نگاه موشکافانه داوران
بهداد لاهوتی، دبیر اجرایی دوسالانه پررنگترین ویژگی این دوره را در قیاس با دورههای پیشین، وجود این نکته یعنی نگاه موشکافانه هیات داوران برای انتخاب آثار ميداند. وی میگوید: بنای ما در این دوره بر این بوده است که هر اثری به دوسالانه راه نیابد. بهرغم اینکه این مساله در سالهای گذشته و در دورههای پیشین به چشم میخورد که اثری بر اساس نگاه استاد و شاگردی یا... به دوسالانه راه پیدا میکرد. در واقع امسال داوران سعی کردهاند فارغ از هر بحثی به داوری و گزینش خود اثر بپردازند. این مساله موجب ورود چهرههای جدید در دهمین دوره از بیینال مجسمهسازی شده است. به بیان سادهتر، جوانترها امسال بیشترین شرکتکنندگان دوسالانه بودهاند. به طور کلی آثاری که در این دوسالانه ارائه شده را میتوان به لحاظ کیفی مطلوب و قابل اعتنا دانست. با وجود اینکه آثار با موضوع آزاد ارائه شدهاند اما از منظر سطح کیفی در رده خوبی قرار گرفتهاند و هنرمندان با توجه به دغدغههای ذهنی خود توانستهاند از این رهگذر کارهای خوبی ارائه دهند. اگرچه در میان آثار مفهومگرا، کارهای فیگوراتیو و فرمالیستی نیز مشاهده میشود.
نبود فضای مطلوب نمایشگاهی
لاهوتی که نایبرئیس انجمن مجسمهسازان نیز هست، معتقد است بودجهای که 2 سال یکبار در اختیار دوسالانهها قرار میگیرد به آن شکلی که باید کفاف مخارج دوسالانه را نمیدهد. وی خاطرنشان میکند: انجمن مجسمهسازان همواره با پارهای مشکلات مالی مواجه بوده است و باید این را بپذیریم که بودجه در نظر گرفته شده برای دوسالانهها اندک و در مواقعی ناچیز است، طوری که بودجهای که امسال به این دوسالانه تخصیص داده شده، چیزی در حدود 90 میلیون تومان است. این رقم برای مجسمهسازی که اصولا هنر گرانی به شمار میرود و برای مجسمهسازی که برای ساخت اثرش بیش از این هزینه کرده طبعا اندک است. نکته دیگری که در این باره وجود دارد، افت و خیزها و وجود وقفه در برگزاری دوسالانهها بوده است. بیتردید مداوم برگزار نشدن دوسالانههای تجسمی نمیتواند به آن شکلی که باید تاثیرگذار باشد. چه بسا در حال حاضر نیز با تاخیر 2 سالهای که در برگزاری دوره ششم دوسالانه به وجود آمده، آن جدیت در بین هنرمندان مجسمهساز به چشم نمیخورد و به نظر میرسد هنرمندان از فضای دوسالانهای دور شدهاند. همیشه بر این اعتقاد بودهام که یکی از سولههای نمایشگاه بینالمللی میتواند فضای مطلوبی برای ارائه آثار دوسالانه باشد و نیاوران بهرغم داشتن فضای گسترده برای برگزاری چنین دوسالانهای مناسب به نظر نمیرسد.
فقدان موزه مجسمه
منصور آذری، دبیر ششمین دوسالانه مجسمهسازی ایران نیز درباره سطح کیفی آثار این دوره ادامه میدهد: آنچه در ششمین دوسالانه مجسمهسازی به چشم میخورد و میتوان از آن به عنوان نکته بارز نام برد، گرایش نوگرایانه هنرمندان نسبت به این هنر بوده است. در حالی که در سالهای گذشته، بهرغم وجود مکان گسترده و طیفهای فرمالیزمی، این روند از عمومیت بیشتری برخوردار بوده است اما در سالهای اخیر، گرایشها به سمت هنرهای جدید بیشتر از پیش شده است. امروز میبینیم که هنرمندان ایرانی به واسطه اینترنت و حضور شخصی در مجامع بینالمللی توانستهاند ارتباط مطلوبی با هنرمندان جهان برقرار کنند و از رهگذر آشنایی با هنرمندان کشورهای دیگر، تحولاتی در کار خود نیز ایجاد کردهاند و همپای هنر روز پیش میروند. طبعا هنر امری شخصی است و سیاستگذاران فرهنگی نمیتوانند برای هنرمند مشخص کنند که چه راهی را برود و چه راهی را در پیش نگیرد. هنر جدید به عنوان مقولهای انکارنشدنی در حال حاضر در هنر ما وجود دارد ضمن اینکه ما به آن شکل مجسمهسازی سنتی نداشتهایم. عمر مجسمهسازی در ایران به طور کلی به یکصد سال میرسد بنابراین تصور میکنم اغلب هنرمندان امروز میکوشند به سمت و سوی هنر معاصر حرکت کنند. حتی در بین هنرمندان قدیمی نیز چنین حرکتهایی به چشم میخورد که به نظرم امیدوارکننده است. طبعا اهمیتی که در کشورهای دیگر نسبت به مجسمهسازی قائل میشوند در مقایسه با ما بیشتر است بویژه در زمینه شهری این اهمیت بیشتر به چشم میخورد. در واقع در کشورهای دیگر از سالها پیش به این نتیجه رسیدهاند که نصب مجسمه میتواند به تلطیف فضای شهری کمک کند و هیچ چیزی جایگزین این المان نمیشود. به بیان سادهتر، نصب مجسمهها در سطح شهر صرفنظر از تاثیرگذار بودن میتواند اهمیت این هنر را نیز نزد عموم مردم جابیندازد. در واقع معماری شهری کشورهای دیگر خالی از مجسمه نیست اما در ایران با این هنر به شکل آماری برخورد میشود ضمن اینکه موزهای برای نمایش مجسمههایمان نداریم، جز موزه هنرهای معاصر تهران که در برهههای خاص به نمایش برخی از این آثار میپردازد. بنابراین تصور میکنم مجسمهسازی از جمله هنرهایی است که نیازمند همت عمومی مدیریتی است، منتها این همت باید با نگرش هنری نیز توام باشد.
رویکردهای تازه در مجسمهها
کورش گلناری، یکی از اعضای هیات داوران این دوره از دوسالانه نیز با اشاره به اینکه 67 اثر ارائه شده در این نمایشگاه از کیفیت قابلقبولی برخوردار بودهاند، میگوید: مقایسه ششمین دوسالانه با دورههای پیشین اندکی سخت است، به این خاطر که برخی هنرمندان مجسمهساز به دلایل مختلفی در این دوسالانه شرکت نکردهاند و طبعا جای هنرمندان حرفهای در این نمایشگاه خالی است؛ اما به طور کلی، در این دوره شاهد حرکت به سمت هنر جدید هستیم. یا بهتر بگویم، گرایشهای نوتری که توانسته به مجسمهسازی معاصر رونق بهتری بخشد. در واقع وجود این گرایشها که از دهه 60 به بعد در عرصه مجسمهسازی ما شکل گرفته، موجب بروز اتفاقات مطلوبی در این حوزه شده است، اگرچه در مجسمهسازی همواره رویکردهای مختلفی چون انتزاعی، فیگوراتیو، ترکیب مدیا و... وجود داشته است اما حرکت به سمت هنر جدید نیز میتواند در ردیف اتفاقات تازه در عرصه مجسمهسازی قلمداد شود. در ششمین دوره از دوسالانه شاهد تنوع آثار بودهایم و این تنوع به رشد مجسمهسازی در وضع فعلی منجر شده است طوری که در ارائه آثار پایبندی به سنتهای گذشته را مشاهده میکنیم و هم رویکردهای تازهای را میبینیم که با استفاده از ویدئو یا ترکیب مدیا در قالب مجسمه ارائه شدهاند اما تصور میکنم متریال هیچوقت در عالم هنر حاکم نبوده است بلکه باید متریال و مدیا در خدمت ذهنیت هنرمند قرار گیرد. در واقع این هنرمند است که باید تصمیم بگیرد یا به اشاعه هنر خود بپردازد.