شما تدوین و نگارش 2 کتاب را در دست دارید؛ یکی خاطرات مهدی طحانیان و دیگری خاطرات همسر شهید لشکری، ولی اجازه می‌خواهم اول از کتاب خاطرات آقاي طحانيان شروع کنم، خاطرات او شامل چه دوره‌اي است؟
من خودم چون دوست دارم قبل و بعد آدم‌ها را بدانم، اغلب مصرم از ابتداي تولد را روايت کنم، چون احساس می‌کنم اين مسائل مي‌تواند براي خواننده جاي سوال باشد که اين آدم کيست، از کجا آمده، چه‌کار کرده و... لذا سعي می‌کنم به اين سوالات پاسخ دهم. در کتاب آقای طحانیان هم به همین صورت عمل کردم. محوريت من حتي در مصاحبه‌ها هم جنگ نبوده، بلکه خود شخصيت اين آدم بوده است. سعي کردم درباره آدمي صحبت کنم که يک مقطعي از زندگي‌اش هم شامل جنگ مي‌شود؛ حتي از نگاه خودش، نه از نگاه من. من به اين آدم آزادي عمل دادم که خودش بيان کند کدام مقطع از زندگي‌اش مهم‌ترين دوره بوده که خب از نگاه خودش مهم‌ترين مقطع، 8 سال دفاع مقدس بود، ورودش به جنگ و 9 سال اسارتش. اين نبود که به عنوان مصاحبه‌گر سراغ او بروم و بخواهم درباره اين دوران مصاحبه کند. خودش بارها در مصاحبه‌ها اعلام کرد اين دوران مهم‌ترين مقطع زندگي‌اش است. جنگ و اسارت روي زندگي، شخصيت و حتي نوع نگاهش نسبت به زندگي و مسائل ديگر تاثير زیادی گذاشته است. اين مقطع برایش خيلي مهم است، خب من هم اين مقطع را با جزئيات کامل آوردم، ولي روش خودم در مصاحبه، نگاه کردن به شخصيت يک آدم در کالبد زمان است، يک بخشي از آن هم به جنگ مي‌پردازد، لذا خيلي دوست ندارم به جنبه‌هاي ديگر زندگي اين آدم بي‌توجه باشم. دوست دارم در کل زندگي يک آدم سير کنم.
پس به جنگ نگاه انساني کرده‌اید...
مي‌خواستم همین را بگوييم. دنبال همين نگاه هستم، مثلا اگر سراغ زندگي يوسف کلاهدوز يا حسن آبشناسان يا الان مهدي طحانيان و خانم لشکري رفته‌ام به خاطر اين بود که هر کدام از اين آدم‌ها يک نکته و يک علامت سوال در ادبيات پايداري بودند. اين‌طوري نبوده که به درخواست يک موسسه سراغ مثلا حسن آبشناسان رفته باشم. حسن آبشناسان آدمي بوده که وقتي راجع به او مطلبي را خواندم براي من تبديل به يک علامت سوال شد که چرا اين آدم چنين کاري را انجام داده است. چرا در آن مقطع زماني و با شرایط خانواده‌اي که داشته، وارد جبهه جنگ شده است؟ چون اين سوال‌ها بود و جوابي برايشان نداشتم، سراغ پاسخ سوال‌ها رفتم و 50 ساعت درباره اين آدم مصاحبه کردم. يا مهدي طحانيان که الان محور بحث ماست هم همین‌طور. از 15 سال پيش که با ادبيات پايداري دمخور هستم، هميشه از کوچه‌ها که رد مي‌شدم اين سوال را داشتم که چطور شده يک جوان 13 ساله به جنگ رفته و شهيد شده است. هميشه اين برايم جاي سوال بود که اين نوجواني که هنوز بينش او به زندگي شکل نگرفته، تحت‌تاثير چه شرايطي به جبهه رفته است؟ آيا تحت‌تاثير تبليغات آن زمان بوده؟ بگذارید مثالی بزنم؛ خود من درباره شهيد حسيني کار کردم، اين آدم 14 ساله بود که شناسامه‌اش را در لباسشويي مي‌اندازد که سنش ناخوانا باشد و به این صورت به جبهه مي‌رود. همین شهيد يک برادر دوقلو داشته که وقتي زمان خدمت سربازي رسيده بود، تعهد داده بود به جاي
2 سال خدمت سربازي 5 سال در پشت جبهه خدمت کند ولی به جبهه نرود. نوع نگاه اين 2 نوجوان در يک خانواده براي من جاي سوال بود و من در پی یافتن پاسخ برای این سوال‌ها. دقيقا همانطوري که گفتيد مصاحبه‌هاي من انسان‌محور است؛ من دنبال نگاه آدم‌ها در جنگ هستم نه چيز ديگر. به تبع آن اينکه جنگ روي زندگي اين آدم‌ها چه تاثيری گذاشته هم در‌مي‌آيد ولي براي من اين مهم بود که بدانم اين آدم چرا به جبهه رفته است؟ دوست دارم با تمام جزئيات وارد لايه‌هاي پنهان زندگي يک جوان 13 ساله شوم و متوجه شوم چه چيزهايي روي شخصيتش تاثیر گذاشته و تاثیر هر کدام چقدر بوده است. تاثير اجتماع، خانواده، محيط تحصيلي و... چقدر بوده است؟ تاثير وسايل ارتباطي و اعتقادات و مذهبش چه بوده است؟ خود اين آدم چه شخصيتي داشته است؟ دوست داشته خودش باشد؟ آدم خيلي شجاعي بوده؟ داراي روحيات خود‌بزرگ‌بيني بوده؟ خيلي فعال بوده که بايد يک جايي خودش را تخليه مي‌کرده؟ آدم مذهبي بوده و تحت‌تاثیر مذهب به جبهه رفته است؟ تحت‌تاثير چه عواملي بوده است؟ يعني چه که يک نوجوان 13 ساله اينقدر معتقد باشد که برود جبهه و شهيد شود. خوب من مصاحبه‌کننده و نويسنده وظيفه دارم اين مسائل را براي مردم کشور خودم روشن کنم... .
به جواب اين سوال‌ها مي‌رسيم؟
بله بله. من با ايشان 100 ساعت مصاحبه کردم يا با خانم ناهيدي 120 ساعت مصاحبه کردم. براي يک دختر 25 ساله واقعا وحشتناک است که به جبهه برود و بجنگد. هزار و يک اتفاق ممکن بود براي اين آدم بيفتد. قبل از اين من با خودم کلنجار خواهم رفت که اگر من به جنگ بروم و اسير شوم چه اتفاقاتي ممکن است برايم بيفتد. قبلش درباره اين سوال‌ها خوب فکر مي‌کنم. من با فاطمه ناهيدي 120 ساعت مصاحبه کردم تا بدانم اين زن قبلش به همه اين چيزها فکر کرده يا ناخواسته و تحت‌تاثير شرايطي به جبهه رفته است.
جواب اين سوال‌ها چه بود؟ يعني اين 13 ساله‌ها يا خانم ناهيدی تحت‌تاثير شرايط يا تحت‌تاثير بلوغ فکري به جبهه رفته بودند؟
بگذارید این‌طوری پاسخ بدهم؛ ادبيات پايداري دريايي عمیق و پرمحتوا بود و ما به گودال آبي با عمق 2 سانتيمتر تبديلش کرديم که هرکسی تا حرف جنگ و شهيد مي‌شود، فورا مي‌گويد من مي‌دانم اين کتاب چه مي‌خواهد بگويد و حتی لاي کتاب را هم باز نمي‌کند و از طرف دیگر به خاطر اينکه آدمي هستم که از کلي‌گويي و جواب شعاري متنفرم، من جواب سوال شما را با يکي، دو جمله نمي‌دهم. من به اين جواب‌ها رسيده‌ام که مثلا مهدي طحانيان 13 ساله تحت‌تاثير چه مسائلي به جنگ رفته است، برای رسیدن به پاسخ این سوال هم سراغ
13 ساله‌اي رفتم که شهيد شده و درباره‌اش از اطرافيان او پرسيده‌ام و هم سراغ 13 ساله‌اي که هنوز زنده و حي و حاضر است. من واقعا به جواب سوالاتي که داشتم رسيده‌ام. می‌خواهم در مقدمه کتاب‌هايم اين مسائل را بنويسم که خواننده کتاب من بداند من براي چه سراغ اين آدم رفته‌ام.
نوشته‌ايد يا مي‌خواهيد بنويسيد؟
نه، اين نکته خيلي خوبی بود که آقاي شيرعلي‌نيا به من گفتند شما که در آثارتان دنبال اين شخصيت‌ها با اين نوع نگاه هستيد اين را در مقدمه کتاب‌هايتان بنويسيد که تکليف خواننده خاص روشن باشد که البته متاسفانه در ادبيات پايداري به خاطر همان نگاه خواننده خاص هم کم داريم. اکثرا فکر مي‌کنند ادبيات پايداري به تکرار رسيده است.
روي همين قضيه يک مقدار مکث کنيد. من فکر مي‌کنم شايد اين نگاه نادرستي که شکل گرفته.... .
ولي من به شما مي‌گوييم که من از همان ابتدا با اين نگاه وارد شدم. ابتدا با اين نگاه کلي وارد نشده‌ام که اين آدم فداکار بوده و اين خط فداکاري را بگيرم و بروم جلو. من از اول خط انساني را در پيش گرفتم. مي‌خواستم علامت سوالی که اين آدم برایم درست کرده بود را برطرف کنم.
برگرديم به کتاب خاطرات آقاي طحانيان. دوران اسارت او دوران خيلي عجیبي است بویژه وقتی به خبرنگار فرانسوی مي‌گويد تا حجابت درست نباشد من با شما حرف نمي‌زنم. هنوز اين نگاه براي او مهم است؟
همیشه در مصاحبه‌هايم دوست دارم آدم خودم را بشناسم، حجم مصاحبه برايم مهم نيست، يعني تا مصاحبه‌شونده‌ام را نشناسم رهايش نمي‌کنم. آنچه من ديدم اين بود که مهدي طحانيان جزو معدود کساني بود که هنوز آن ارزش‌ها براي او همان‌قدر مهم است. هنوز بهترين و زيباترين دوران براي او شرايطي است که در جبهه «رقابيه»
داشته است. هنوز وقتي از زندگي در اين شهر خسته مي‌شود و حرف‌هايي دارد که نمي‌تواند به هيچکس بگويد در خلوت خودش مي‌نشيند و به 4 روزي که در رقابيه بوده فکر مي‌کند؛ به جنازه‌هايي که کنارش روي زمين افتاده‌اند و به گلوله‌هايي که از آسمان مي‌باريد و به اين آدم نمي‌خورد، به یکصد نفري که 99 نفرشان شهيد مي‌شوند و او مي‌ماند. هنوز هم به اين چيزها فکر می‌کند. با اين تفاوت که آن زمان 13 ساله بوده و الان
40 ساله. وقتي اين آدم نگاهش در انتخاب شکل گرفته مهم نيست که 13 ساله باشد يا 40 ساله. آن آدم 13 ساله در دشت رقابیه آنقدر الهام گرفته و از آن اتفاقات آنقدر قوي شده که توانسته شرايط دوران اسارت را تحمل کند و براي کشورش ضدتبليغ نباشد. آنها همه تلاش خودشان را مي‌کنند که اين آدم به ضدتبليغ براي ايران تبديل شود ولي اين اتفاق نمي‌افتد. اين آدم در 40 سالگي هنوز هم همان بینش 13 ساله را دارد. پس من نتيجه مي‌گيرم اين 13 ساله با يک بينش شکل گرفته به جنگ رفته است، يعني بينشی که تحت‌تاثير تبليغات نبوده است. مهدي طحانيان جزو کساني است که جنس جنگ را مي‌بيند و لمس مي‌کند و بعد اسير مي‌شود.
بعد از چند وقت از حضور در جبهه اسير مي‌شود؟
او بعد از چند ماهي که در جبهه حضور داشته، در مرحله دوم عمليات بيت‌المقدس اسير مي‌شود. حضور او در جبهه در دوره‌اي بوده که روي رودخانه کارون پل‌هاي معلق مي‌زده‌اند، اين آدم جنگ را با پوست و گوشتش حس مي‌کند و تصميم مي‌گيرد که بماند. براي من خيلي جالب بود که چطور ممکن است اين بينش در يک پسر 13 ساله شکل گرفته باشد. آنها در عملیات شکست مي‌خورند و عقب‌نشيني مي‌کنند، فرمانده مي‌گويد بايد یکصد نفر بمانند وگرنه همه قتل‌عام مي‌شوند. کسي حاضر نبوده بماند و بالاخره یکصد نفر مي‌مانند و مهدي طحانيان جزو اين یکصد نفر است، اما او به اصرار خود می‌ماند. به او مي‌گويند که ببازگرد ولي اين آدم مي‌گويد من مي‌خواهم بمانم. از اين یکصد نفر، 99 نفر شهيد مي‌شوند و تنها او زنده مي‌ماند. اين خيلي چيز عجيبي است، يعني اين آدم در جنگ هم مرحله به مرحله در حال انتخاب است؛ به او مي‌گويند که بازگردد و او انتخاب می‌کند که بماند.
قاعدتا او اينقدر شجاعت دارد که حقيقت را بگويد. اگر آنجا شهيد مي‌شد و جزو یکصد نفر بود باز هم رضايت داشت؟
اتفاقا قبل از اينکه به دشت رقابیه و به نقطه‌اي برسيم که مي‌بیند یکصد نفر آدم کنارش زغال شده‌اند، همان اولش از او پرسيدم که وقتي رفتيد جنگ به شهادت فکر مي‌کرديد، گفت من اصلا به شهادت فکر نمی‌کردم. اين نوجوان آنقدر پر‌انرژي بوده که فقط به زندگی فکر می‌کرده است.
يعني نمي‌رفته تا شهيد شود؟
نه، اصلا به نيت شهادت نرفته است. خودش هم مي‌گويد من دوست داشتم بجنگم، دوست داشتم مفيد باشم، اصلا دلم نمي‌خواست بروم و زود شهيد شوم. يعني اين آدم شهادت را يکجوري کوتاه شدن دستش مي‌داند که بخواهد بجنگد. اصلا بينش شهادت در اين آدم شکل نگرفته بوده است. او در ستاد تبليغات بسيج کار مي‌کرد؛ هر روز جنازه می‌آوردند. مي‌گفت خوب مي‌دانستم ممکن است شهيد شوم ولي در پي اين نبودم که شهيد شوم.
الان زياد برنامه‌هاي تلويزيوني را مي‌بينيم که به خانواده‌ها موعظه مي‌کند با بچه‌ها طوري رفتار کنيد که از نظر روحی دچار مشکل نشوند، نگذارید فیلم‌های خشن ببینند و از این‌طور نصیحت‌ها، ولي يک نوجوان 13 ساله يکباره مي‌بينيد 99 نفر جلوی چشمش با گلوله‌هاي فسفري زغال مي‌شوند و 4 شبانه روز در بيابان مي‌ماند، بعد هم اسير مي‌شود و بلاهايي که در اين دوران به سر او مي‌آيد، فشارهايي که به او وارد مي‌شود و هنوز همان آدم 13 ساله می‌ماند و فرقي نمی‌کند.