اگر اجازه بدهید ورودی گفت‌وگو را به نخستین انیمیشین شما یعنی «ملانصرالدین» اختصاص دهیم. این انیمیشن در دهه 30 و به طور مشخص در سال 1336 به وسیله شما ساخته شد. اگر ممکن است درباره این کار توضیح دهید.
این انیمیشن حدود 13 ثانیه بود. اگرچه ساختن چنین فیلمی در دهه 30 آن هم در دورانی که امکانات و تکنولوژی در مقایسه با امروز وجود نداشت و در عین حال انیمیشن نیز از شناخت کافی در جامعه برخوردار نبود با دشواری‌هایی روبه‌رو بود. آن زمان یکسری فیلم‌های خارجی به ایران می‌آمد که من از طریق تماشای این فیلم‌ها به ساخت انیمیشن ترغیب شدم. در واقع، همان‌طور که شما در سوالتان هم به آن اشاره کردید، در دهه 30 که به ساخت این انیمیشن پرداختم در عین نداشتن امکانات، انیمیشن ملانصرالدین را با مداد طراحی کردم. آن زمان یک دوربین به نام دوربین بلوکس وجود داشت که می‌شد به وسیله آن به ساخت فیلم 35میلیمتری پرداخت اما هنوز دوربین سه‌پایه‌ای در کار نبود و من برای ادامه ساخت انیمیشن خود نیاز به چنین دوربینی داشتم. خیلی فکر کردم که چه باید بکنم. سرانجام از یک ساختمان نیمه‌ساز کمک گرفتم و با قرض گرفتن یک چارپایه از آنها دوربین را بر آن سوار کردم. به هر حال کار ساخت نخستین انیمیشن را در چنین شرایطی شروع کردم.
بعد از انیمیشن «ملانصرالدین» هم روند فعالیت در این حیطه را ادامه دادید؟
من در سال 1333به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمدم. در آن سال‌ها از خیابان سپه یک آپارات خریدم و کارم را به شکل جدی در حیطه انیمیشن شروع کردم و همان‌جور که اشاره کردم نخستین کار یعنی ملانصرالدین را ساختم. بعدها با ورود دوربین‌های مدرن‌تر و پیشرفت‌هایی که در زمینه انیمیشن حاصل کردم، توانستم انیمیشن‌هایی چون «موش و گربه»، «اردک حسود»، «نارنج و ترنج» و. . . را بسازم که در این میان، انیمیشن «اردک حسود» توانست با اقبال مطلوبی مواجه شود و همان زمان در سینماهای تهران به نمایش درآمد. فکر می‌کنم در سال‌های 1347 بود که انیمیشن «اردک حسود» را به وسیله تکه‌پارچه‌ها در آن زمان درست کردم. بعد از آن هم انیمیشن «خوشه گندم» را کار کردم. یک فیلم بود که طراحی آن را با مداد رنگی من انجام دادم و پرویز اسانلو هم کارگردانی‌اش را برعهده داشت. این فیلم را متاسفانه خودم ندارم ولی فکر می‌کنم در موزه سینما موجود باشد. بعد هم که «نارنج و ترنج» که زمینه‌اش مینیاتور بود. با این تفاسیر تصور می‌کنم اوج فعالیت‌های درخشان در زمینه انیمیشن در دهه‌های 40-30 بود که کارهای خوبی در این زمینه صورت گرفت. البته یک نکته ناگفته نماند و آن اینکه در سال 48 کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فعال شد و هنرمندان زیادی به مدد پیدایش کانون توانستند گرد یکدیگر جمع شوند و به ارائه آثار خوبی بپردازند. من نیز از سال 53 به صورت قراردادی در تلویزیون فعالیت خود را شروع کردم که در آن سال‌ها برای تلویزیون فیلم‌هایی چون «باران شادی»، «مرد ساده‌لوح» و... را ساختم.
شما در دهه 70 در موسسه پویانمایی صبا مشغول فعالیت شدید و این فعالیت تا امروز نیز ادامه پیدا کرده است. در این موسسه چه کارهایی انجام دادید؟
من با شروع فعالیت در این مرکز، انیمیشن «زاغی زیرک» و «رستم و اسفندیار» را ساختم که انیمیشن رستم و اسفندیار یک کار 35 دقیقه‌ای بود و ساخت آن چیزی حدود 5 سال طول کشید. سال 86 آماده صداگذاری و آماده پخش نیز شد. این انیمیشن به همت دوستانی که بزرگداشتی برای من در فرهنگسرای شفق برگزار کرده بودند نیز پخش شد. می‌توان گفت انیمیشن «رستم و اسفندیار» در واقع نخستین فیلم بلند انیمیشن است که ساخته شده و همان طور که گفتم پروسه ساخت آن خیلی هم به طول انجامید. البته «بازگشت زال» اثری 2 قسمتی است که «تولد زال» آماده و پخش شده است. قسمت دوم که «بازگشت زال» باشد نیز در حال تدوین است و در حال حاضر هفته‌ای 3 روز به مرکز پویانمایی صبا می‌روم تا کار را تکمیل کنم.
امروز با ورود کامپیوتر و اینترنت طبعا فعالیت در حوزه انیمیشن در مقایسه با دوره‌ای که شما مثلا در دهه‌های 30 و 40 کار می‌کردید آسان‌تر و راحت‌تر شده است، نظر شما چیست؟
مسلما دارای تفاوت‌های شاخصی است. خاصه اینکه امروز جوانانی در مرکز پویانمایی صبا در کنارم هستند که به نظر می‌رسد آمیختگی تجربه 2 نسل گذشته و امروز با هم می‌تواند نتایج مطلوبی را در عرصه انیمیشن پدید آورد. بعضی از این جوان‌ها واقعا خوب کار می‌کنند و علاقه‌مند و پیگیر هستند اما بعضی‌ها فقط به کپی کردن نقاشی‌ها در انیمیشن بسنده می‌کنند و طبعا از این رهگذر آن نتیجه‌ای که باید از کارشان حاصل نمی‌شود. اغلب جوانان مستعدی هستند که می‌کوشند در این مسیر به ارائه آثار نو بپردازند و به قولی تجربه‌های تازه کنند اما به طور کلی مقوله طراحی در جوانان در این زمینه ضعیف است و به نظرم باید تا حدود زیادی روی این مساله کار کنند. برخی جوانان هم مایل هستند زود به مقصود برسند و در نتیجه آن سلسله‌مراتبی که باید در کار یک هنرمند رعایت شود نادیده گرفته می‌شود و دست آخر، کاری که ارائه می‌شود آن‌طوری که باید نیست. برای همین است که می‌بینیم امروز برخی جوانان برای ساخت انیمیشن به شیوه‌های سه‌بعدی رو آورده‌اند و با کامپیوتر کار می‌کنند. البته این مواردی که بیان کردم بد نیست اما باید در کنار آن، پشتکار و حوصله لازم هم وجود داشته باشد اما تصورم این است که باید به جوانانی که در عرصه هنر خاصه انیمیشن هستند فرصت بروز خلاقیت داده شود تا حاصل کارشان نمایان شود. باید مورد حمایت قرار گیرند و در عین حال امکانات لازم نیز برای فعالیتشان فراهم شود. به نظرم جوانان امروز اینقدر پتانسیل دارند که حتی می‌توانند در عرصه انیمیشن به رقابت با کشورهای دیگر بپردازند، ضمن اینکه خوشبختانه در حال حاضر زمینه‌های آموزشی لازم نیز در بستر دانشگاه‌ها برای این رشته تاحدودی فراهم شده است.
مساله‌ای که درباره آثار هنرمندان قدیمی یا به بیان بهتر پیشکسوت وجود دارد، نبود فضای مناسب برای نگهداری آثارشان است که متاسفانه در بسیاری موارد مشاهده می‌شود کارهای این قسم هنرمندان به جای آنکه در یک موزه یا نمایشگاه دائمی نگهداری شود نزد خود هنرمندان می‌ماند. کمااینکه درباره کارهای خود شما نیز اوضاع به این شکل بوده است.
افسوس من هم همیشه همین بوده است که ای کاش محل مناسبی برای نگهداری آثار هنری هنرمندان وجود داشته باشد تا به قول شما هم از معرض تخریب آنها جلوگیری شود و هم به عنوان میراث فرهنگی برای نسل‌های آینده به یادگار باقی بماند. البته طی ماه‌های گذشته، همسرم به شهرداری نامه‌نگاری‌های متعددی در این زمینه کرده و درخواست یک نمایشگاه دائمی برای آثار به جای مانده کرده است که هنوز جواب صحیحی از سوی شهرداری به دست ما نرسیده و امیدوارم این مساله در صورت صلاحدید مسؤولان فرهنگی میسر شود. به نظر می‌رسد این حرکت برای هنرمندانی که تمایلی به فروش آثارشان ندارند، می‌تواند حرکت خوبی به‌شمار رود.