خدا باشد که عبادت است و مسیر تکامل و تعالی ما و اگر برای تقویت و تثبیت هوي‌های نفسانی باشد که خسران و زیان است. اگر اولی است باید تقویتش کنیم و اگر دومی است باید سرکوبش کنیم و از سرراه برش داریم که حرکت تکاملی ما در گرو آن است که از مرتبه پایین بمیریم و به مرتبه بالاتر پران شویم و این پایه اخلاق الهی و سلوک الی‌الله است. پس همواره باید مراقب خود باشیم و در اصلاح دائمی درون خود کوشا باشیم.
یک مقدار بالاتر بیاییم، نماز و روزه و عبادات ما برای کیست؟ برای خداست! یا خدای ناکرده به دلیل لذت نفسانی است، کدام است؟ عمل ریایی است یا خدایی؟ اگر ریایی باشد که عبادت نیست، بلکه عین گناه است و اگر خالصا لوجه‌الله است که خیلی خوب، عمل کوچکی را در جنب‌الله انجام داده‌ایم، دیگر عُجب ندارد. اگر از ما تعریف کردند و فرد مومنی معرفی کردند، خوش آمدن ندارد بلکه ناراحتی دارد.حضرت امیرالمومنین سلام‌الله علیه در وصف متقین می‌فرمایند: «إِذَا زُكِّيَ أَحَدٌ مِنْهُمْ خَافَ مِمَّا يُقَالُ لَهُ فَيَقُولُ أَنَا عْلَمُ بِنَفْسِي مِنْ غَيْرِي وَ رَبِّي أَعْلَمُ بِي مِنِّي بِنَفْسِي اللَّهُمَّ لاُؤَاخِذْنِي بِمَا يَقُولُونَ وَ اجْعَلْنِي أَفْضَلَ مِمَّا يَظُنُّونَ وَ اغْفِرْ لِي مَا لَايَعْلَمُون؛ هنگامی که کسی یکی از آنها را ستایش و تعریف کند، از آنچه دربارهاش گفته شده در هراس مىافتد و مىگويد: من از ديگران نسبت به خود آگاه‌ترم و پروردگارم به من از من آگاهتر است. پروردگارا مرا نسبت به آنچه می‌گویند، مؤاخذه مفرما و برتر از آنچه گمان مىبرند، قرار ده و گناهانى را كه نمىدانند بيامرز». [نهج‌البلاغه، تصحیح صبحی صالح، ص: 305]