تعدد نرخ ارز در ماههای اخیر با وجود قول و قرارها برای تکنرخی کردن آن در حال تبدیل شدن به معضلی اساسی است. برنامههای اخیر بانک مرکزی برای اصلاح بازار چندنرخی ارز و بهبود شكاف نرخ ارز دولتی و آزاد که منجر به بازنگری اخیر این نهاد در بخش عمدهای از مقررات ارز کشور نیز شده است نتوانسته به تکنرخی شدن ارز کمک کند. با تکنرخی شدن قیمت ارز، هزینه تمامشده کالايی که بخشی از تولید آن وابسته به واردات است، تا حدود زیادی با حذف واسطههای سودجو و رقابتهای کاذب کاهش مییابد و از این طریق، مسیر اقتصاد برای حذف ریسکهای سرمایهگذاری، افزایش بهرهوری، کاهش تورم و رسیدن به ثبات اقتصادی هموارتر میشود. با تکنرخی شدن ارز، بسیاری از واسطههای سفتهباز از بازار تجارت خارج میشوند و این روند در بلندمدت به رشد صادرات و کاهش واردات و رسیدن تراز اقتصادی به نقطه مطلوب خواهد انجامید.
در مقابل چندنرخی بودن ارز و شکاف ارزی بشدت به تولید ضربه میزند. کارشناسان ارزی، ارز دولتی را نقطه مقابل رقابتپذیری در تجارت میدانستند و آن را عاملی برای رشد تقاضاهای کاذب سفتهبازانه در بازار برای حاشیه سودهای غیرمتعارف میخواندند. بر اساس قانون باید در تعیین نرخ ارز واقعی، تورم داخلی و تورم خارجی مدنظر قرار گیرد و به واقع اگر این محور قانونی در بازار ارز پیاده شود، بسیاری از چالشها حل خواهد شد. برای جلوگیری از عوامل تشدیدکننده سفتهبازی در بازار ارز باید شفافیت و انضباط مالی دولت افزایش يابد و از مکانیزمهایی نظیر افزایش نرخ سود سپردههای بانکی، رونقبخشی به بازار مسکن و افزایش سود اوراق مشارکت به عنوان ضربهگیر استفاده شود. کارکرد اصلی ارز، تنظیم تجارت خارجی است و جنبه دیگر آن سفتهبازی و افزایش سهم آن در دارایی بنگاهها و پسانداز خانوار است، همچنین میتواند وسیلهای برای خروج سرمایه هم باشد.هماکنون به دلیل به کار بستن برخی سياستها اعتماد حرفهای به بسياری از بخشهای اقتصادی کم و بازار برخی کالاها متلاطم شده است؛ بنابراین دولت باید از راهکارهایی استفاده کند که در کوتاهمدت و ميانمدت منجر به بهبود وضع اقتصادی شود. طبق گفته کارشناسان شکاف نرخ ارز دولتی و بازار آزاد که طی هفتههای اخیر عمیقتر نیز شده است، تنها رانت را بیشتر میکند و سفتهبازی در بازار ارز اتفاقی است که پساندازهای مردم و بنگاههای اقتصادی را به سمت خود کشانده است. یکی از راهحلها، متعادل کردن و افزايش نرخ سود سپردههای بانکی است که میتوان به این طریق نقدینگی را به سمت نقاط مثبت سوق داد. صادرات غیرنفتی به عنوان یک راهکار دیگر برای کنترل بازار ارز محسوب میشود؛ البته اگر در بخش صادرات غیرنفتی تسهیلاتی تعلق بگیرد و فضای تنفس در این بخش باز شود میتواند کمکحال باشد. به هر حال بدیهی است با تعدد قیمت ارز زمینه فساد اقتصادی افزایش و اعتماد به بازار سرمایهگذاری داخلی کاهش مییابد و اگر راهکارهای تکنرخی شدن عملیاتی نشود باید منتظر روزهای پرچالش ارزی باشیم.